Chiến dịch khuyến khích người Thụy Điển 'vô lễ' để phòng chống lừa đảo trực tuyến

Cảnh sát Thụy Điển (Polisen) vừa tái khởi động chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng với sự góp mặt của bốn gương mặt nổi tiếng, nhằm khuyến khích người dân mạnh dạn cúp máy hoặc đóng cửa khi nghi ngờ bị lừa đảo. Đây là động thái đáp trả sau khi tội phạm mạng tại nước này thu về 5,7 tỷ SEK (khoảng 580 triệu USD) chỉ riêng trong năm 2025.

Lời kêu gọi đơn giản nhưng mạnh mẽ

Theo Polisen, thông điệp của chiến dịch rất rõ ràng: "Dám tỏ ra vô lễ – điều đó có thể cứu bạn khỏi bị lừa đảo."

Bốn nghệ sĩ tham gia chiến dịch bao gồm diễn viên Suzanne Reuter, Lennart Jähkel, Christina Schollin và nhà báo Claes Elfsberg. Chiến dịch sẽ kéo dài đến hết ngày 11/10, xuất hiện trên báo in, mạng xã hội và truyền hình.

"Nhiều người trong chúng ta được dạy phải luôn lịch sự và nhã nhặn, và có rất nhiều người thuộc thế hệ của tôi như vậy. Nhưng ngày nay bạn phải dám đặt câu hỏi nhiều hơn một chút. Đó không phải là vô lễ – đó là tự bảo vệ mình." – Diễn viên Suzanne Reuter chia sẻ.

Kẻ lừa đảo là những 'kỹ sư xã hội' lão luyện

Ông Robert Öhman, lãnh đạo hoạt động quốc gia của Polisen, cho biết tội phạm lừa đảo là những kẻ thao túng tâm lý tinh vi, thành thạo việc vừa tạo dựng lòng tin vừa gieo cảm giác cấp bách, căng thẳng cho nạn nhân.

Mục tiêu của chiến dịch là giúp công chúng cảm thấy thoải mái hơn khi chỉ cần cúp máy ngay lập tức nếu nhận thấy điều gì đó bất thường.

• Lừa đảo qua điện thoại là hình thức phổ biến nhất, thường nhắm vào người trên 60 tuổi.
• Kẻ gian gửi tin nhắn SMS với nhiều vỏ bọc khác nhau, nhưng luôn tự xưng là đại diện của cơ quan có thẩm quyền như chính phủ hoặc ngân hàng.
• Nạn nhân gọi lại số điện thoại trong tin nhắn và bị kết nối với kẻ lừa đảo, những kẻ đọc theo một kịch bản được chuẩn bị sẵn.

Mối nguy từ những kẻ giả danh cảnh sát

Tương tự tình hình tại Hà Lan, Thụy Điển cũng đang đối mặt với nạn giả danh cảnh sát. Những kẻ này thường mặc trang phục cảnh sát, ngỏ ý thu gom và "cất giữ an toàn" tài sản có giá trị của nạn nhân, nhưng sau đó chiếm đoạt luôn.

Trong những trường hợp này, cảnh sát và các nhà vận động kêu gọi người dân vượt qua thói quen xã hội đã ăn sâu để đóng cửa ngay "khi có chút do dự".

"Cảnh sát và các tổ chức, công ty uy tín khác không bao giờ đến tận nhà ai đó để thu gom vàng, thẻ tín dụng hay tài sản có giá trị khác." – Polisen nhấn mạnh.

Không chỉ là thiệt hại cá nhân

Giới chức không chỉ lo ngại về những mất mát cá nhân của nạn nhân, mà còn về cách số tiền bị đánh cắp được sử dụng.

"Số tiền mà kẻ lừa đảo thu được cũng có thể giúp tài trợ cho các tội ác nghiêm trọng khác. Trong chiến dịch đang diễn ra, chúng tôi có thể xác nhận sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhóm lừa đảo có tổ chức và các mạng lưới bạo lực thuần túy." – Ông Öhman cho biết.

Nỗ lực pháp lý và kỹ thuật

Vào tháng 6, cảnh sát Thụy Điển và Cơ quan Bưu chính – Viễn thông nước này (PTS) đã bắt đầu phối hợp chặt chẽ hơn để chống lừa đảo qua điện thoại. Cùng tháng đó, Quốc hội Thụy Điển đã thông qua các quy định mới trong Luật Truyền thông Điện tử, buộc các nhà cung cấp dịch vụ dựa trên số điện thoại phải chặn các liên lạc bị nghi ngờ lừa đảo trước khi chúng đến tay người nhận.

Các sửa đổi này có hiệu lực từ ngày 1/8, tiếp nối những điều chỉnh pháp lý trước đó giao cho PTS nhiệm vụ chặn các cuộc gọi rác, đặc biệt là những cuộc gọi từ nước ngoài và các cuộc gọi giả mạo số điện thoại thật của Thụy Điển.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Câu chuyện tại Thụy Điển là lời cảnh tỉnh cho người dùng internet ở bất kỳ quốc gia nào, trong đó có Việt Nam – nơi lừa đảo qua điện thoại và tin nhắn cũng đang là vấn nạn nhức nhối.

Một số nguyên tắc cần ghi nhớ:

• Không tin tưởng tuyệt đối vào người tự xưng là cơ quan chức năng, ngân hàng hay công ty qua điện thoại.
• Không chuyển tiền hay cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP dù người gọi có thúc ép đến đâu.
• Dám cúp máy và tự mình liên hệ lại với tổ chức đó qua kênh chính thức để xác minh.
• Cảnh giác với cảm giác khẩn cấp – đó là dấu hiệu điển hình của kẻ lừa đảo.

Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi, đôi khi việc "vô lễ" đúng lúc lại chính là cách bảo vệ bản thân và gia đình hiệu quả nhất.