Chính quyền Trump đứng về phía OpenAI trong vụ kiện bản quyền với New York Times

Chính quyền Trump vừa chính thức can thiệp vào vụ kiện bản quyền mang tính bước ngoặt giữa New York Times (NYT) và OpenAI, khi đệ trình văn bản lên tòa án bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với lập luận của công ty AI này.

Trong thư gửi tòa án liên bang vào thứ Ba vừa qua, chính phủ Mỹ khẳng định rằng việc huấn luyện AI trên các tác phẩm có bản quyền nên được xem là "sử dụng hợp pháp" (fair use), dựa trên mối quan tâm quốc gia về việc duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Lập luận của chính phủ

Văn bản dài nhiều trang do các luật sư chính phủ soạn thảo đã chỉ trích cách NYT định nghĩa về "sử dụng hợp pháp" là "không nhất quán" với luật bản quyền hiện hành. Họ cảnh báo rằng nếu NYT thắng kiện, hậu quả có thể "thảm khốc" đối với sự phát triển của ngành AI Mỹ.

"Việc hạn chế phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) dựa trên sự hiểu lầm về học thuyết sử dụng hợp pháp sẽ cản trở tiến bộ sáng tạo và khoa học, đồng thời gây tổn hại đến sự thịnh vượng và khả năng di chuyển kinh tế của người Mỹ."

Chính phủ cũng lập luận rằng việc huấn luyện LLM trên tác phẩm có bản quyền là "cực kỳ mang tính chuyển hóa" (extraordinarily transformative) - nghĩa là hệ thống AI thay đổi đáng kể đầu vào của chúng. Ngoài ra, họ cho rằng các mô hình của OpenAI không cạnh tranh trực tiếp với các bài báo của NYT.

Đáng chú ý, các luật sư đã so sánh việc AI học từ văn bản với cách nhà văn Joan Didion thời trẻ từng gõ lại truyện của Ernest Hemingway để học cách viết.

Phản ứng trái chiều từ các bên

Trong khi OpenAI và Microsoft chưa đưa ra phản hồi công khai, phía NYT đã lên tiếng gay gắt. Người phát ngôn Graham James tuyên bố:

"Chính quyền đang đứng về phía một nhóm nhỏ các công ty AI trị giá nghìn tỷ đô la, gây bất lợi cho vô số nhà sáng tạo Mỹ mà họ đã đánh cắp tác phẩm. Cả AI và nhà sáng tạo đều có thể phát triển - các công ty AI chỉ cần trả tiền công bằng cho nội dung tạo nên sản phẩm của họ, như luật bản quyền yêu cầu."

Mary Rasenberger, CEO của Author's Guild - tổ chức đã kiện OpenAI từ năm 2023, bày tỏ sự "thất vọng tột độ" với văn bản này, gọi đây là "một văn bản đầy lập luận sai lầm và hiểu sai trầm trọng về học thuyết sử dụng hợp pháp."

Bối cảnh các vụ kiện AI – bản quyền

Vụ kiện này chỉ là một trong hàng chục vụ kiện tương tự đang diễn ra tại Mỹ về tính hợp pháp trong việc AI huấn luyện trên tài liệu có bản quyền. Một số phán quyết đáng chú ý trong năm qua:

• Meta thắng kiện trong vụ Kadrey v. Meta, nhưng thẩm phán nhấn mạnh rằng trong các trường hợp khác, việc huấn luyện không phép có thể là bất hợp pháp.

• Anthropic thua kiện và phải bồi thường 1,5 tỷ USD cho các tác giả - mức bồi thường bản quyền lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, với điều kiện quan trọng rằng việc huấn luyện AI là sử dụng hợp pháp nhưng công ty này đã vi phạm khi không trả phí.

• Cuối tuần trước, Sony và Warner Music đã kiện Anthropic, sau khi Universal Music Group khởi kiện trước đó với cáo buộc tương tự.

Góc nhìn pháp lý và tác động

Evan Brown, luật sư sở hữu trí tuệ tại hãng Neal & McDevitt, cho biết thẩm phán Sidney H. Stein không bắt buộc phải tuân theo văn bản này. Tuy nhiên, ông nhận định rằng các thẩm phán "gần như chắc chắn sẽ coi trọng văn bản này vì nó đến từ Bộ Tư pháp Mỹ và mang sức nặng vốn có."

Pamela Samuelson, giám đốc đồng điều hành Trung tâm Luật & Công nghệ Berkeley, gọi văn bản của chính phủ là một "bước phát triển quan trọng" và nhất quán với các phán quyết về AI – bản quyền cho đến nay.

Với cộng đồng AI tại Việt Nam, vụ kiện này mang ý nghĩa tham chiếu quan trọng về ranh giới pháp lý khi phát triển các mô hình ngôn ngữ trong bối cảnh nguồn dữ liệu tiếng Việt còn hạn chế và các quy định mới về bản quyền số đang được hoàn thiện.