Chính quyền Trump nới lỏng quy định môi trường để xây dựng trung tâm dữ liệu AI

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang nới lỏng các quy định về môi trường với lý do cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó làm gia tăng rủi ro sức khỏe cho người dân Mỹ. Đây là cảnh báo được đưa ra bởi một nhóm cựu quan chức Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) trong một cuộc họp báo và báo cáo mới công bố tuần này.

Trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng lớn điện năng, thường đến từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch

Nới lỏng quy định để đẩy nhanh hạ tầng AI

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Giám đốc EPA do Trump bổ nhiệm, ông Lee Zeldin, đã tuyên bố mục tiêu biến nước Mỹ thành "thủ đô AI của thế giới" thông qua việc bãi bỏ các quy định. Kể từ đó, ông Zeldin và Nhà Trắng đã thu hồi hàng chục quy định, đồng thời cắt giảm nhân sự và ngân sách của EPA.

Nhóm cựu nhân viên EPA cảnh báo rằng làn sóng trung tâm dữ liệu AI mới đang ngày càng được cung cấp năng lượng từ các nguồn năng lượng "bẩn", có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người dân Mỹ ngay cả khi họ không sống gần trung tâm dữ liệu. Theo họ, cơ quan mà họ từng làm việc — được thành lập với sứ mệnh "bảo vệ sức khỏe con người và môi trường" — không còn đóng vai trò giám sát như lẽ ra phải có, trong bối cảnh hạ tầng vật lý nền tảng cho AI tạo sinh đang thay đổi diện mạo nước Mỹ.

"Bạn sẽ nghĩ rằng một ngành công nghiệp phát triển với quy mô như vậy, được ca ngợi như một cuộc cách mạng, phải đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ hơn từ EPA. Thay vào đó, EPA lại làm điều ngược lại, đặt nhu cầu của ngành công nghiệp lên trước và làm suy yếu hoặc xem xét lại các giới hạn về hóa chất độc hại và chất ô nhiễm có hại," bà Lynn Goldman, bác sĩ nhi khoa và cựu trợ lý giám đốc EPA, phát biểu tại cuộc họp báo.

30 hành động liên bang gây lo ngại

Bà Goldman cùng các cựu nhân viên EPA khác, thuộc một tổ chức độc lập có tên Mạng lưới Bảo vệ Môi trường (EPN), đã công bố báo cáo xác định 30 hành động liên bang khác nhau kể từ tháng 1/2025 mà họ cho là làm trầm trọng thêm rủi ro sức khỏe xuất phát từ ô nhiễm trung tâm dữ liệu. Trong số 30 thay đổi chính sách này, có 17 thay đổi đề cập cụ thể đến AI hoặc nhắm vào các trung tâm dữ liệu.

Các hành động này bao gồm những chỉ đạo hành pháp và đề xuất nhằm cắt giảm các dự án năng lượng tái tạo, đồng thời nới lỏng quy định về ô nhiễm và miễn trừ các nhà máy điện, nhà máy hiện có khỏi một số tiêu chuẩn nhất định.

Vào tháng 7/2025, ông Trump đã công bố "Kế hoạch Hành động AI", trong đó khuyến nghị "tinh gọn hoặc giảm bớt các quy định" theo Luật Không khí Sạch, Luật Nước Sạch và luật Superfund để đẩy nhanh việc cấp phép cho các dự án trung tâm dữ liệu và nhà máy chip.

"Điều mà kế hoạch AI thực sự nhắm tới là sử dụng quyền hạn khẩn cấp chưa từng có để ban hành các miễn trừ mới quy mô lớn cho trung tâm dữ liệu và đặc biệt là hạ tầng nhiên liệu hóa thạch," ông Tyson Slocum, giám đốc chương trình năng lượng tại nhóm vận động người tiêu dùng Public Citizen, nhận định.

Chính quyền Trump về cơ bản đã đặt nền tảng chính sách cho các dự án khí đốt mới nhằm cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu ngốn điện, từ các tuabin lắp đặt tại chỗ cho đến các nhà máy điện được xây dựng riêng để phục vụ các công ty công nghệ. Trong khi đó, nhu cầu về chip tiên tiến cho AI tạo sinh đang làm hồi sinh việc sản xuất các loại "hóa chất vĩnh cửu" (forever chemicals) — những chất khó phân hủy và tích tụ trong môi trường cũng như cơ thể con người.

Ô nhiễm lan xa khỏi trung tâm dữ liệu

Theo bà Goldman, người dân không cần sống gần trung tâm dữ liệu để bị ảnh hưởng, bởi ô nhiễm không chỉ đến từ bản thân các trung tâm dữ liệu. Báo cáo mới trích dẫn một nghiên cứu của Đại học UC Riverside, Caltech và Viện Công nghệ Rochester, phát hiện rằng ô nhiễm không khí liên quan đến AI có thể dẫn tới tới 1.300 ca tử vong sớm và hơn 20 tỷ USD chi phí y tế công cộng vào năm 2028. Con số này có thể còn lớn hơn sau khi tính đến các thay đổi chính sách được nêu trong báo cáo của EPN.

Năm ngoái, hàng trăm nhân viên EPA đương nhiệm đã gửi một lá thư công khai tới ông Zeldin, khẳng định rằng "EPA dưới sự lãnh đạo của ông sẽ không bảo vệ cộng đồng khỏi hóa chất nguy hiểm và nước uống không an toàn, mà thay vào đó sẽ làm gia tăng rủi ro đối với sức khỏe và an toàn công cộng."

"Một hạ tầng AI gây ô nhiễm hơn không phải là điều không thể tránh khỏi. Nó phụ thuộc vào những lựa chọn mà chính phủ đưa ra ngay lúc này," ông Marc Boom, giám đốc cấp cao phụ trách các vấn đề công tại EPN, nói. "EPA nên đo lường xem hạ tầng này đang thay đổi ô nhiễm như thế nào, ai đang bị phơi nhiễm, điều đó ảnh hưởng gì đến sức khỏe của họ, và công bố toàn bộ thông tin đó. Đó là ý nghĩa thực tế của một Cam kết Bảo vệ Sức khỏe Trung tâm Dữ liệu."

Phản hồi từ EPA

Trả lời qua email, người phát ngôn của EPA, bà Cora Mandy, cho biết: "Trong mỗi hành động mà EPA thực hiện, cơ quan này đã đưa các quy định trở lại cách hiểu đúng nhất của Luật Không khí Sạch sau nhiều năm lạm quyền của các chính quyền trước." Bà cũng nhắc lại cam kết của cơ quan trong việc "bảo vệ sức khỏe con người và môi trường", đồng thời ưu tiên "biến nước Mỹ thành thủ đô AI của thế giới".

Câu chuyện này phản ánh một xu hướng đáng chú ý đối với ngành công nghệ toàn cầu, trong đó có Việt Nam: khi các ông lớn công nghệ đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu để phục vụ nhu cầu AI ngày càng tăng, áp lực lên hạ tầng năng lượng và môi trường tại địa phương cũng gia tăng. Việc cân bằng giữa tốc độ phát triển hạ tầng số và bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng đang trở thành bài toán chính sách quan trọng không chỉ ở Mỹ mà còn tại nhiều quốc gia đang thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu.