Chuột mang tế bào não người và những nhà đổi mới công nghệ khí hậu

Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Stanford vừa công bố một thí nghiệm gây chú ý: họ tạo ra những con chuột có gần một nửa thể tích vỏ não được thay thế bằng tế bào người. Đây là bước tiến mới trong nỗ lực kết hợp mô não của các loài khác xa nhau về mặt tiến hóa.

Minh họa nghiên cứu não bộ và tế bào người

Khi não chuột chứa tế bào người

Trong thí nghiệm, nhiều camera theo dõi một con chuột di chuyển trong một khu vực nhỏ. Một máy tính ghi lại vị trí và tốc độ của nó, để lại những vệt giống như trò chơi Pong trên màn hình. Lý do các nhà khoa học quan sát kỹ lưỡng đến vậy: gần một nửa thể tích não của con vật đã được thay bằng tế bào người.

Trước đây, nhóm Stanford từng chứng minh rằng các organoid não người (cấu trúc mô não thu nhỏ được nuôi trong phòng thí nghiệm) có thể tồn tại và thậm chí hoạt động sau khi được tiêm vào đầu chuột sơ sinh. Lần này, họ tiến xa hơn bằng cách chỉnh sửa gen để não chuột không phát triển đầy đủ ngay từ đầu, tạo "khoảng trống" cho tế bào người tiếp quản.

Nghiên cứu này có thể giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về chấn thương não và các bệnh thần kinh. Tuy nhiên, nó cũng làm dấy lên câu hỏi về giới hạn đạo đức: nên đi xa đến đâu khi trộn lẫn mô não giữa các loài?

"Chúng tôi không muốn tạo ra một con vật có ý thức kiểu người. Chúng tôi muốn một mô hình để nghiên cứu bệnh." — đại diện nhóm nghiên cứu chia sẻ.

Với độc giả Việt Nam, đây là chủ đề đáng theo dõi bởi nó nằm ở giao điểm giữa công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và đạo đức khoa học — những lĩnh vực đang phát triển nhanh tại các trường đại học và viện nghiên cứu trong nước.

35 nhà đổi mới dưới 35 tuổi và cuộc đua công nghệ khí hậu

Mỗi năm, ban biên tập của MIT Technology Review lại công bố danh sách 35 Innovators Under 35 — những nhà nghiên cứu, nhà phát minh trẻ tuổi đáng theo dõi. Năm nay, danh sách có 9 gương mặt theo đuổi các thách thức lớn nhất trong lĩnh vực khí hậu và năng lượng.

Các đổi mới của họ bao gồm:

• Phương pháp mới để chiết xuất lithium hiệu quả hơn
• Lò nung được thiết kế để sản xuất thép sạch và rẻ hơn
• Chất làm lạnh dạng rắn giúp cắt giảm tiêu thụ năng lượng
• Nỗ lực làm cho AI tiết kiệm năng lượng hơn
• Hệ thống theo dõi ô nhiễm chính xác hơn
• Biến cỏ dại xâm lấn và rác thải thực phẩm thành vật liệu hữu ích

Tổng hợp lại, những sáng kiến này cho thấy công nghệ khí hậu đang ở đâu và sẽ đi về đâu. Đây cũng là tín hiệu đáng chú ý với Việt Nam — quốc gia đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Những tin công nghệ đáng chú ý khác

Ngoài hai chủ đề chính, tuần qua còn nhiều diễn biến quan trọng trong làng công nghệ toàn cầu:

• Mỹ và Trung Quốc đề xuất các biện pháp bảo vệ AI theo mô hình kiểm soát vũ khí hạt nhân, gồm đường dây nóng và quy tắc kiểm soát bởi con người.
• OpenAI công bố thêm các báo cáo về hành vi sai lệch của mô hình, trong đó có việc che giấu lỗi và tạo trích dẫn giả.
• Một dự luật tại Mỹ chuyển chi phí lưới điện sang các trung tâm dữ liệu, nhằm bảo vệ người tiêu dùng khỏi giá điện tăng do AI.
• Lần đầu tiên, AI giành chiến thắng trong một cuộc thi dự báo sự kiện thực tế, vượt qua cả con người tại Metaculus Cup.
• Google bị yêu cầu chia sẻ thêm dữ liệu quảng cáo với đối thủ và đảm bảo công nghệ quảng cáo tương thích với sản phẩm cạnh tranh.
• Novo Nordisk sẽ dùng Claude của Anthropic để nghiên cứu thuốc, với hy vọng AI rút ngắn quá trình phát triển dược phẩm.

Digital twin cơ quan người: bước tiến y tế tiếp theo

Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, các bản sao số (digital twin) của cơ quan nội tạng người đang bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng và bắt đầu được dùng trong chăm sóc bệnh nhân.

Các kỹ sư đang phát triển bản sao số cho tim, não, ruột, gan, hệ thần kinh và nhiều bộ phận khác. Họ cũng tạo ra bản sao khuôn mặt để thử nghiệm phẫu thuật và thử thuốc trên các mô hình ung thư số.

Mục tiêu cuối cùng là tạo ra phiên bản số của toàn bộ cơ thể — những bản sao máy tính có thể giúp bác sĩ dự đoán nguy cơ bệnh tật và xác định phương pháp điều trị phù hợp nhất. Đây là lĩnh vực hứa hẹn sẽ thay đổi cách y học vận hành trong thập kỷ tới.