Cloudflare và cuộc chiến giành lại web trước làn sóng AI

Cloudflare phát hiện rằng từ tháng 6 năm nay, bot đã chiếm hơn một nửa lưu lượng truy cập internet toàn cầu. Giám đốc điều hành Matthew Prince cảnh báo rằng nếu không có cơ chế thanh toán cho nội dung, web sẽ rơi vào "bi kịch của tài nguyên chung" khi các công ty AI tha hồ khai thác dữ liệu mà không trả phí.

Minh họa về tương lai của internet và AI

Bot đã vượt mặt con người trên internet

Trong một cuộc trò chuyện với chương trình Decoder, Matthew Prince cho biết Cloudflare — công ty đứng sau hơn 20% lưu lượng web toàn cầu — đã chứng kiến bước ngoặt lịch sử vào tháng 5 năm nay: lưu lượng truy cập tự động chính thức vượt qua lưu lượng do con người tạo ra.

"Tôi đã rất sốc khi đội ngũ của tôi nói rằng lưu lượng tự động đã vượt qua lưu lượng con người trực tuyến. Và nó đang mở rộng với tốc độ điên cuồng."

Theo dự đoán của ông, nếu xu hướng này tiếp tục, chỉ năm năm nữa, lưu lượng tự động có thể gấp 1.000 lần lưu lượng con người. Điều này không phải vì con người ngừng truy cập web, mà vì các tác nhân AI (AI agent) và bot khai thác dữ liệu sẽ bùng nổ theo cấp số nhân.

Vấn đề nằm ở chỗ: cơ sở hạ tầng để vận hành lượng truy cập khổng lồ đó — băng thông, máy chủ, trung tâm dữ liệu — cần có người trả tiền. Và mô hình quảng cáo truyền thống không còn phù hợp, bởi vì bot không click vào quảng cáo.

Sự sụp đổ của mô hình quảng cáo

Suốt 30 năm qua, web vận hành dựa trên quảng cáo. Google là kiến trúc sư chính của mô hình này, với các thương vụ như DoubleClick và hệ sinh thái công cụ đo lường như Google Analytics. Nhưng Prince nhận định mô hình ấy đang lung lay khi đối tượng sử dụng web thay đổi từ con người sang máy móc.

Các công ty AI cần ba thứ: nhân tài, chip và dữ liệu. Nhân tài đang dần được đào tạo ở khắp các trường đại học. Chip đang được nhiều ông lớn như AMD, Qualcomm và các hyperscaler tự sản xuất. Nhưng dữ liệu — thứ từng được đưa lên web miễn phí — lại đang đi theo hướng ngược lại.

Hồi sinh giao thức 402 và kỷ nguyên thanh toán vi mô

Cloudflare đang hợp tác với Coinbase và Stripe để hồi sinh giao thức 402 Payment Required — mã trạng thái HTTP có từ thời Netscape nhưng chưa bao giờ được dùng phổ biến. Ý tưởng là mỗi khi bot truy cập nội dung, nó phải trả một khoản tiền nhỏ, thay vì được truy cập miễn phí.

"Chúng ta cần một cơ chế nói rằng mỗi lần tải một trang web đều có chi phí — băng thông, máy chủ, mọi thứ đi kèm. Ai đó phải trả cho việc đó."

Prince so sánh mô hình này với ngành công nghiệp âm nhạc. Khi Napster và các dịch vụ chia sẻ nhạc lậu ra đời, ngành nhạc lao đao. Nhưng iTunes rồi Spotify đã chứng minh rằng nội dung số vẫn có thể tạo ra giá trị khổng lồ — Spotify trả khoảng 12 tỷ USD cho các chủ sở hữu bản quyền âm nhạc mỗi năm.

Theo ông, các trang tin địa phương có thể là bên hưởng lợi bất ngờ. Bản thân Prince và vợ ông sở hữu một tờ báo nhỏ tại quê nhà Park City, Utah. Ông dự đoán năm nay họ sẽ kiếm được nhiều tiền từ các hợp đồng cấp phép nội dung cho AI hơn là từ quảng cáo số.

Google đối mặt với tối hậu thư

Mathew Prince tiết lộ Cloudflare sẽ mặc định chặn bot của Google đối với đào tạo AI kể từ ngày 15 tháng 9, cho tất cả khách hàng miễn phí. Nếu Google không phân tách rõ ràng giữa thu thập dữ liệu cho AI và cho công cụ tìm kiếm, Cloudflare sẽ chặn toàn bộ.

"Google không thể lấy thế độc quyền trong tìm kiếm hôm qua để tạo ra thế độc quyền trong AI ngày mai."

Ông nhấn mạnh rằng thuật toán xếp hạng PageRank của Google xây dựng dựa trên cấu trúc liên kết giữa các trang web. Nếu hơn 20% internet do Cloudflare quản lý bị rút khỏi hệ thống tìm kiếm, nó sẽ tạo ra một "lỗ hổng khổng lồ" phá vỡ toàn bộ cây liên kết, ảnh hưởng đến mọi kết quả tìm kiếm chứ không chỉ riêng nội dung đó.

Ông cũng ghi nhận tín hiệu tích cực từ phía Google khi công ty này cam kết minh bạch hơn về hoạt động của crawler và cho phép nhà xuất bản lựa chọn cách dữ liệu của họ được sử dụng.

Những người thắng và kẻ thua trong kỷ nguyên mới

Prince thừa nhận không phải mọi nhà sáng tạo nội dung đều sống sót qua cuộc chuyển đổi này — giống như nhiều nhạc sĩ đã biến mất sau khi streaming lên ngôi. Nhưng ông tin rằng những người thắng cuộc sẽ là các trang tin địa phương, cộng đồng như Reddit, và những nội dung độc đáo, nguyên bản mà AI không thể tự tạo ra.

"Các công ty AI không muốn thêm một câu chuyện nữa về những gì đang diễn ra ở Nhà Trắng. Họ muốn lấp đầy những lỗ hổng trong khối pho mát Thụy Sĩ — những kiến thức mới mà chưa ai từng biết đến."

Với người dùng Việt Nam, xu hướng này đáng chú ý bởi nhiều trang tin và diễn đàn công nghệ trong nước cũng đang phụ thuộc lớn vào lưu lượng tìm kiếm và quảng cáo. Nếu mô hình thanh toán vi mô cho bot trở thành chuẩn mực toàn cầu, các nhà sáng tạo nội dung số Việt Nam có thể có thêm một nguồn thu mới — nhưng cũng phải đối mặt với bài toán minh bạch dữ liệu và kỹ thuật phức tạp hơn.