Con người từng chứng kiến vụ nổ siêu tân tinh cách đây gần một thiên niên kỷ, giờ đây có thể chiêm ngưỡng ở độ nét cao

Các nhà thiên văn học vừa công bố hình ảnh chi tiết nhất từ trước đến nay về tinh vân Pa 30 — tàn dư của một vụ nổ siêu tân tinh nổi tiếng, nhiều khả năng từng được con người quan sát và ghi chép lại từ thời Trung Cổ. Bức ảnh mới không chỉ đẹp mà còn hé lộ những cấu trúc bấy lâu nay vẫn nằm ngoài tầm nhìn của giới nghiên cứu.

Hình ảnh chi tiết về tinh vân Pa 30 với cấu trúc dạng chuỗi hạt

Những "viên ngọc vũ trụ" khổng lồ

Các hình ảnh trước đây về tàn dư vụ nổ này từng ghi lại một quả cầu gồm nhiều sợi vật chất dài, mảnh, trông tựa như pháo hoa hay một bông bồ công anh. Lần này, nhờ quan sát bằng kính viễn vọng Gemini North đặt tại Hawaii, các nhà khoa học đã phát hiện số lượng cấu trúc nhiều gấp khoảng 10 lần so với bất kỳ quan sát nào trước đó.

Với độ phân giải mới, họ nhận ra những sợi vật chất này không liền mạch như vẻ ngoài trước đây. Thay vào đó, chúng có hình dạng giống như những hạt xâu thành chuỗi, được tạo thành từ các nút khí trông như ngọc trai với kích thước tương đối đồng đều.

Những "viên ngọc vũ trụ" này thực chất vô cùng khổng lồ. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí The Astrophysical Journal, mỗi nút có đường kính khoảng bốn ngày ánh sáng.

"Vùng hành tinh của hệ Mặt Trời chúng ta có thể lọt vào mỗi nút khoảng 10 lần mà vẫn còn dư chỗ," Ilaria Caiazzo, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết trong một thông cáo báo chí. "Các nút này đồng đều một cách đáng kinh ngạc. Chúng tôi rất háo hức muốn mô phỏng chúng."

Bí ẩn về sự đồng đều kỳ lạ

Cách thức chính xác mà các nút này hình thành vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn, dù giới khoa học cho rằng chúng là những điểm tập trung vật chất bị bắn ra trong vụ nổ. Điều đáng chú ý là tính đều đặn của chúng.

Sau một vụ siêu tân tinh, các nhà thiên văn thường kỳ vọng tìm thấy những khối tích tụ có hình dạng kỳ dị hơn nhiều. Nhưng ở đây, các nút lại có kích thước tương tự nhau và dường như xếp thẳng hàng dọc theo các sợi vật chất. Trật tự đặc biệt này là một đặc điểm mới, có thể giúp các nhà nghiên cứu hiểu sâu hơn về cái chết của các ngôi sao.

"Ngôi sao xác sống" và mối liên hệ với lịch sử

Tinh vân Pa 30 còn đặc biệt ở chỗ ngôi sao trung tâm của nó không hẳn đã "chết". Thay vào đó, nó được xem là một "ngôi sao xác sống" (zombie star).

Thông thường, một vụ siêu tân tinh nhiệt hạch đánh dấu cái chết dữ dội của một ngôi sao, khi ngôi sao đó bị phá hủy hoàn toàn trong vụ nổ. Nhưng trong một số trường hợp hiếm hoi, một phần của ngôi sao có thể sống sót, và giới khoa học vẫn chưa hiểu đầy đủ vì sao điều này xảy ra. Những cấu trúc bất thường của Pa 30 có thể giúp các nhà thiên văn tái dựng chính xác hơn cách những vụ nổ kiểu này diễn ra, cũng như cách các ngôi sao xác sống tồn tại sau đó.

Tất cả những phát hiện này có được là nhờ Pa 30 nhận được sự quan tâm đặc biệt. Rất ít cấu trúc thiên văn kết nối quan sát hiện đại với những ghi chép của con người từ hơn tám thế kỷ trước một cách trực tiếp đến vậy. Tinh vân này khớp với các ghi chép mà các nhà thiên văn Trung Quốc và Nhật Bản để lại năm 1181, khi họ mô tả sự xuất hiện của một ngôi sao mới trên bầu trời và tồn tại trong vài tháng.

Vào thời điểm đó, không ai có thể biết rằng họ đang chứng kiến hậu quả của một vụ nổ sao khổng lồ. Nhiều thế kỷ sau, giới khoa học mới liên hệ sự kiện năm 1181 với vụ siêu tân tinh đã sinh ra Pa 30.