Công ty quảng cáo Israel bị tố dùng quảng cáo số để cài spyware "zero-click"

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Toronto (Canada) vừa công bố báo cáo gây chấn động: một công ty quảng cáo Israel mang tên Discover-Tech đã phân phối hàng triệu quảng cáo trực tuyến có khả năng cài đặt spyware "zero-click" lên thiết bị của mục tiêu mà không cần bất kỳ thao tác nào từ phía nạn nhân.

Theo nhóm nghiên cứu Citizen Lab thuộc trường đại học này, hàng chục thiết bị của đài truyền hình Al Jazeera (Qatar) có thể đã bị xâm nhập thông qua các quảng cáo do Discover-Tech vận hành. Đây được xem là một trong những bằng chứng kỹ thuật cụ thể đầu tiên cho thấy hệ sinh thái quảng cáo trực tuyến đang bị biến thành vũ khí tấn công quy mô lớn.

Minh họa an ninh mạng và quảng cáo trực tuyến

Controlium — nền tảng bị cáo buộc là "trung gian" cho spyware

Theo Citizen Lab, Discover-Tech vận hành một nền tảng phần mềm có tên Controlium, cho phép khách hàng của mình "lập hồ sơ hàng loạt và xóa bỏ tính ẩn danh" của người dùng internet, sau đó âm thầm tấn công các mục tiêu bằng spyware của bên thứ ba.

Khác với các cuộc tấn công thông thường yêu cầu nạn nhân phải nhấp vào liên kết hay mở tệp đính kèm, loại spyware này không cần bất kỳ tương tác nào từ phía nạn nhân để được cài đặt. Quá trình lây nhiễm diễn ra trong vài giây mà người dùng hoàn toàn không hay biết.

Cơ chế hoạt động được mô tả như sau:

• Khi người dùng truy cập một trang web có hiển thị quảng cáo, thông tin của họ ngay lập tức tham gia vào một phiên đấu giá lập trình (programmatic auction) kéo dài trong tích tắc, với sự tham gia của hàng chục đến hàng trăm công ty.
• Các công ty này tự động đặt giá để hiển thị quảng cáo dựa trên hồ sơ người dùng, bao gồm thông tin thiết bị và dữ liệu theo dõi hành vi trên web.
• Khi người dùng được hiển thị một quảng cáo trông có vẻ vô hại — chẳng hạn quảng cáo game số hoặc dịch vụ viễn thông — Controlium có thể thu thập danh tính và địa chỉ IP của họ.
• Nếu người dùng đã được chọn làm mục tiêu, một công ty spyware sẽ gửi mã độc chứa spyware đến thiết bị của họ.

"Hệ sinh thái quảng cáo trực tuyến đang bị biến thành vũ khí ở quy mô lớn để lập hồ sơ hàng triệu người dùng, rồi âm thầm lây nhiễm spyware đánh thuê vào mục tiêu", báo cáo của Citizen Lab viết.

Phạm vi ảnh hưởng chưa thể xác định đầy đủ

Theo Citizen Lab, kể từ năm 2024, hàng triệu người dùng trên toàn thế giới đã được hiển thị quảng cáo từ Discover-Tech, bao gồm cả người dùng tại Yemen, Brazil, Mexico và Czechia. Nghiên cứu độc lập của nhóm Confiant cũng cho thấy quảng cáo của công ty này từng xuất hiện trên hệ thống mạng của các cơ quan chính phủ ở châu Âu và Mỹ, cũng như của Liên Hợp Quốc, NATO, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Controlium được cho là đóng vai trò "trung gian" cho các công ty spyware đánh thuê, vốn nhắm vào "quan chức chính phủ, nhà báo, doanh nhân, nhà hoạt động, học giả và nhân viên đại sứ quán". Citizen Lab khẳng định phần mềm này có thể truy cập mọi thứ trên thiết bị của mục tiêu: trích xuất tin nhắn, ảnh, email, ghi âm cuộc gọi và bí mật kích hoạt micro.

Phạm vi thực tế của các cuộc tấn công vẫn chưa được xác định đầy đủ. Đại diện Discover-Tech đã được liên hệ để lấy ý kiến nhưng chưa phản hồi.

Lỗ hổng mang tính hệ thống của ngành quảng cáo

Phát hiện của Citizen Lab củng cố thêm nhiều bằng chứng trước đó cho thấy những thỏa thuận thiếu minh bạch đằng sau thế giới quảng cáo trực tuyến có thể bị lợi dụng cho mục đích giám sát. Thị trường tự động này hiện gần như không có quy định điều chỉnh, và ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy nó đang bị các cá nhân, tổ chức xấu khai thác.

Reuters từng đưa tin rằng hàng tỷ USD doanh thu quảng cáo của Meta đến từ các quảng cáo lừa đảo, cờ bạc bất hợp pháp, nội dung khiêu dâm và các nội dung bị cấm khác. Tại Mỹ, cơ quan ICE và nhiều cơ quan chính phủ khác đã mua phần mềm sử dụng dữ liệu adtech để theo dõi di chuyển của người dân.

"Các cơ quan an ninh mạng, nhà quản lý và nhà lập pháp ở Mỹ, châu Âu và các khu vực khác cần phải vào cuộc khẩn cấp. Họ phải điều tra các công ty liên quan và khắc phục những rủi ro mang tính hệ thống đang tạo điều kiện cho việc nhắm mục tiêu quảng cáo độc hại", nhà nghiên cứu Wolfie Christl của Citizen Lab nhấn mạnh.

Đối với người dùng Việt Nam, câu chuyện này là lời cảnh báo đáng lưu tâm. Các trình chặn quảng cáo, tiện ích bảo vệ quyền riêng tư và thói quen hạn chế theo dõi chéo trang web không còn chỉ là biện pháp chống làm phiền, mà đã trở thành một lớp phòng thủ an ninh cần thiết trong bối cảnh hệ sinh thái quảng cáo số ngày càng phức tạp và khó kiểm soát.