Phát hiện công ty Israel lén phát tán phần mềm gián điệp qua quảng cáo trực tuyến

Một cuộc điều tra chung giữa các nhà nghiên cứu bảo mật thuộc Citizen Lab và Confiant vừa hé lộ một mạng lưới tinh vi: một công ty công nghệ quảng cáo (adtech) của Israel đã bắt tay với các đơn vị phần mềm gián điệp để lây nhiễm thiết bị của người dùng — bao gồm cả các nhà báo tại Al Jazeera — chỉ bằng cách hiển thị một mẫu quảng cáo trực tuyến.

Đây là lần đầu tiên giới nghiên cứu tìm ra bằng chứng kỹ thuật cho một cuộc tấn công zero-click — hình thức xâm nhập không cần người dùng thực hiện bất kỳ thao tác nào — được triển khai thông qua quảng cáo nhắm mục tiêu, theo thông tin ban đầu từ NBC News.

Minh họa quảng cáo trực tuyến bị lợi dụng để phát tán phần mềm độc hại

Discover-Tech: Vỏ bọc quảng cáo, lõi tấn công mạng

Công ty mang tên Discover-Tech tự giới thiệu mình như một đại lý quảng cáo trực tuyến thông thường. Nhưng theo các nhà nghiên cứu, thực chất đây là một kênh trung chuyển để các nhóm tấn công mạng cài cắm quảng cáo độc hại khắp không gian web.

Công ty này vận hành một nền tảng có tên "Controlium", cho phép các đối tác phần mềm gián điệp "lập hồ sơ chính xác và xóa bỏ tính ẩn danh của hàng triệu cá nhân, lấy dấu vân tay thiết bị của họ và nhắm mục tiêu bằng một dạng tấn công zero-click". Nền tảng này còn cho phép chọn lọc người dùng để lây nhiễm hoặc theo dõi dựa trên địa chỉ IP, mã quảng cáo di động (mobile ad ID) hoặc mã nhận diện trình duyệt.

Điều đáng lo ngại là người dùng không cần bấm vào quảng cáo, không cần tải xuống gì — chỉ cần nhìn thấy quảng cáo hiển thị trên trang web là đã nằm trong tầm ngắm.

Đây là lần đầu tiên chúng ta có bằng chứng kỹ thuật cho thấy quảng cáo trực tuyến có thể trở thành vũ khí tấn công zero-click quy mô lớn.

Candiru và chiến dịch nhắm vào Al Jazeera

Một trong những đối tác của Discover-Tech là Candiru — công ty phần mềm gián điệp Israel đã bị chính quyền Mỹ đưa vào danh sách đen.

Trong giai đoạn 2024 và 2025, quảng cáo do Discover-Tech phát đi đã cài phần mềm gián điệp có liên hệ với Candiru vào hệ thống của Al Jazeera — mạng tin tức có trụ sở tại Qatar. Các nhà nghiên cứu cho biết ít nhất 45 thiết bị tại tòa soạn này đã bị nhắm mục tiêu trong hai năm đó.

Việc các nhà báo điều tra trở thành mục tiêu của phần mềm gián điệp không phải câu chuyện mới, nhưng con đường lây nhiễm qua quảng cáo khiến cuộc tấn công trở nên khó phát hiện và khó phòng thủ hơn rất nhiều.

Các nhà nghiên cứu kêu gọi ngành quảng cáo tăng cường bảo mật nền tảng

Ngành quảng cáo phản ứng

Citizen Lab và Confiant đã lên tiếng kêu gọi toàn ngành quảng cáo siết chặt bảo mật trên nền tảng của mình. Một số động thái đã diễn ra ngay sau đó:

• Google và công ty quảng cáo Beeswax (thuộc sở hữu của Comcast) đã loại Discover-Tech khỏi hệ thống của họ.
• IAB Europe đình chỉ công ty này khỏi danh sách nhà cung cấp được phê duyệt.

Dù vậy, các chuyên gia nhận định đây mới chỉ là bước đầu. Bản chất của mạng lưới quảng cáo trực tuyến là phân tán và trung gian hóa, khiến việc truy vết và ngăn chặn triệt để trở nên cực kỳ phức tạp.

Người dùng Việt Nam cần lưu ý gì?

Với người dùng Việt Nam, đặc biệt là những ai làm trong lĩnh vực báo chí, hoạt động xã hội hoặc các ngành nhạy cảm, nguy cơ này là có thật. Các nhà nghiên cứu khuyến nghị:

• Sử dụng trình chặn quảng cáo (ad blocker) để giảm bề mặt tấn công.
• Tắt tính năng theo dõi quảng cáo trong cài đặt thiết bị.
• Đặt lại mã quảng cáo di động (mobile ad ID) định kỳ để phá vỡ hồ sơ theo dõi.
• Cập nhật hệ điều hành và trình duyệt thường xuyên để vá các lỗ hổng đã biết.

Câu chuyện về Discover-Tech cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: hệ sinh thái quảng cáo trực tuyến — thứ mà gần như mọi trang web đều phụ thuộc — có thể bị biến thành hạ tầng tấn công mà cả người dùng lẫn chủ trang web đều không hề hay biết.