Cử tri Texas đồng lòng phản đối trung tâm dữ liệu: Cuộc chiến chính trị mới của nước Mỹ

Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu tại Texas đang trở thành một trong những vấn đề nóng nhất trước thềm bầu cử giữa kỳ. Với 57% cử tri phản đối xây dựng mới, vấn đề này đang đoàn kết cả những nhóm cử tri vốn đối lập về mọi quan điểm khác, buộc các chính trị gia từ cả hai đảng phải thay đổi lập trường.

Cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu tại Texas

Texas: Tâm điểm bùng nổ trung tâm dữ liệu của thế giới

Không nơi nào trên thế giới chứng kiến sự bùng nổ trung tâm dữ liệu mạnh mẽ như Texas. Khi được hỏi về tình hình các nhà phát triển trung tâm dữ liệu đổ bộ vào Austin và vùng ngoại ô, ông Gary Bledsoe, chủ tịch chi hội NAACP bang Texas, có thể kể vanh vách từng dự án đang đối mặt với sự phản đối của người dân địa phương.

• Tại Taylor, người dân đang đấu tranh chống kế hoạch xây trung tâm dữ liệu trên khu đất vốn được quy hoạch làm công viên.
• Tại Temple, cách đó khoảng 64 km, thị trưởng và các thành viên hội đồng thành phố đang đối mặt với yêu cầu bãi nhiệm vì các dự án trung tâm dữ liệu.
• Cách Austin khoảng 48 km, San Marcos trở thành thành phố đầu tiên của Texas cấm hoàn toàn trung tâm dữ liệu.

Theo ông Bledsoe, vấn đề trung tâm dữ liệu "chính là chủ đề nóng nhất tại Texas" trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ đang đến gần. Chi hội NAACP của bang đã cùng hàng chục nhóm khác thuộc mọi khuynh hướng chính trị thành lập liên minh We the People Texas nhằm ngăn chặn hoặc trì hoãn việc xây dựng trung tâm dữ liệu. Liên minh này ước tính đại diện cho khoảng 1 triệu cử tri trên toàn bang.

Những mối lo ngại đa dạng nhưng cùng chung mục tiêu

Các mối lo ngại của liên minh rất đa dạng, phản ánh nhiều nhóm thành viên khác nhau:

• Nước: Lo ngại về lượng nước khổng lồ mà ngành này tiêu thụ tại một bang vốn đã khô hạn.
• Thuế: Bất bình với các ưu đãi thuế dành cho doanh nghiệp.
• Điện và hạ tầng: Phản đối các nhà máy điện khí và trang trại điện gió mới được xây để đáp ứng nhu cầu điện gia tăng, cũng như các đường dây truyền tải cắt ngang cộng đồng.

"Chúng tôi gần như không có điểm chung nào ở nhiều khía cạnh khác. Nhưng khi đưa chúng tôi vào cùng một phòng với vấn đề này, nó giống như một bức tường... cùng chiến đấu chống lại một kẻ thù lớn," bà Jet Parker, đồng sáng lập nhóm Save Rural Texas, chia sẻ.

Kết quả thăm dò hồi tháng 8 cho thấy 57% người dân Texas phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu, bao gồm 43% cử tri Cộng hòa, 75% cử tri Dân chủ và 54% cử tri độc lập.

Gánh nặng tài chính và môi trường

Texas từ lâu đã có chính sách đón nhận trung tâm dữ liệu hào phóng nhất nước Mỹ. Năm 2013, bang miễn thuế bán hàng và sử dụng cho trung tâm dữ liệu, sau đó mở rộng ưu đãi này cho các trung tâm dữ liệu hyperscale vào năm 2015. Nhờ đó, các nhà phát triển đủ điều kiện không phải trả thuế bang đối với thiết bị và điện năng trong tối đa 20 năm.

Tuy nhiên, chi phí của ưu đãi này đã tăng vọt. Năm 2014-2015, ưu đãi được dự báo chỉ gây thất thu khoảng 14,6 triệu USD. Đến năm 2025, giới chức ước tính con số này sẽ lên tới 3,2 tỷ USD thất thu thuế trong hai năm.

Trong khi đó, hóa đơn tiền điện tại Texas đã tăng trung bình 35,4% trong 5 năm qua. Nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu có thể tăng gần gấp 10 lần vào năm 2030, theo ước tính của cơ quan vận hành lưới điện lớn nhất bang.

Về mặt nước, trung tâm dữ liệu tại Texas tiêu thụ khoảng 25 tỷ gallon nước trong năm ngoái, chiếm khoảng 0,4% tổng lượng nước sử dụng. Con số này có thể tăng lên tới 2,7% vào năm 2030, và theo một nghiên cứu của Đại học Texas at Austin, có thể lên tới 9% vào năm 2040.

Chính trị gia xoay trục lập trường

Thống đốc Greg Abbott từng tuyên bố Texas là "tâm điểm phát triển AI" nhưng giờ đây đang phải vật lộn để tái đắc cử trước đối thủ Dân chủ Gina Hinojosa. Ông Abbott đã chỉ đạo Ủy ban Tiện ích Công cộng bang yêu cầu các nhà vận hành trung tâm dữ liệu tự chi trả chi phí hạ tầng mới, đồng thời công bố lệnh tạm dừng cấp giấy phép cho các dự án chờ kiểm toán về sử dụng điện và nước.

Dù vậy, ông được cho là đã nhận hàng triệu USD đóng góp tranh cử từ các nhóm lợi ích trung tâm dữ liệu, khiến liên minh We the People Texas không tin vào sự thay đổi thực chất.

"Ông ấy có làm đủ chưa? Hoàn toàn không," bà Parker khẳng định.

Bà Gina Hinojosa đã thu hẹp khoảng cách trong một số cuộc thăm dò sau khi cứng rắn hơn trong phát ngôn về trung tâm dữ liệu, kêu gọi tạm dừng phát triển cho đến khi cơ quan lập pháp bang thông qua các biện pháp bảo vệ chặt chẽ hơn. Trong khi đó, ứng viên Thượng viện Cộng hòa Ken Paxton – người từng bỏ phiếu ủng hộ miễn thuế năm 2013 – nay cũng tuyên bố ủng hộ bãi bỏ ưu đãi và mở điều tra việc sử dụng nước của hàng trăm trung tâm dữ liệu.

Hệ lụy với cộng đồng địa phương

Người dân tại nhiều khu vực nông thôn Texas đang phải chịu những tác động trực tiếp:

• Giao thông: Xe tải thi công làm tắc nghẽn các tuyến đường nông thôn hai làn, cản trở xe cứu hỏa, đặc biệt trong mùa cháy rừng.
• Giá trị bất động sản: Một số khu vực ghi nhận giá trị nhà đất giảm.
• Nông nghiệp: Nông dân phải từ bỏ những vùng đất gia đình canh tác qua nhiều thế hệ.
• Nhà ở: Dòng lao động đổ về theo "cơn sốt vàng" trung tâm dữ liệu làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhà ở và đẩy giá thuê tăng cao.

Các tập đoàn lớn như AWS, Microsoft, Google, Meta đã thành lập hiệp hội riêng mang tên Data Center Coalition (DCC). Đại diện DCC khẳng định các thành viên "mong muốn trở thành đối tác thực sự, những người hàng xóm tốt tại mọi cộng đồng ở Texas", nhưng không xác nhận việc hỗ trợ tranh cử cho ông Abbott.

Bài học cho thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Texas là lời cảnh báo cho các quốc gia đang thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu, trong đó có Việt Nam – nơi các ông lớn công nghệ đang gia tăng hiện diện và nhu cầu hạ tầng AI ngày càng lớn. Việc cân bằng giữa thu hút đầu tư và bảo vệ nguồn nước, lưới điện cùng chất lượng sống của cộng đồng địa phương sẽ là bài toán then chốt, đòi hỏi khung pháp lý minh bạch và sự tham gia thực chất của người dân ngay từ giai đoạn quy hoạch.