Cựu tù nhân khởi nghiệp dùng AI giúp người mãn hạn tù tìm việc và nhà ở

Richard Bronson không phải mẫu nhà sáng lập điển hình. Trước khi khởi nghiệp, ông từng là đối tác của Stratton Oakmont — công ty môi giới đầy tai tiếng do Jordan Belfort, nhân vật được mệnh danh là "Sói già phố Wall", điều hành.

Nhưng chính quá khứ đó lại trở thành nền tảng cho Commissary Club, startup mà Bronson tin rằng có thể phục vụ một thị trường mà gần như không ai để ý tới: những người vừa ra tù.

Từ phố Wall đến nhà tù liên bang

Vào thập niên 1980, Bronson làm việc tại Stratton Oakmont. Công ty này sụp đổ vào giữa thập niên 1990 giữa vô số cáo buộc sai phạm. Bronson rời đi chỉ sau một năm để mở công ty riêng ở Nam Florida và gặt hái thành công đáng kể — cho đến khi mọi thứ đổ vỡ.

"Tôi xây dựng một doanh nghiệp trị giá 100 triệu USD bằng cách đưa các công ty vốn hóa nhỏ lên sàn. Nhưng một phần thành công đó đến từ việc vi phạm pháp luật — luật chứng khoán — và cuối cùng, như tôi biết chắc sẽ xảy ra, tôi phải trả giá."

Ông mất tất cả, và điều quan trọng nhất bị lấy đi là tự do. Bronson bị kết án vài năm tù liên bang.

Sau khi mãn hạn, ông gặp phải một rào cản mà nhiều người từng ở tù đều quen thuộc: không ai muốn thuê mình.

"Không một ai chịu tuyển tôi, bất chấp học vấn, kinh nghiệm làm việc và mọi thứ khác. Tôi gần như bị coi là 'phóng xạ' — ai cũng né tránh."

Chính trải nghiệm đó thôi thúc ông xây dựng Commissary Club.

Commissary Club: AI cho người cần bắt đầu lại

Commissary Club là một nền tảng mạng xã hội hướng tới việc làm, lấy tên từ cửa hàng trong tù nơi tù nhân mua đồ ăn vặt và đồ dùng cá nhân. Nền tảng này sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giúp người mãn hạn tù định hướng quá trình tìm việc và nhà ở — vốn thường rất rối rắm và thiếu thông tin.

"Tôi không thể không nhận ra rằng có quá ít hỗ trợ dành cho người ra tù. Nếu với tôi mọi thứ đã tệ như vậy, thì những người cùng phòng giam với tôi — học vấn thấp, ít kinh nghiệm — sẽ ra sao?"

Ngoài tính năng tìm việc và nhà ở, Commissary Club còn có yếu tố cộng đồng, gần giống Facebook. Bronson cho biết ông thêm phần này vì hiểu rõ sự cô lập sau khi ra tù:

"Mọi người có thể tìm việc, nhận hỗ trợ về nhà ở và các quyền lợi, nhưng họ còn tìm thấy một thứ quan trọng khác — cộng đồng."

Nền tảng này cũng có dấu hiệu trở thành một mạng lưới giới thiệu việc làm, và cung cấp cách để người dùng tìm bạn đời.

Đội ngũ hai người và mô hình thu phí gây tranh cãi

Hiện tại Commissary Club chỉ có hai thành viên: Bronson và đồng sáng lập Roman Kissin, người mà ông gọi là "bộ não" kỹ thuật của dự án. Kissin từng làm việc cho eBay, IBM và giữ vị trí CTO của LexisNexis từ 2022 đến 2025.

Về mô hình kinh doanh, người dùng được miễn phí 10 lượt ứng tuyển đầu tiên, sau đó trả 149 USD cho 10 lượt (tương đương 14,99 USD mỗi lượt). Với những người vừa ra tù, mức giá này có thể là rào cản lớn, và không ít người sẽ đặt câu hỏi về tính thương mại của mô hình.

"Mọi người thường nghĩ ngay: 'Ồ, đây là tổ chức phi lợi nhuận à?' Câu trả lời là không. Chắc chắn có yếu tố sứ mệnh, và tôi đã cống hiến cuộc đời mình từ khi ra tù để giúp những anh chị em có tiền án. Một phần vì tôi vô cùng hối hận về những gì mình từng làm."

Bronson nhìn nhận đây là tình huống đôi bên cùng có lợi: một doanh nghiệp phục vụ cộng đồng mà ít ai muốn chạm tới.

"Người ta nói về việc AI lấy mất việc làm. Tôi nhìn khác. Chúng tôi đang xây dựng AI tạo ra việc làm cho những người mà xã hội bỏ lại phía sau."

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện của Commissary Club đặt ra một vấn đề không xa lạ với Việt Nam: người từng có tiền án thường gặp định kiến lớn khi tái hòa nhập thị trường lao động. Trong khi các sản phẩm AI ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào thương mại điện tử, tài chính hay chăm sóc khách hàng, thì việc dùng AI để giải quyết các bài toán xã hội — như hỗ trợ tái hòa nhập — vẫn còn khoảng trống rất lớn.

Commissary Club cũng cho thấy một xu hướng đáng chú ý: startup có thể chọn những thị trường ngách mà các ông lớn bỏ qua, kết hợp công cụ AI với nhu cầu rất thật của một nhóm người cụ thể.

Startup của Bronson đã được chọn vào Startup Battlefield 200 của TechCrunch năm nay, một trong những cuộc thi khởi nghiệp danh giá nhất của giới công nghệ.