Cyberdecks: Xu hướng DIY "nữ tính" đang lên ngôi, khẳng định quyền sở hữu công nghệ và từ chối sự giám sát

Khi tôi liên hệ với CC — người tự nhận mình là một "open source baddie" (cô nàng ngầu lòi của mã nguồn mở) — để phỏng vấn, tôi khá chắc chắn rằng cô ấy đang trả lời email từ một chiếc ví hình nàng tiên cá màu hồng.

"Tôi đang thực sự rất vui vẻ," CC chia sẻ về chiếc cyberdeck hình vỏ sò của mình. "Nó giống như một con Tamagotchi. Nó cũng là một máy đọc sách điện tử. Nó được kết nối với kho lưu trữ và máy chủ của tôi, nên nó có quyền truy cập vào tất cả dữ liệu máy chủ, bao gồm tất cả PDF, sách, ghi chú và mọi thứ... Nó cũng được kết nối với thiết lập AI tại nhà của tôi."

CC không có nền tảng về kỹ thuật phần mềm hay khoa học máy tính, nhưng cô ấy đã trở nên khá giỏi trong việc xây dựng những chiếc cyberdeck phi truyền thống — những chiếc máy tính tự làm (DIY) nhỏ gọn — đến mức cô ấy ghi lại quá trình này trên blog Bimbo Tech của mình để những người phụ nữ khác có thể làm theo, ngay cả khi họ chưa biết RAM là gì.

Cyberdeck hình vỏ sò của CC

Ý tưởng về cyberdeck có nguồn gốc từ tiểu thuyết khoa học viễn tưởng "Neuromancer" của William Gibson năm 1984. Khi những chiếc máy tính kích thước thẻ tín dụng như Raspberry Pi xuất hiện trên thị trường vào những năm 2010, những người đam mê phần cứng bắt đầu xây dựng và chia sẻ các cyberdeck của riêng họ trong các cộng đồng trực tuyến nhỏ. Tuy nhiên, trong vài tháng qua, các cộng đồng này đã bùng nổ về độ phổ biến nhờ vào những người phụ nữ trên mạng xã hội, những người đang dạy nhau cách xây dựng những chiếc máy tính mang tính nghệ thuật và siêu nữ tính bằng cách ghi lại quá trình xây dựng của họ.

"Tôi thường đùa rằng có sự ghét phụ nữ tiềm ẩn trong ngành công nghệ — bởi vì bất cứ khi nào họ ra mắt mẫu Pro, hay mẫu Elite... tôi luôn nói: để tôi đoán xem, nó màu đen hay bạc," CC nói. "Nó sẽ không bao giờ có màu hồng."

Quá trình tùy biến và thiết kế một chiếc cyberdeck đã trở thành một dạng nghệ thuật. Trên Instagram và TikTok, bạn có thể tìm thấy một chiếc cyberdeck làm bằng gỗ và rêu chạy trò chơi Game Boy Color; một chiếc máy nghe nhạc MP3 lấy cảm hứng từ sa mạc được xây dựng bên trong một hóa thạch in 3D; một ngôi nhà búp bê Barbie mở ra để lộ ra một chiếc máy tính mini hoạt động; hoặc một tượng vịt có thể được sử dụng để ghi chú giọng nói.

"Tôi không muốn kính thông minh AI của Meta. Tôi muốn tải lậu sách trong một chiếc vỏ sò được trang trí nhỏ xinh," nhà sáng tạo Sarahbelle Kim nói trên TikTok. "Không ai có thể giám sát bạn ở đó. Bạn có thể mua một số linh kiện cơ bản ở cửa hàng đồ cũ hoặc eBay và tự tùy biến nó."

Rõ ràng, có động cơ thẩm mỹ đằng sau sự trỗi dậy của những chiếc cyberdeck "nữ tính" này — tại sao không dùng một chiếc ví Hello Kitty để kiểm tra email của bạn? Đó là niềm vui vì niềm vui. Nhưng những người phụ nữ xây dựng những chiếc cyberdeck lộng lẫy, đính đá này không chỉ tham gia vì những thứ hào nhoáng bên ngoài. Xu hướng này đạt đến đỉnh điểm vào thời điểm mọi người cảm thấy bất lực trước sự đồng nhất hiện diện khắp nơi của Big Tech.

"Tôi nghĩ đó là một điều thật mới mẻ đối với những người đã mua những thiết bị kiểu như của Apple... Nếu bạn cố gắng bẻ khóa (jailbreak) nó, nếu bạn cố gắng làm bất cứ điều gì với chiếc điện thoại này mà bạn đã trả 1.000 đô la, chiếc điện thoại mà bạn sở hữu, thì nó sẽ mất bảo hành," CC nói. "Vì vậy, tôi yêu thích việc thấy mọi người lấy lại quyền lực vào tay mình, lấy lại sự kiểm soát vào tay mình, điều mà rõ ràng luôn đồng nghĩa với sự sáng tạo khi mọi người được phép bước ra khỏi chiếc 'hộp đen'."

Maro Vardanyan không làm việc với phần cứng với tư cách là một nhà phát triển blockchain, nhưng cô ấy luôn thích sưu tầm và mày mò với các linh kiện máy tính cũ.

"Vài tháng trước, tôi chỉ bắt đầu làm việc nghệ thuật và trang sức, ví bằng cách sử dụng các máy tính cũ tái chế hoặc nâng cấp mà tôi có," cô ấy nói. "Khi thấy mọi người làm cyberdeck, tôi tự hỏi, tại sao mình chỉ làm đồ tái chế trong khi mình có thể bảo tồn các linh kiện trên một thứ gì đó có thể đeo được, có thể di chuyển được?"

Vardanyan đã tiếp cận việc xây dựng cyberdeck theo một hướng khác, thay vào đó cô ấy nhấn mạnh mối quan hệ lịch sử giữa nghệ thuật sợi và công nghệ. Vardanyan gọi công việc của mình là "đan móc với máy tính" hoặc "bo mạch chủ macrame", cố tình gợi nhắc đến vai trò của dệt — một thực hành thường được coi là lao động nội trợ, của phụ nữ — trong lịch sử của máy tính thời kỳ đầu.

Cyberdeck đan móc của Maro Vardanyan

Trước khi có bộ vi xử lý silicon, một số máy tính sớm chạy trên bộ nhớ lõi từ tính (magnetic-core memory), bao gồm các dây đồng được xâu chính xác để mã hóa các số 1 và 0 của mã nhị phân. Để NASA có thể xây dựng Máy tính Hướng dẫn Apollo (Apollo Guidance Computer), ví dụ, những công nhân dệt may nữ lành nghề đã được giao nhiệm vụ dệt dây một cách tỉ mỉ trong các mô hình phức tạp cực độ, thứ đã cung cấp năng lực cho tàu vũ trụ đưa con người đầu tiên lên mặt trăng.

"Bộ vi xử lý ban đầu được dệt thủ công bởi các thợ may, không phải bởi kỹ sư hay bất kỳ ai khác," cô ấy nói. "Tôi cảm thấy như việc dệt thủ công, và thậm chí là thời trang gặp gỡ công nghệ... Nó thực sự là một vòng tròn khép kín."

Vardanyan bắt đầu dệt những chiếc Raspberry Pi màu hồng để làm ví và áo nịt ngực (corset), sau đó đăng ảnh các công trình đang thực hiện của cô ấy lên X.

"Tất nhiên, khi chiếc macrame này lan truyền, tất cả đàn ông đều nói, 'Đây là sự lãng phí Raspberry Pi đấy'... hoặc, 'nhưng trời mưa thì sao?'" cô ấy nói. "Và sau đó tôi phải nói, 'Thực ra nó được bảo tồn trong một vỏ acrylic.' Và rồi họ nói, 'Điều này quá sáo rỗng, và GPIO sẽ mất năng lượng!' Và tôi nói, 'Thực ra, tôi đang dùng chỉ dẫn điện, vì vậy nó thực sự sẽ hoạt động và hoàn toàn có chức năng.'"

Chiếc choker cyberdeck

Từ chiếc máy tính ví hình nàng tiên cá của CC đến chiếc áo nịt ngực Raspberry Pi của Vardanyan, những chiếc cyberdeck này là sự từ chối trực tiếp đối với văn hóa Thung lũng Silicon, và không chỉ ở sự đón nhận rầm rộ màu hồng của chúng. Chúng cố tình thiếu thực tế và kém hiệu quả, điều có vẻ phạm thượng trong một văn hóa ám ảnh sự tối ưu hóa đến mức các mũi tiêm peptide Trung Quốc không được kiểm soát đang trở nên thịnh hành. Việc lựa chọn những trải nghiệm công nghệ tự làm (DIY) kiểu "chắp vá" là một hành động cấp tiến để xây dựng mối quan hệ thân thiết hơn với các thiết bị cảm thấy trừu tượng dù chúng hiện hữu khắp nơi.

"Mười năm trước, khi tôi bước vào một hội nghị, sẽ chỉ có ba cô gái, và mọi người thực sự sẽ nói, 'Em được tuyển vào nhóm marketing à?'" Vardanyan nói. "Tôi không thể nói cho các bạn biết điều đó tuyệt vời như thế nào khi thấy rất nhiều cô gái trên mạng xã hội và Instagram của tôi quan tâm đến phần cứng, quan tâm đến phần mềm, và sau đó giáo dục [lẫn nhau], và đó chắc chắn là năng lượng mà chúng ta đang thiếu ở mọi tầng lớp trong xã hội."