Đã đến lúc chúng ta mệt mỏi với "giọng điệu AI" trên Internet

Có một kiểu văn phong đang lan ra khắp Internet và ngày càng dễ nhận diện. Nó không đến từ nội dung AI tạo ra là dở — ngược lại, nó thường rất mượt mà. Vấn đề nằm ở chỗ mọi thứ bắt đầu nghe giống như được viết bởi cùng một người: một chuyên gia 27 tuổi cực kỳ hoạt ngôn, chưa từng trải qua một ngày tồi tệ nào trong đời.

Một giọng văn ai cũng nhận ra

Ý tưởng nào cũng trở thành một "wedge" (cái nêm để đột phá thị trường). Mọi khái niệm không chỉ là X, mà là Y. Mọi đoạn văn đều có một dấu gạch ngang dài — kiểu như thế này — như thể dấu phẩy đã bị khai tử.

Sản phẩm không còn "giải quyết vấn đề" nữa. Nó "mở ra một cách tư duy mới về vấn đề". Công ty không chỉ "xây dựng" thứ gì đó. Nó "tái định hình cách chúng ta...". Và bài viết nào cũng kết thúc bằng một câu kiểu như: Tương lai đã ở đây rồi.

Người viết bài chia sẻ rằng anh đã dự hàng trăm cuộc họp sản phẩm, nói chuyện với đủ nhà sáng lập, kỹ sư, khách hàng và nhà đầu tư. Gần như chưa bao giờ nghe ai nói ngoài đời câu "Đây là wedge của chúng tôi". Nhưng chỉ cần đặt cùng người đó trước ChatGPT, họ lập tức đang "xây dựng wedge land-and-expand để tiến vào thị trường doanh nghiệp".

Những từ ngữ trở nên khả nghi

Một số từ đã trở thành dấu hiệu nhận biết văn AI:

• unlock (mở khóa)
• leverage (tận dụng đòn bẩy)
• ecosystem (hệ sinh thái)
• paradigm (mô thức)
• seamless (liền mạch)
• robust (mạnh mẽ, vững chắc)
• empower (trao quyền)
• foster (nuôi dưỡng)
• nuanced (tinh tế, nhiều sắc thái)
• landscape (bối cảnh, toàn cảnh)
• intersection (giao điểm)
• reimagine (tái định hình)
• accelerate (tăng tốc)
• journey (hành trình)

Điều đáng nói là những từ này đều không xấu. Chính vì chúng bình thường, hợp lý, nên việc AI biến chúng thành thứ nghe như thư rác doanh nghiệp mới càng khó chịu.

Nỗi ám ảnh mang tên dấu gạch ngang dài

AI dường như rất yêu thích dấu gạch ngang dài (em dash). Nó dùng dấu này để nối những ý mà người bình thường sẽ tách thành hai câu, hoặc dùng dấu phẩy, hoặc đơn giản là để rời rạc vì con người không phải lúc nào cũng viết với những chuyển ý hoàn hảo.

Người thật đôi khi bắt đầu câu một cách lúng túng. Đôi khi dùng ngoặc đơn. Đôi khi lặp lại chính mình. Đôi khi dùng từ "và" bốn lần trong một câu. Đôi khi viết: "Tôi không biết. Có thể tôi sai." rồi viết tiếp. Đó mới là viết.

Cấu trúc hoàn hảo đến mức giả tạo

Có thể nhận ra một bài viết do AI tạo ra từ khoảng cách 15 mét. Nó bắt đầu bằng một câu gây chú ý, rồi đến:

Đây là vấn đề:

Sau đó là ba hoặc năm luận điểm cân đối hoàn hảo, tiếp theo là một phản biện, rồi một kết luận sâu sắc, rồi một câu kiểu "đây không phải về X, mà là về Y", và cuối cùng là phần kết truyền cảm hứng. Cứ như thể mọi bài đăng trên LinkedIn đều đi qua cùng một khóa học viết kịch bản.

Và nếu bạn yêu cầu một danh sách, AI sẽ đưa đúng năm gạch đầu dòng. Không phải bốn. Không phải sáu. Đúng năm. Vì năm nghe có vẻ toàn diện.

Sự "tổn thương" giả tạo

Kiểu "tổn thương" của AI cũng dễ nhận ra: "Tôi từng nghĩ X. Tôi đã sai. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực Y, tôi nhận ra Z." Đó không phải cách con người nói chuyện. Đó là cách một cỗ máy tưởng tượng con người nói chuyện sau khi phân tích 40.000 bài đăng LinkedIn.

Sự tổn thương thật thì lộn xộn hơn nhiều: "Tôi đã làm hỏng việc này hoàn toàn." / "Tôi tưởng nó sẽ hiệu quả. Nhưng không." / "Tôi thật sự không biết mình đang làm gì ở đây." / "Tôi đã đổi ý." / "Tôi không chắc điều này có đúng không." Những câu đó thú vị vì chúng thực sự là con người.

Vấn đề không nằm ở việc AI viết tốt

Trớ trêu thay, về mặt kỹ thuật, văn AI thường viết tốt hơn. Và đó chính là vấn đề: nó xóa sạch mọi khiếm khuyết nhỏ nhặt vốn cho bạn biết một con người đã viết nên điều gì đó — cách diễn đạt kỳ lạ, câu đùa không cần thiết, câu dài dòng, quan điểm không khớp hoàn toàn với phần còn lại của lập luận, lỗi chính tả, hay câu "tôi không biết giải thích thế nào, nhưng...".

Khi mọi người dùng cùng một mô hình, tất cả đều tối ưu về cùng một điểm trung bình. Chúng ta đang dần hội tụ về một giọng điệu Internet phổ quát: lịch sự, rõ ràng, có cấu trúc, tinh tế, lạc quan, hơi mang tính doanh nghiệp, đôi khi sâu sắc — và hoàn toàn có thể thay thế cho nhau.

Hãy viết như chính bạn

Tác giả không kêu gọi ngừng dùng AI để viết. Ngược lại, hãy dùng nó: để viết lại bản nháp tồi của bạn, sửa ngữ pháp, làm rõ lập luận, biến bài viết lan man 2.000 từ thành thứ người khác có thể đọc.

Nhưng sau đó, hãy đưa một phần con người bạn trở lại. Xóa những dấu gạch ngang dài. Bỏ từ "unlock". Loại bỏ kiểu "không phải X, mà là Y". Đừng dùng "wedge" trừ khi bạn thực sự đang nói về một cái nêm.

Hãy nói điều bạn muốn nói. Dùng câu ngắn hơn. Có quan điểm riêng. Hơi kỳ quặc một chút. Đừng làm mọi đoạn văn đối xứng hoàn hảo. Và thỉnh thoảng, hãy viết một câu nghe như chính bạn sẽ nói thành tiếng.

AI đang ngày càng giỏi trong việc nghe có vẻ thông minh. Lợi thế cạnh tranh bây giờ có thể nằm ở việc nghe có vẻ... con người.

"Bản nháp đã xong, bạn có muốn tôi làm nó ngắn hơn không?" — có lẽ chính câu hỏi đó đã là một phần của vấn đề.