Đã đến lúc Mark Zuckerberg từ chức khỏi Meta?

CEO Mark Zuckerberg được xem là sợi dây xuyên suốt trong lịch sử những sai lầm trị giá hàng tỷ USD, gây ra những tổn hại thực sự cho người dùng, mà đỉnh điểm là thỏa thuận dàn xếp 18 tỷ USD vừa qua liên quan đến các sản phẩm gây nghiện cho trẻ em. Bài viết từ chuyên gia nghiên cứu internet Joan Donovan lập luận mạnh mẽ rằng hội đồng quản trị Meta cần yêu cầu sự từ chức của Zuckerberg và tái cấu trúc công ty để đặt sự an toàn của người dùng lên trên lợi nhuận.

Mark Zuckerberg tại một sự kiện của Meta

Thỏa thuận 18 tỷ USD: Hồi chuông cảnh tỉnh cho Meta

Tuần trước, Meta — công ty mẹ của Instagram và Facebook — đã đồng ý một thỏa thuận dàn xếp lên tới 18 tỷ USD sau khi hàng chục bang của Mỹ cáo buộc công ty này gây hại cho trẻ em bằng các sản phẩm gây nghiện. Tác động về mặt quy định của thỏa thuận này đối với mạng xã hội sẽ ảnh hưởng đến mọi người dùng, vượt xa phạm vi thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, thỏa thuận này không giải quyết được câu hỏi khoa học về mức độ gây nghiện của mạng xã hội, mà chỉ là đỉnh điểm của một cuộc chiến do các nhà báo và nhà nghiên cứu độc lập phát động từ năm 2016, tập trung vào thiết kế kỹ thuật số của các chiến dịch thông tin sai lệch phục vụ cho Brexit ở Anh và cuộc bầu cử tổng thống Mỹ.

Zuckerberg: Điểm xuyên suốt của những sai lầm

Joan Donovan, người sáng lập Viện Nghiên cứu Internet Phê phán (Critical Internet Studies Institute), người đã có hơn 15 năm nghiên cứu về cách khoa học và công nghệ tạo ra thay đổi xã hội, chỉ ra rằng Zuckerberg chính là sợi dây xuyên suốt trong lịch sử các sai lầm trị giá hàng tỷ USD của Meta, gây tổn hại cho người thật.

Năm 2020, Donovan đã làm chứng trước Quốc hội Mỹ về thông tin sai lệch như “khói thuốc thụ động”. Lời khai của bà được đưa ra vài tuần sau khi cựu giám đốc kiếm tiền của Facebook so sánh quy trình thiết kế thuật toán tối ưu hóa tương tác của Meta với cách các công ty thuốc lá khiến thuốc lá trở nên gây nghiện hơn.

“Zuckerberg không xứng đáng có thêm một cơ hội nào chỉ vì anh ta có đủ khả năng chi trả. Xã hội chúng ta cuối cùng sẽ phải trả giá cho những sai lầm của anh ta.”

Những hạn chế của thỏa thuận dàn xếp

Thỏa thuận đi kèm với các hạn chế về thiết kế: tài khoản thanh thiếu niên bị giới hạn hai giờ mỗi ngày, không truy cập từ nửa đêm đến 6 giờ sáng, và không có thông báo trong giờ học. Tài khoản thanh thiếu niên phải được liên kết với tài khoản của cha mẹ, kèm theo xác minh độ tuổi mạnh hơn. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn chưa rõ ràng và hứa hẹn sẽ trở thành cơn ác mộng về quyền riêng tư.

Quan trọng hơn, những can thiệp này chỉ giới hạn thời gian sử dụng cho trẻ 13-18 tuổi, nhưng không giải quyết được các nội dung gây tranh cãi như cách ma túy, tình dục và cờ bạc được thuật toán đề xuất.

Lịch sử những tổn hại chưa được đền bù

Meta đã phải đối mặt với hàng tỷ USD trong các vụ dàn xếp hoặc tiền phạt vì nhiều tổn hại khác nhau, từ việc không bảo vệ quyền riêng tư của người dùng đến vụ vi phạm bảo mật năm 2018 và những kết quả tồi tệ đối với sức khỏe tâm thần của giới trẻ. Công ty cũng gây ra những tổn hại chưa được đền bù cho các nhóm khác, bao gồm việc khuếch đại ngôn từ thù hận chống lại người Rohingya ở Myanmar và thúc đẩy thông tin y tế sai lệch tràn lan, dẫn đến ngộ độc và tâm lý do dự tiêm chủng — điều mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã gọi là “infodemic” (đại dịch thông tin sai lệch).

Tiếng nói từ người tố giác

Arturo Béjar, cựu lãnh đạo an toàn tại Instagram, người đã trở thành người tố giác, ước tính ông đã gặp Zuckerberg hơn 100 lần trước khi quyết định lên tiếng. Ông thẳng thắn tuyên bố: “Bạn không thể tin tưởng Mark Zuckerberg với trẻ em được.” Béjar đã có dữ liệu thực tế về các tổn hại trên Instagram khi con gái tuổi teen của ông trở thành nạn nhân của quấy rối phân biệt giới tính.

Một tương lai không có Zuckerberg?

Bất chấp mọi tai tiếng, tài sản của Zuckerberg vẫn tăng lên gần 200 tỷ USD. Donovan lập luận rằng các khoản tiền phạt chẳng có ý nghĩa gì với những người giàu như ông, vì vậy bước đầu tiên để bảo vệ xã hội là tạo cho Meta một khởi đầu mới mà không có sự ảnh hưởng của Zuckerberg đến các sản phẩm tương lai, đặc biệt là tầm nhìn về một “tương lai cho mọi người” với các tác nhân AI điều khiển cuộc sống của bạn.

“Đã đến lúc các cổ đông phải lên tiếng và đẩy lùi sự thống trị và kiểm soát của Zuckerberg.”

Đối với độc giả Việt Nam, vụ việc này nhắc nhở về tầm quan trọng của việc quản trị nền tảng số và trách nhiệm của các tập đoàn công nghệ lớn trong việc bảo vệ người dùng, đặc biệt là trẻ em — một bài học đáng suy ngẫm trong bối cảnh mạng xã hội đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam.