Đề xuất "chia nhánh" Web: Xây dựng một tiêu chuẩn Internet đơn giản và ổn định hơn

Trong bối cảnh Web hiện đại ngày càng trở nên phức tạp và cồng kềnh, một ý tưởng táo bạo đã được đưa ra: liệu chúng ta có nên "chia nhánh" (fork) Web để tạo ra một tiêu chuẩn mới gọn nhẹ hơn? Rodrigo Arias Mallo, nhà phát triển liên quan đến dự án trình duyệt Dillo, đã công bố một tập hợp các ghi chú về cách xây dựng một đặc tả thay thế cho Web. Mục tiêu không phải là sao chép toàn bộ tính năng của Web hiện tại, mà là tạo ra một nền tảng tối ưu cho việc trao đổi thông tin giữa con người mà không phải chạy một máy ảo (VM) khổng lồ chỉ để đọc một trang văn bản.

Vấn đề của Web hiện tại

Tính đến thời điểm đề xuất này, đặc tả HTML đã mở rộng đến kích thước khổng lồ (khoảng 18,3 MB khi chưa nén). Sự phức tạp này tạo ra rào cản gia nhập cực lớn đối với các trình duyệt mới, dẫn đến sự độc quyền của một vài trình duyệt lớn và làm giảm sự đa dạng của hệ sinh thái Internet. Đặc tả Web hiện tại cũng là một "tiêu chuẩn sống", thay đổi hàng tuần, khiến cho việc phát triển các ứng dụng khách (client) tuân thủ chuẩn trở nên khó khăn và thiếu ổn định.

Các mục tiêu cốt lõi cho tiêu chuẩn mới

Để giải quyết các vấn đề trên, tác giả đề xuất một loạt các mục tiêu rõ ràng cho đặc tả Web mới:

Sự đơn giản (Simplicity)

Nguyên tắc quan trọng nhất là sự đơn giản. Đặc tả phải ngắn gọn để đảm bảo rằng nhiều trình duyệt và ứng dụng khách khác nhau có thể được tạo ra với ít công sức nhất. Một ý tưởng thú vị là áp dụng giới hạn kích thước vật lý cho đặc tả, ví dụ như giới hạn trong 1,44 MB (dung lượng của một đĩa mềm) khi nén. Điều này buộc các nhà thiết kế phải cắt bỏ những tính năng thừa thãi.

Phiên ngữ nghĩa (Semantic Versioning)

Thay vì một trang tài liệu thay đổi liên tục, tiêu chuẩn mới cần sử dụng phiên ngữ nghĩa chính xác (ví dụ: 1.2.3).

• Một phiên bản đã xuất bản sẽ KHÔNG BAO GIỜ thay đổi.
• Các lỗi chính tả sẽ được sửa bằng cách tăng số phiên bản vá (patch).
• Các tính năng tương thích ngược sẽ tăng số phiên bản phụ (minor).
• Các thay đổi phá vỡ tương thích sẽ tăng số phiên bản chính (major).

Điều này cho phép các nhà phát triển nhắm đến một phiên bản cụ thể (ví dụ 1.2.0) và biết chắc rằng nội dung đó sẽ hiển thị đúng trên mọi trình duyệt hỗ trợ phiên bản đó, mãi mãi.

Ngữ pháp nghiêm ngặt (Strict Grammar)

Đặc tả mới phải chứa một ngữ pháp hình thức không mơ hồ. Các trang không tuân thủ đặc tả sẽ bị từ chối hiển thị. Điều này ngăn chặn việc các trình duyệt phải chứa hàng loạt mã để "sửa lỗi" cho các trang web viết sai (quirks), vốn là một nguồn gây phức tạp lớn. Cách tiếp cận này có thể thúc đẩy con người chuyển sang sử dụng các ngôn ngữ dễ viết hơn như Markdown, sau đó được chuyển đổi sang định dạng chuẩn bởi các công cụ.

Văn bản là trọng tâm và Không Scripting

Mục tiêu của tiêu chuẩn mới là truyền tải thông tin giữa con người, tương tự như một cuốn sách hay bài báo in. Do đó, văn bản nên là phương tiện chính, có khả năng tự động xuống dòng theo kích thước màn hình.

Một điểm gây tranh cãi nhưng thú vị là đề xuất loại bỏ hoàn toàn khả năng scripting (như JavaScript). Tác giả cho rằng việc thêm scripting vào Web là một sai lầm. Thay vì chạy một bản đồ tương tác nặng nề bằng JavaScript bên trong trình duyệt, trang web có thể cung cấp một liên kết Geo để mở vị trí trong một ứng dụng bản đồ chuyên dụng (native app) của thiết bị. Cách tiếp cận này tận dụng khả năng tối ưu hóa của các ứng dụng riêng biệt cho từng thiết bị, thay vì mô hình "một kích cỡ vừa cho tất cả" của các trang Web tương tác hiện nay.

Khả năng chống độc quyền

Một trong những vấn đề lớn nhất của Web hiện tại là nguy cơ bị các thực thể độc quyền chiếm đoạt tiêu chuẩn để làm lợi cho mình, khiến đặc tả ngày càng phức tạp để loại bỏ đối thủ cạnh tranh. Mặc dù tác giả thừa nhận việc ngăn chặn điều này là rất khó và đòi hỏi sự nghiên cứu sâu hơn về lý thuyết trò chơi (game theory), nhưng việc giữ cho đặc tả đơn giản và cố định chính là lớp phòng thủ đầu tiên và hiệu quả nhất.

Đề xuất này vạch ra một con đường táo bạo để quay lại với ý tưởng ban đầu của Internet: một nơi đơn giản, ổn định và dễ tiếp cận để chia sẻ tri thức, thay vì một nền tảng ứng dụng vận hành phức tạp như ngày nay.