Điểm tận cùng của phỏng vấn xin việc bằng AI: Hai con bot nói chuyện với nhau

Christopher đã quen với việc nhảy qua vô số vòng lặp của hành trình tìm việc hiện đại. Giống như nhiều nhà thầu chính phủ khác, công việc của anh đã cạn kiệt trong kỷ nguyên DOGE. Trong sáu tháng qua, anh đã nộp đơn cho khoảng 700 vị trí; phần lớn, anh không nhận được phản hồi nào.

Năm trong số các đơn ứng tuyển này đi qua "Riley", một trợ lý tuyển dụng AI của công ty IT Everforth Apex Systems. Lần đầu Riley liên hệ, Christopher rất hào hứng. Đó là tháng Sáu, và anh đã nhận ra thị trường việc làm khó khăn đến mức nào. Một tin nhắn từ Riley giống như cơ hội hiếm hoi để anh tự giới thiệu bản thân, dù người đối thoại chỉ là ảo.

Khi bot gọi cho bot

Trong cuộc gọi đầu tiên với Riley, Christopher trả lời các câu hỏi về giấy phép lao động và kinh nghiệm chuyên môn. Riley hứa rằng nếu Christopher đáp ứng đủ điều kiện, sẽ có người liên hệ. Nhưng không một nhà tuyển dụng thật nào liên lạc lại. AI agent cũng không — cho đến hơn một tuần sau, khi Riley nhắn tin cho Christopher về "một cơ hội khác".

Christopher hy vọng lần này có thể làm tốt hơn buổi phỏng vấn ban đầu. Anh tiếp tục sắp xếp cuộc gọi với AI agent. Rồi một công việc khác. Và một công việc nữa. Không có cuộc phỏng vấn nào dẫn đến email hay cuộc trò chuyện tiếp theo; anh thậm chí không nhận được tin nhắn từ chối tự động.

Đến lần thứ năm Riley nhắn tin, Christopher đã quá đủ. Nếu công ty dùng AI, anh lý luận, tại sao mình không làm điều tương tự?

Christopher gõ vài câu thông tin nền vào ChatGPT Voice và yêu cầu nó đóng vai "Christopher". Khi Riley gọi đến, anh kể lại: "Tôi chỉ đặt chúng cạnh nhau, và chúng hợp nhau ngay lập tức."

Cuộc gọi kéo dài 10 phút. Riley nói với ChatGPT rằng "thật tuyệt khi được trò chuyện". ChatGPT đáp rằng nó đánh giá cao "quy trình rõ ràng và minh bạch". Trong một phân đoạn đầy thú vị, hai bot cố gắng chốt ngày bắt đầu làm việc và bị mắc kẹt trong vòng lặp về "quy trình tuyển dụng tiêu chuẩn và kiểm tra lý lịch". Riley hứa rằng một recruiter sẽ liên hệ nếu đơn ứng tuyển đáp ứng tiêu chuẩn công ty, giống hệt bốn lần trước. Nhưng không ai liên hệ cả. Christopher gọi đó là một "vòng xoáy rác".

"Đây là một persona tổng hợp đưa dữ liệu rác cho một persona tổng hợp khác", anh nói. "Và toàn bộ dữ liệu đi đâu? Không đâu cả." Bài tập này là sự kết hợp giữa "niềm vui tinh nghịch" và sự thất vọng, cũng như "sự khước từ việc muốn làm việc" với công ty này.

Bài toán kỹ thuật khó nhằn

Mặc dù AI đã thấm vào từng bước của quá trình tìm việc cho cả ứng viên lẫn nhà tuyển dụng, việc áp dụng vào phỏng vấn vẫn mất nhiều thời gian. Voice AI nổi tiếng là khó triển khai, khi agent thường vấp phải giọng địa phương hoặc các từ đệm như "ừm". Hành vi mà con người xem là bản năng — như không ngắt lời ứng viên — lại trở thành một "bài toán kỹ thuật rất, rất khó", theo Ophir Samson, trưởng bộ phận voice AI tại nền tảng tuyển dụng Greenhouse. Tuy nhiên, với lượng đơn xin việc khổng lồ, các nhà tuyển dụng ngày càng dùng công cụ voice AI để sàng lọc; 63% người tìm việc cho biết họ từng gặp phỏng vấn bằng AI.

Khi nhà tuyển dụng dùng AI, ứng viên cũng vậy. Ứng viên dùng AI trong phỏng vấn đã phổ biến đến mức các startup tuyển dụng AI như Ribbon hứa hẹn giúp nhận diện các phản hồi "quá kịch bản, hỗ trợ AI hoặc được huấn luyện" — giống hệt thí nghiệm của Christopher.

Dấu hiệu của tương lai

Hiện có những đồn đoán rằng phỏng vấn bot-đấu-bot không chỉ là hành vi lừa gạt mà là dấu hiệu của những điều sắp tới. Theo Mark Monaghan, phó chủ tịch phụ trách phát triển tổ chức tại trung tâm chăm sóc khách hàng IQor, đây là "giai đoạn hợp lý tiếp theo" trong nhiều khía cạnh.

Điều đó không có nghĩa ông hoàn toàn hài lòng. Trong trường hợp của Christopher, Monaghan tin rằng việc dùng AI là hoàn toàn chính đáng.

"Nếu anh gửi bot đến cho tôi, tôi sẽ gửi bot lại cho anh", ông nói.

Sau cuộc phỏng vấn thứ năm không có hồi âm, Christopher quyết định nộp thêm một đơn cho một vị trí khác của Everforth Apex. Có lẽ, anh nghĩ, vấn đề không phải là AI. Có lẽ là do anh. Nếu Riley được nói chuyện với ứng viên mơ ước của công ty, mọi chuyện có thể khác. Thế là anh tạo một ứng viên giả tên Don Dickner, với CV đầy ắp kinh nghiệm lấy thẳng từ bản mô tả công việc.

Sau khi Christopher gửi đơn, Riley liên hệ ngay. Lần này, recruiter ảo trò chuyện với ChatGPT — đóng vai Dickner — trong 23 phút. Họ bàn về "cải thiện vận hành bền vững", bảo vệ "trải nghiệm khách hàng dưới áp lực sản lượng", và không để "kiến thức nội bộ trôi đi". ChatGPT có câu trả lời cho mọi câu hỏi, và một giai thoại cá nhân cho mọi tiêu chuẩn. Khi cuộc phỏng vấn kết thúc, ChatGPT nói có "một vài câu hỏi nữa muốn được giải đáp".

"Tôi trân trọng điều đó", Riley đáp. "Sau khi xem xét kỹ đơn của bạn, chúng tôi sẽ đánh giá mức độ phù hợp. Nếu đáp ứng tiêu chí, một recruiter từ Everforth Apex sẽ liên hệ để lên lịch trò chuyện ngắn."

Christopher không bao giờ nhận được hồi âm từ Riley nữa.

Áp lực AI trong tuyển dụng tại Việt Nam

Câu chuyện của Christopher không phải cá biệt. Tại Việt Nam, nhiều nền tảng tuyển dụng và tập đoàn lớn đã bắt đầu thử nghiệm chatbot hoặc AI để sàng lọc hồ sơ, đặc biệt cho các vị trí khối lượng lớn trong ngành công nghệ, ngân hàng số và BPO. Một số công ty nhân sự nội địa như TopCV hay VietnamWorks cũng tích hợp bộ lọc AI để hỗ trợ nhà tuyển dụng xử lý hàng trăm đơn mỗi ngày.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhân sự trong nước cảnh báo việc lạm dụng AI khi chưa có quy trình đánh giá lại có thể tạo ra "lãng phí lớn cho cả hai phía", khiến thị trường lao động công nghệ trở nên kém hiệu quả. Bài học từ Christopher là lời nhắc nhở: công nghệ nên phục vụ con người, chứ không phải thay thế sự kết nối thật sự — thứ vẫn quyết định thành công của bất kỳ cuộc tuyển dụng nào.