Điện do tư nhân đầu tư đắt hơn 23% so với điện công cộng tại Mỹ

Trong bối cảnh giá năng lượng là mối quan tâm lớn của người dân nhiều quốc gia, một phân tích dữ liệu mới từ Mỹ đưa ra con số đáng chú ý: các công ty điện do cổ đông sở hữu (investor-owned) thu của hộ gia đình trung bình cao hơn khoảng 23% so với các đơn vị điện công cộng.

Chênh lệch giá ngày càng rõ rệt

Theo khảo sát thường niên của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), năm 2025 các hộ gia đình trả trung bình 17,8 xu/kWh tại các công ty điện tư nhân, so với 14,5 xu/kWh tại điện công cộng và 14,1 xu/kWh tại các hợp tác xã điện.

Điều đáng nói là tốc độ tăng giá. Kể từ năm 2020, giá điện tư nhân đã tăng 34%, trong khi điện công cộng chỉ tăng 19% và hợp tác xã tăng 19%, trong khi lạm phát chung ở mức 24%. Nói cách khác, sau khi trừ lạm phát, giá điện tư nhân vẫn tăng gần 8%, còn điện phi lợi nhuận lại giảm khoảng 4%.

Phần lớn khoảng cách mở rộng trong giai đoạn 2020–2023, thời điểm giá năng lượng tăng vọt: điện tư nhân tăng 25%, điện công cộng và hợp tác xã tăng 11%.

Sự khác biệt nằm ở mô hình sở hữu

Dữ liệu cho thấy sự phân hóa rõ rệt theo cơ cấu sở hữu. Với các công ty điện tư nhân, 67% hộ gia đình trả từ 12 đến 20 xu/kWh, và đáng chú ý có tới 11% trả từ 30 xu/kWh trở lên. Ở phía điện công cộng, 61% hộ trả dưới 14 xu/kWh; các trường hợp giá cao tập trung ở một số đơn vị lớn như LADWP và Long Island Power Authority.

Về mặt cơ chế, các công ty điện tư nhân cần tạo lợi nhuận cho cổ đông trên phần tài sản họ đầu tư xây dựng, trong khi điện công cộng và hợp tác xã không có cổ đông. Đây được xem là yếu tố gốc rễ của chênh lệch giá, dù phân tích dữ liệu chỉ phản ánh mức giá người dân trả mà không giải thích nguyên nhân.

Đáng lưu ý, giá điện tư nhân tăng nhanh hơn điện phi lợi nhuận ở 38 trong số 48 tiểu bang có cả hai mô hình. Mức tăng mạnh nhất thuộc về New York State Electric & Gas (tăng 97%), San Diego Gas & Electric (79%) và Potomac Electric Power (76%).

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ cung cấp thêm dữ liệu tham chiếu cho bài toán giá điện — vấn đề luôn nóng ở Việt Nam, nơi EVN giữ vai trò chủ đạo trong khâu bán lẻ điện. Việc so sánh mô hình sở hữu nhà nước, tư nhân và hợp tác xã cho thấy cơ cấu sở hữu ảnh hưởng trực tiếp đến giá mà người tiêu dùng phải trả.

Bên cạnh đó, sự phát triển của đồng hồ điện thông minh và các nền tảng quản lý năng lượng (thuộc lĩnh vực IoT) đang giúp người dùng theo dõi mức tiêu thụ theo thời gian thực, từ đó chủ động điều chỉnh hành vi và chọn gói giá phù hợp hơn. Đây là hướng đi mà nhiều thị trường điện đang hướng tới khi minh bạch hóa dữ liệu tiêu thụ.

Cuộc tranh luận về giá điện tại Mỹ vẫn tiếp diễn, đặc biệt khi nhiều công ty tiện ích đang đề xuất tăng giá trong các hồ sơ điều chỉnh hiện hành. Với người tiêu dùng, minh bạch dữ liệu và hiểu rõ mô hình sở hữu nhà cung cấp là bước đầu tiên để kiểm soát hóa đơn năng lượng của mình.