Điều hòa không khí không phải xa xỉ, mà là nhu cầu thiết yếu

Các đợt nắng nóng khắc nghiệt đang cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người mỗi năm tại châu Âu, nhưng nhiều chính phủ vẫn kiên quyết cản trở việc sử dụng điều hòa không khí vì những quan niệm lỗi thời. Trong khi gần 90% hộ gia đình Mỹ có điều hòa, thì con số này ở châu Âu chỉ là 20%, dẫn đến hậu quả nhân đạo nghiêm trọng. Đã đến lúc cần nhìn nhận điều hòa không khí như một công cụ cứu sinh, không phải một thứ xa xỉ đáng bị lên án.

Nắng nóng giết người, nhưng châu Âu vẫn từ chối "phao cứu sinh"

Một đợt nắng nóng khủng khiếp đã quét qua châu Âu, khiến nhiệt độ vượt mốc 100 độ F (khoảng 38 độ C) trong nhiều tuần liền. Tại Pháp, giới chức ghi nhận ít nhất 2.000 ca tử vong chỉ trong một tuần. Đức cũng báo cáo hơn 5.000 ca tử vong vượt mức bình thường chỉ riêng trong năm nay.

Nghịch lý ở chỗ, ngay cả khi tỷ lệ tử vong tăng vọt, người châu Âu vẫn tiếp tục kháng cự công nghệ duy nhất có thể cứu sống họ: điều hòa không khí. Theo một nghiên cứu của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER), sự phổ biến của điều hòa tại Mỹ đã giúp giảm khoảng 75% số ca tử vong liên quan đến nhiệt trong thế kỷ 20. Thế nhưng, các nhà hoạch định chính sách châu Âu vẫn áp dụng thuế, quy định và thái độ ngoan cố để ngăn chặn công nghệ này.

Hậu quả thật bi thảm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nắng nóng giết chết hơn 175.000 người châu Âu mỗi năm, trong khi 80% dân số lục địa già không có điều hòa. Tại Mỹ, con số này chỉ là 10%.

Những rào cản vô lý từ giấy phép đến luật lệ

Các quy định hạn chế điều hòa tại châu Âu xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Áo, Đức và Hungary yêu cầu phải có giấy phép bảo tồn di sản cho dù tòa nhà đó có thuộc diện lịch sử hay không, khiến việc lắp đặt kéo dài và phức tạp. Một số quốc gia khác đòi hỏi sự chấp thuận của hội đồng quản trị khu dân cư hoặc áp đặt các quy định về tiếng ồn làm tăng chi phí tuân thủ.

Đặc biệt, tại Geneva (Thụy Sĩ), người dân phải xin giấy phép và thậm chí phải trình giấy chứng nhận y tế để chứng minh nhu cầu. Slovakia thì yêu cầu kiểm tra điều hòa định kỳ tạo thành gánh nặng hành chính vĩnh viễn. Các hội đồng quy hoạch địa phương ở Anh thường xuyên từ chối đơn xin lắp điều hòa với lý do hạn chế tiếng ồn và giữ gìn mỹ quan.

Ngay cả những người may mắn sở hữu điều hòa cũng có thể bị buộc phải tháo dỡ. Tại Anh, nơi chỉ có khoảng 3% hộ gia đình có điều hòa, luật hạn chế công nghệ "làm mát chủ động" đã buộc nhiều chủ nhà phải loại bỏ hệ thống của mình.

Nỗi ám ảnh năng lượng và hoảng loạn sức khỏe thiếu căn cứ

Đằng sau cuộc chiến chống điều hòa ở châu Âu là quan niệm cho rằng đây là công nghệ ngốn điện và lãng phí. Năm 2021, bà Emmanuelle Wargon, hiện là Chủ tịch Ủy ban Điều tiết Năng lượng Pháp, từng tuyên bố hệ thống làm mát là "vấn đề lớn về tiêu thụ năng lượng". Trong đợt nắng nóng năm 2022, một quan chức Tây Ban Nha còn nói rằng bà ủng hộ "tiết kiệm năng lượng và điều này đòi hỏi sự hy sinh", ngay cả khi chỉ trích quy định cấm đặt máy lạnh dưới 27 độ C.

Tuy nhiên, thực tế đã khác xa. Các hệ thống điều hòa hiện đại ngày càng tiết kiệm năng lượng hơn. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), mặc dù tỷ lệ hộ gia đình Mỹ dùng điều hòa tăng, mức tiêu thụ năng lượng trung bình của hộ gia đình lại giảm, một phần nhờ vào "hiệu suất được cải thiện của các thiết bị làm mát".

Điều hòa cũng trở thành nạn nhân của những hoảng loạn sức khỏe vô căn cứ. Truyền thông, các nhóm người tiêu dùng và thậm chí chính phủ Pháp từng cảnh báo rằng làm mát phòng chênh lệch hơn 15 độ C so với nhiệt độ ngoài trời có thể gây "sốc nhiệt", buồn nôn, ngất xỉu hoặc ngừng hô hấp. Thế nhưng, căn bệnh bí ẩn này hoàn toàn vắng bóng tại Mỹ, nơi nhiệt độ trong nhà thường duy trì ở mức 24-25 độ C ngay cả khi ngoài trời lên tới gần 38 độ C.

Điều hòa không khí giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do nắng nóng tại các thành phố hiện đại

Bài học lịch sử không thể quên

Những người phản đối điều hòa dường như đã quên lịch sử đẫm máu của nắng nóng. Sách Judith (viết khoảng năm 150-100 trước Công nguyên) đã mô tả cái chết do sốc nhiệt. Đợt nắng nóng kinh hoàng năm 1540 ở châu Âu nghiêm trọng đến mức nhiều nhân vật tôn giáo, kể cả Martin Luther, tin rằng đó là điềm báo ngày tận thế.

Vào thế kỷ 18, bác sĩ người Anh George Motherby ghi nhận rằng "tiếp xúc với ánh nắng gay gắt thường gây viêm nhiễm dẫn đến tử vong nhanh chóng". Ông đề xuất phương pháp chữa trị yêu thích của thời đó: trích máu. "Hãy trích máu tự do đến mức cơ thể có thể chịu đựng được", ông viết.

May mắn thay, nhận thức hiện đại đã tiến bộ, cả về y học lẫn công nghệ. Nhân loại giờ đã biết cách làm mát các tòa nhà và biết cách tốt nhất để điều trị sốc nhiệt là làm mát nhanh, chứ không phải trích máu.

Kết luận: Sự lựa chọn giữa định kiến và mạng sống

Những người phản đối điều hòa thường tự cho mình đang dẫn dắt nhân loại đến một tương lai khôn ngoan và bền vững hơn. Nhưng từ chối điều hòa chính là từ chối bước ra khỏi quá khứ chết người vì nắng nóng. Việc coi điều hòa là thứ xa xỉ không cần thiết, hay lo sợ những tác động thiếu căn cứ, đang khiến hàng trăm nghìn người mất mạng mỗi năm. Đã đến lúc các chính phủ, không chỉ ở châu Âu mà trên toàn thế giới, cần thừa nhận điều hòa không khí là một nhu cầu thiết yếu và có chính sách hỗ trợ tiếp cận công nghệ cứu sinh này, thay vì dựng lên những rào cản vô lý.