Tại sao cụm từ "kidney disappointment" lại xuất hiện trong các bài nghiên cứu?

Một truy vấn tìm kiếm đơn giản trên Google Scholar với cụm từ chính xác "kidney disappointment" đã hé lộ một hiện tượng kỳ lạ: cụm từ này đang được sử dụng trong các bài báo khoa học, thay vì thuật ngữ chuẩn "kidney failure" (suy thận). Điều gì đang xảy ra?

Về bản chất, sự xuất hiện của cụm từ này không phản ánh một bệnh lý mới hay một phát hiện y khoa đột phá. Thay vào đó, nhiều khả năng đây là kết quả của một lỗi dịch thuật tự động hoặc diễn đạt sai từ người viết, có thể bắt nguồn từ nhiều ngôn ngữ khác nhau nơi từ "failure" và "disappointment" có cách diễn đạt gần nhau.

Nguồn gốc của sự nhầm lẫn

Trong tiếng Anh, "failure" có thể mang nhiều nghĩa, từ "thất bại" (failure of a plan) đến "suy" trong y khoa (kidney failure). Tuy nhiên, trong một số ngôn ngữ, từ tương đương với "failure" cũng có thể được dùng để diễn tả "thất vọng". Ví dụ, trong tiếng Pháp, "déception" hay tiếng Tây Ban Nha "decepción" thường bị dịch nhầm thành "disappointment" trong bối cảnh sai. Khi người viết gốc dùng một từ mang nghĩa kép, một công cụ dịch máy hoặc người biên dịch không chuyên có thể chọn sai nhánh nghĩa.

Vấn đề này không phải là mới trong giới học thuật. Các lỗi khoa học về thuật ngữ thường xảy ra ở các bài báo từ các quốc gia có trình độ tiếng Anh hạn chế, nơi mà các tạp chí quốc tế yêu cầu viết bằng tiếng Anh.

Việc dùng sai thuật ngữ trong các bài báo khoa học không chỉ gây khó hiểu mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tra cứu và trích dẫn của bài nghiên cứu, gây thiếu chính xác trong tổng quan tài liệu.

Hậu quả đối với cộng đồng nghiên cứu

Việc sử dụng "kidney disappointment" thay vì "kidney failure" có thể gây ra những hệ quả thực tế:

• Khó khăn trong tìm kiếm: Các nhà nghiên cứu tìm kiếm với từ khóa chuẩn "kidney failure" sẽ bỏ lỡ các bài báo này, làm giảm độ phủ của tri thức.
• Sai lệch dữ liệu: Nếu các bài báo này được trích dẫn trong các phân tích tổng hợp (meta-analysis) mà không qua kiểm tra kỹ, có thể gây nhiễu kết quả.
• Mất uy tín: Các tạp chí khoa học không qua biên tập kỹ có thể vô tình đăng tải những lỗi cơ bản này, ảnh hưởng đến chất lượng tổng thể.

Lời khuyên cho người viết và biên tập viên

Đối với các nhà khoa học Việt Nam khi viết bài tiếng Anh, đây là một bài học nhắc nhở:

• Luôn kiểm tra thuật ngữ chuyên ngành với từ điển y khoa hoặc các cơ sở dữ liệu chuẩn như MeSH (Medical Subject Headings).
• Không bao giờ dựa hoàn toàn vào công cụ dịch máy cho các bài viết khoa học chính thức.
• Sử dụng người bản ngữ hoặc người có chuyên môn sâu để rà soát trước khi nộp bài.

Nếu bạn đang quản lý một tạp chí khoa học, hãy cân nhắc đầu tư vào quy trình biên tập tiếng Anh kỹ lưỡng hơn, vì những lỗi nhỏ nhưng gây cười này có thể là dấu hiệu cho thấy các vấn đề lớn hơn về độ tin cậy của bài báo.

Bài viết chỉ mang tính thông tin về một hiện tượng ngôn ngữ trong xuất bản khoa học, đồng thời khuyến nghị các biện pháp đảm bảo chất lượng trong bối cảnh toàn cầu hóa nghiên cứu và sự phụ thuộc ngày càng tăng vào các công cụ AI.