Đối thủ Starlink của Nga đang thất bại? Những gì chúng ta biết

Nỗ lực của Nga nhằm sao chép mạng lưới vệ tinh Starlink của SpaceX dường như đang tiến triển chậm chạp như chiến tuyến ở miền đông Ukraine.

Chương trình Rassvet, thường được mô tả là câu trả lời của Nga cho Starlink, đã bắt đầu phóng các vệ tinh hoạt động đầu tiên vào đầu năm nay. Hai vụ phóng, một vào tháng 3 và một vào tháng 7, đã đưa 32 vệ tinh Rassvet lên quỹ đạo thấp của Trái Đất, chỉ bằng khoảng 10% trong tổng số khoảng 300 vệ tinh Rassvet mà Nga dự kiến đưa vào quỹ đạo vào cuối năm sau để cung cấp kết nối cho người dùng quân sự và dân sự. Công ty phụ trách Rassvet, Cục 1440, muốn triển khai 924 vệ tinh vào năm 2035.

Tuy nhiên, không một vệ tinh nào trong số 32 vệ tinh được phóng cho đến nay đạt đến quỹ đạo 500 dặm (800 km) mà chúng được thiết kế để hoạt động. Các tên lửa phóng hai đợt Rassvet đầu tiên đã thả các vệ tinh ở vị trí gần Trái Đất hơn nhiều, và các vệ tinh này được kỳ vọng sẽ sử dụng động cơ plasma riêng để tự nâng quỹ đạo trong vài tháng tới.

Những thất bại và dấu hiệu bất thường

Báo cáo từ các nhà phân tích và dữ liệu theo dõi vệ tinh cho thấy ít nhất ba trong số 32 vệ tinh Rassvet đầu tiên gần như chắc chắn đã hỏng hoàn toàn. Những vệ tinh này không chỉ mất khả năng liên lạc mà còn không thể thực hiện các thao tác điều chỉnh quỹ đạo cần thiết.

Nguy hiểm hơn, nhiều vệ tinh khác trong chòm sao cũng đang có dấu hiệu hoạt động không ổn định. Các vệ tinh này tuy vẫn hoạt động nhưng có thể đang gặp sự cố về hệ thống đẩy hoặc nguồn điện, khiến chúng khó có thể đạt được đúng quỹ đạo thiết kế.

Việc so sánh với Starlink là điều không thể tránh khỏi, nhưng sự khác biệt về quy mô và công nghệ là rất lớn. Starlink đã có hàng nghìn vệ tinh hoạt động, trong khi Rassvet mới chỉ dừng ở con số vài chục.

Bối cảnh chiến lược và ý nghĩa

Thất bại này đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh Nga đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp thay thế cho Starlink trong xung đột tại Ukraine, nơi mạng lưới vệ tinh của SpaceX đã chứng minh giá trị to lớn trong việc duy trì liên lạc cho quân đội Ukraine. Một hệ thống vệ tinh nội địa hoạt động hiệu quả không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là biểu tượng công nghệ quốc gia.

Khác với Starlink, vốn phóng hàng nghìn vệ tinh nhỏ với chi phí thấp, Rassvet dường như áp dụng cách tiếp cận với ít vệ tinh hơn nhưng mỗi vệ tinh phức tạp hơn. Điều này có thể giúp giảm áp lực về số lượng nhưng lại khiến cho việc mất một vệ tinh trở nên đắt đỏ hơn nhiều.

Với tiến độ chậm và tỷ lệ lỗi cao ngay từ giai đoạn đầu, mục tiêu triển khai 300 vệ tinh vào cuối năm 2025 của Nga đang đứng trước thách thức nghiêm trọng. Các chuyên gia trong ngành cho rằng để kịp tiến độ, Nga sẽ cần phóng ít nhất hai đợt vệ tinh quy mô lớn trong năm tới, một con số khó khả thi nếu tình trạng lỗi kỹ thuật không được khắc phục triệt để.

Đối với cộng đồng công nghệ Việt Nam, câu chuyện về Rassvet là một bài học về độ khó cực lớn của lĩnh vực vệ tinh viễn thông — một lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực tài chính khổng lồ, chuỗi cung ứng toàn cầu và năng lực kỹ thuật vượt trội, nơi mà ngay cả các cường quốc công nghệ cũng phải đối mặt với rủi ro và thất bại cao.