EFF kêu gọi tòa án: Đừng viết lại luật bản quyền vì những lời thổi phồng về AI

Tổ chức Biên giới Điện tử (EFF) vừa đưa ra cảnh báo mạnh mẽ tới các tòa án Mỹ, yêu cầu họ không nên mở rộng luật bản quyền một cách quá đà dựa trên những lời kêu gọi đầy hoang mang về trí tuệ nhân tạo (AI). Trong nhiều vụ kiện gần đây, các chủ sở hữu bản quyền lớn đang cố gắng thuyết phục tòa án rằng các mô hình AI tạo sinh là mối đe dọa đến thị trường sáng tạo. Tuy nhiên, EFF cho rằng lịch sử công nghệ đã chứng minh những "cơn hoảng loạn bản quyền" tương tự chưa bao giờ trở thành hiện thực.

Lịch sử lặp lại: Từ đầu ghi video đến AI

EFF nhắc lại rằng vào những năm 1980, các nhà sản xuất phim lớn từng so sánh đầu ghi video (VTR) với "kẻ giết người Boston đối với phụ nữ ở nhà một mình". Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ khi đó đã bác bỏ sự thổi phồng này, nhấn mạnh rằng VTR có nhiều ứng dụng không vi phạm bản quyền như ghi hình để xem lại. Giờ đây, EFF kêu gọi các tòa án cần thận trọng tương tự trước làn sóng hoảng loạn về AI.

"Lịch sử công nghệ đầy rẫy những cơn hoảng loạn bản quyền. Nhưng chưa bao giờ những dự đoán bi quan đó trở thành sự thật."

Lý thuyết "pha loãng thị trường" sẽ phá hoại sáng tạo

Theo EFF, các chủ sở hữu bản quyền đang yêu cầu tòa án từ bỏ các nguyên tắc bản quyền đã tồn tại 300 năm, trao cho họ quyền kiểm soát các tác phẩm không vi phạm do người khác tạo ra. Lý thuyết "pha loãng thị trường" này cho rằng việc xây dựng công cụ AI tạo sinh không thể được coi là "sử dụng hợp pháp" (fair use) vì những công cụ này có thể khuyến khích sự gia tăng các tác phẩm cạnh tranh.

EFF lập luận rằng lý thuyết này đi ngược lại mục đích hiến định của luật bản quyền: thúc đẩy việc tạo ra các tác phẩm biểu cảm vì lợi ích công chúng. Luật bản quyền được thiết kế để khuyến khích người khác tự do xây dựng trên các tác phẩm hiện có, trừng phạt sự vi phạm chứ không phải cạnh tranh.

"Nếu chấp nhận lý thuyết này, các nhà xuất bản sẽ nắm quyền phủ quyết vô hạn đối với bất kỳ biểu đạt nào có thể cạnh tranh với tác phẩm họ sở hữu. Nghệ thuật không được tạo ra, ý tưởng không được thể hiện, và tất cả chúng ta đều thiệt thòi."

Bằng chứng cho thấy AI không đáng sợ như lo ngại

EFF chỉ ra hai sai lầm chính trong lập luận của các nguyên đơn:

• Các mô hình AI lớn khó tạo ra tác phẩm vi phạm bản quyền: Nghiên cứu cho thấy mô hình càng được huấn luyện trên nhiều dữ liệu, thì mức độ ảnh hưởng của từng mẫu huấn luyện cụ thể đến đầu ra càng giảm.
• AI không thay thế sáng tạo của con người: Nhiều nghệ sĩ đang dùng AI để mở rộng khả năng sáng tạo, không phải thay thế nó.

Những ví dụ thực tế về sáng tạo với AI

EFF dẫn ra nhiều trường hợp nghệ sĩ đang dùng AI một cách tích cực:

• Nettrice Gaskins (Boston) dùng AI tạo nghệ thuật Afro-futurist, bao gồm chân dung Octavia Butler trưng bày tại sân bay San Francisco.
• Prateek Arora và Varun Gupta (Ấn Độ) dùng AI để tái hiện khoa học viễn tưởng phương Tây.
• Alex Smith (Philadelphia) dùng AI sáng tạo siêu anh hùng da màu, queer trong bối cảnh Afrofuturism.
• Ana Miljački (giáo sư kiến trúc tại MIT) dùng AI làm phim tài liệu "phi tuyến tính" về các đài tưởng niệm chiến tranh thế giới thứ hai ở Nam Tư.
• Nghệ sĩ dùng AI để khuếch đại tiếng nói của các nhà hoạt động trong phong trào "Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do" tại Iran.
• Công ty Bronze hợp tác với các nhạc sĩ như Disclosure và Jai Paul tạo ra những bản nhạc không bao giờ lặp lại y hệt khi phát lại.

Kết luận: AI là công cụ đa năng, không phải mối đe dọa bản quyền

EFF nhấn mạnh rằng giống như đầu ghi video, các mô hình ngôn ngữ lớn là công cụ đa năng được con người sử dụng cho nhiều mục đích vượt xa việc tạo lời bài hát. Tác động của công nghệ này chắc chắn sẽ sâu rộng và có thể gây hại cho một số người, nhưng bóp méo luật bản quyền không phải là cách giải quyết. Các tòa án nên thận trọng và không nên quyết định trước những công cụ nào "bồi dưỡng sáng tạo con người" và công cụ nào không — điều đó nằm ngoài thẩm quyền của tòa án.