F-Droid ra mắt phiên bản 2.0 đối đầu với chính sách siết chặt của Google

Bất chấp kế hoạch siết chặt việc cài đặt ứng dụng ngoài Google Play của Google, cửa hàng ứng dụng mã nguồn mở F-Droid vừa phát hành bản nâng cấp lớn nhất trong một thập kỷ. Phiên bản 2.0 mang đến giao diện mới, viết lại bằng Kotlin và nhiều cải tiến về tìm kiếm, cài đặt. Đây được xem như lời tuyên bố đầy thách thức của cộng đồng phần mềm tự do trước áp lực ngày càng tăng từ "gã khổng lồ" tìm kiếm.

Bản nâng cấp lớn nhất trong hơn mười năm

F-Droid là kho ứng dụng bên thứ ba chỉ phân phối các gói phần mềm tự do và mã nguồn mở dành cho nền tảng Android của Google. Ngày thứ Năm vừa qua, nhóm phát triển đã công bố phiên bản 2.0 của ứng dụng Android, được mô tả là một cuộc thiết kế lại toàn diện cả về giao diện lẫn kiến trúc bên trong.

"Trong hơn một thập kỷ, F-Droid đã giúp mọi người khám phá và cài đặt các ứng dụng Android tự do và mã nguồn mở. F-Droid 2.0 kế thừa nền tảng đó với giao diện hiện đại, khả năng khám phá ứng dụng tốt hơn, tìm kiếm được cải thiện và trải nghiệm đơn giản hơn — dù bạn là người mới hay đã dùng F-Droid nhiều năm."

Về giao diện, F-Droid được làm mới để phù hợp với chuẩn Material Design hiện hành. Thay đổi quan trọng nhất nằm ở phần "hậu trường": các thành phần cốt lõi của F-Droid được viết lại bằng Kotlin — ngôn ngữ đã trở thành tiêu chuẩn cho phát triển Android hiện đại — với giao diện xây dựng trên Jetpack Compose. Nhóm phát triển cho biết việc chuyển sang Kotlin "sẽ giúp chúng tôi tung ra các cải tiến nhanh hơn trong những năm tới", đồng thời khẳng định ý định tiếp tục duy trì dự án lâu dài.

Google siết chặt, F-Droid đứng trước nguy cơ

Điều đáng chú ý là ngay trên trang chủ F-Droid hiện có một biểu ngữ lớn cảnh báo về những thay đổi sắp tới từ Google, đe dọa tương lai của nền tảng phân phối mã nguồn mở này.

Cụ thể, từ tháng 8/2025, Google công bố kế hoạch mở rộng xác minh nhà phát triển ra mọi ứng dụng Android có thể được cài đặt trên thiết bị. Điều này đồng nghĩa các nhà phát triển muốn phân phối ứng dụng rộng rãi ngoài Google Play sẽ phải:

• Đăng ký với Google và xác minh danh tính
• Trả phí một lần 25 USD cho lựa chọn phân phối đầy đủ
• Cung cấp bản sao giấy tờ tùy thân do chính phủ cấp
• Tuân thủ các điều khoản dịch vụ của Google

Google cũng đưa ra lựa chọn phân phối hạn chế miễn phí, không cần xác minh giấy tờ nhưng chỉ cho phép cài trên tối đa 20 thiết bị. Các ứng dụng từ nhà phát triển chưa xác minh vẫn có thể được cài nếu người dùng bật luồng cài đặt nâng cao của Android.

Thành viên ban quản trị F-Droid, Marc Prud'hommeaux, hồi tháng 9 năm ngoái từng nhận định kế hoạch của Google nhiều khả năng sẽ đánh dấu sự kết thúc của dự án F-Droid.

"Nếu được đưa vào hiệu lực, sắc lệnh đăng ký nhà phát triển sẽ chấm dứt dự án F-Droid và các nguồn phân phối ứng dụng tự do/mã nguồn mở khác như chúng ta biết ngày nay."

Đáng chú ý, F-Droid cố tình vận hành mà không có tài khoản người dùng để không phải nhận diện hay theo dõi người dùng — điều này khiến mô hình của họ đặc biệt xung đột với chính sách xác minh của Google.

Những cải tiến đáng giá của F-Droid 2.0

Bất chấp "án tử" treo lơ lửng, nhóm F-Droid vẫn tung ra hàng loạt tính năng mới cho ứng dụng mà họ khẳng định sẽ tiếp tục phát triển trong nhiều năm tới:

• Màn hình Khám phá (Discover) được thiết kế lại, giới thiệu các ứng dụng tải nhiều nhất trong toàn bộ kho
• Danh mục mở rộng và chi tiết hơn, giúp tìm đúng giải pháp mã nguồn mở dễ dàng hơn
• Tìm kiếm nâng cao, cho phép tìm theo mô tả ứng dụng, danh mục và nội dung đã dịch
• Bộ lọc mới giúp thu hẹp kết quả tìm kiếm
• Cài đặt tự động cập nhật ứng dụng, hiện được bật mặc định

Nhóm phát triển cũng ghi nhận các phán quyết của Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) của EU đối với Google đã giúp trải nghiệm cài đặt mượt mà hơn. F-Droid giờ có thể dùng dịch vụ cài đặt hợp nhất nhờ API phê duyệt trước, cho phép người dùng chấp thuận cài đặt ngay khi yêu cầu thay vì chờ ứng dụng tải xong.

"Điều này đưa trải nghiệm cài đặt F-Droid trên các thiết bị Android chính thức tiến gần hơn nhiều đến những gì cửa hàng ứng dụng tích hợp sẵn có thể cung cấp."

Tương lai vẫn còn nhiều thách thức

Tuy nhiên, tất cả những cải tiến này sẽ chẳng còn nhiều ý nghĩa nếu Google vẫn kiên quyết theo đuổi kế hoạch buộc nhà phát triển đăng ký. Sau phản ứng dữ dội từ cộng đồng, Google hồi tháng 3 cho biết vẫn sẽ cho phép cài ứng dụng từ nhà phát triển chưa xác minh, nhưng cách "lách" này cực kỳ phiền phức:

• Xác nhận không ai ép buộc cài ứng dụng không đáng tin cậy
• Bật chế độ nhà phát triển
• Khởi động lại thiết bị
• Chờ đợi 24 giờ
• Xác nhận hàng loạt màn hình cảnh báo gây lo ngại
• Quyết định cho phép phần mềm tồn tại một tuần hay vô thời hạn

Liên minh các nhà bảo vệ mã nguồn mở lưu ý rằng toàn bộ quy trình này đều chạy qua Google Play Services, nghĩa là Google vẫn có thể "khai tử" quy trình bất cứ lúc nào mà không cần sự đồng ý của người dùng.

Theo trang thông tin của Google, làn sóng hạn chế đầu tiên dự kiến có hiệu lực vào cuối tháng này, với Brazil, Indonesia, Singapore và Thái Lan là những quốc gia đầu tiên buộc phải áp dụng cơ chế xác minh nhà phát triển mới. Phần còn lại của thế giới sẽ chịu ảnh hưởng từ năm 2027.

Góc nhìn từ người trong cuộc

Hans-Christoph Steiner, trưởng nhóm kỹ thuật F-Droid, chia sẻ với tờ The Register:

"Google rõ ràng đang chuyển việc quản lý Android từ tay những người kỹ thuật sang các luật sư cạnh tranh. Họ phải bảo vệ những khoản lợi nhuận độc quyền khổng lồ đó. Thật đáng buồn khi chứng kiến điều này xảy ra với một nền tảng mà tôi đã góp phần xây dựng, tham gia từ năm 2008."

Steiner cho biết ông thấy dấu hiệu Google nhận ra cần thay đổi hướng đi, nhưng nguy cơ họ vẫn theo đuổi kế hoạch là hoàn toàn có thật. Ông bày tỏ lạc quan rằng với sự giám sát chống độc quyền từ khắp nơi trên thế giới, Android vẫn có thể tốt cho người dùng.

Ý nghĩa với người dùng Việt Nam

Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này không chỉ là vấn đề của phương Tây. Việt Nam là một trong những thị trường Android lớn tại Đông Nam Á, nơi người dùng có thói quen cài ứng dụng ngoài Google Play qua file APK — từ các ứng dụng văn phòng, tiện ích cho đến các phần mềm mã nguồn mở.

Việc Google siết chặt xác minh nhà phát triển từ năm 2027 có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cài đặt các ứng dụng mã nguồn mở như F-Droid, Aurora Store hay các công cụ bảo mật, quyền riêng tư phổ biến. Người dùng cần theo dõi sát các thay đổi này để chủ động điều chỉnh cách quản lý thiết bị của mình.

F-Droid 2.0 sẽ được phát hành trong vài tuần tới. Nếu muốn trải nghiệm và ủng hộ các nhà phát triển mã nguồn mở, đây chính là thời điểm thích hợp. Như Liên minh Keep Android nhấn mạnh: càng nhiều người cài F-Droid và các ứng dụng mã nguồn mở tương tự từ ngoài Play Store, càng tốt cho tương lai của một Android mở.