Gartner: 7/10 doanh nghiệp sẽ từ bỏ AI tác nhân thuê ngoài vào năm 2028

Gartner vừa đưa ra dự báo gây chú ý: đến năm 2028, khoảng 70% doanh nghiệp sẽ từ bỏ các hệ thống AI tác nhân (agentic AI) được xây dựng với sự hỗ trợ của nhà cung cấp. Nguyên nhân chính là chi phí ngày càng tăng và việc khách hàng khó có thể tự chỉnh sửa, vận hành công nghệ nếu thiếu chuyên gia bên ngoài.

Mô hình "kỹ sư triển khai tiền tuyến" và cái bẫy phụ thuộc

Trung tâm của vấn đề là mô hình mà Gartner gọi là forward-deployed engineering (FDE) — tạm dịch là "kỹ sư triển khai tiền tuyến". Trong mô hình này, nhà cung cấp đưa kỹ sư của mình vào làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp khách hàng để xây dựng và triển khai phần mềm theo yêu cầu riêng.

Cách làm này có thể mang lại tiến độ nhanh ban đầu, nhưng theo Gartner, nó cũng dễ khiến khách hàng rơi vào thế phụ thuộc vào chuyên môn bên ngoài với mức chi phí cao. Các thương vụ FDE thường thất bại khi khách hàng không tiếp thu được kiến thức và quyền kiểm soát cần thiết để duy trì, phát triển hệ thống sau khi nhà cung cấp rút lui.

"Thành công bắt đầu từ việc thiết kế cấu trúc thương vụ cho đúng, từ phạm vi, cơ chế khuyến khích đến quản trị, quyền sở hữu và chiến lược rút lui," nhận định Mukul Saha, giám đốc phân tích cấp cao của Gartner.

Ông Saha cho rằng những thương vụ FDE được thiết kế tốt nhất là những thương vụ có hướng dẫn rõ ràng ngay từ ngày đầu về quản trị, giá trị kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, đồng sở hữu dự án, chuyển giao kiến thức và chiến lược thoái lui.

"FDE washing" — khi tư vấn thông thường khoác áo công nghệ cao

Một cảnh báo đáng chú ý khác từ Gartner là hiện tượng "FDE washing". Nhiều nhà cung cấp hiện dùng cụm từ "forward deployed" như một nhãn dán cho các dịch vụ triển khai, dịch vụ chuyên nghiệp, kỹ thuật giải pháp hay tư vấn AI thông thường. Một số làm điều này một cách có chủ đích, số khác chỉ vì nghe có vẻ "chiến lược" hơn.

Đáng lo hơn, một số nhà cung cấp thu phí cao cấp nhưng không có chiều sâu triển khai, năng lực quản lý chương trình hay độ chín về quản lý thay đổi để biện minh cho mức giá đó.

Gartner cũng dự báo rằng đến hết năm 2028, chưa đến 20% thương vụ FDE sẽ chuyển hóa các yêu cầu lặp lại của khách hàng thành tính năng trong sản phẩm cốt lõi của nhà cung cấp. Điều này đồng nghĩa phần lớn khách hàng vẫn phải trả tiền cho công việc tùy chỉnh thay vì được hưởng lợi từ sản phẩm ngày càng hoàn thiện.

Lời khuyên cho các nhà lãnh đạo kỹ thuật

Theo Gartner, các nhà lãnh đạo kỹ thuật phần mềm chỉ nên dùng FDE cho những bài toán đòi hỏi chuyên môn sản phẩm sâu, khả năng thích ứng nhanh, hoặc tích hợp chặt chẽ giữa công nghệ của nhà cung cấp và môi trường vận hành của khách hàng.

Nếu không, doanh nghiệp có thể thấy tiến độ nhanh ban đầu nhưng lại không xây dựng được năng lực nội bộ để nắm quyền kiểm soát. Hệ quả là họ trả mức giá cao cho công việc mà mô hình dịch vụ truyền thống hoặc đối tác có thể thực hiện hiệu quả về chi phí và ổn định hơn.

Không phải lần đầu Gartner cảnh báo về AI

Đây không phải lần đầu Gartner lên tiếng về những rủi ro chi phí của các dự án AI. Đầu năm nay, hãng từng dự báo ít nhất một nửa dự án AI tạo sinh sẽ vượt ngân sách do lựa chọn kiến trúc kém và thiếu kiến thức vận hành. Phần lớn tổ chức tự xây mô hình riêng cũng sẽ từ bỏ vì lý do tương tự.

Gartner còn dự đoán 40% triển khai AI tác nhân sẽ bị thu hẹp quy mô hoặc dừng hẳn, khi các tổ chức vấp phải vấn đề quản trị công nghệ. Gần đây nhất, hãng cho rằng gần một phần ba nhân viên bị sa thải vì AI sẽ cần được tuyển lại trong tương lai, thường với chi phí cao hơn đáng kể.

Góc nhìn cho doanh nghiệp Việt Nam

Với các doanh nghiệp Việt Nam đang trong giai đoạn thử nghiệm AI tác nhân, bài học từ Gartner là khá rõ ràng: đừng đánh đổi năng lực nội bộ lấy tốc độ triển khai. Những hợp đồng thuê ngoài cần đi kèm điều khoản chuyển giao kiến thức, quyền sở hữu mã nguồn và lộ trình thoái lui cụ thể.

Trong bối cảnh nguồn nhân lực AI chất lượng cao còn khan hiếm và chi phí thuê chuyên gia quốc tế không hề nhỏ, việc xây dựng đội ngũ nội bộ đủ năng lực tiếp quản hệ thống có thể là khoản đầu tư quan trọng hơn cả việc chạy đua triển khai thật nhanh.