Giáo sư luật Eric Goldman giải đáp về pháp lý của hoạt động thu thập dữ liệu web

Hoạt động thu thập dữ liệu web (web scraping) từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu của Internet hiện đại, từ các công cụ tìm kiếm, bot so sánh giá cho đến việc xây dựng các mô hình AI. Thế nhưng, hành lang pháp lý cho hoạt động này lại chưa bao giờ thực sự rõ ràng, ngay cả tại Mỹ.

Robot và hành vi xâm phạm ranh giới trên không gian số

Một chuyên gia kỳ cựu của luật Internet

Giáo sư Eric Goldman là một trong những chuyên gia lâu năm nhất về luật Internet. Ông có tài khoản email đầu tiên từ năm 1991, công bố bài báo học thuật đầu tiên về luật Internet vào năm 1993, bắt đầu hành nghề từ năm 1994 và giảng dạy môn luật Internet từ năm 1996 — tức đã hơn 30 năm. Ông là giáo sư luật toàn thời gian từ năm 2002.

Khác với xu hướng chuyên môn hóa ngày nay, ông vẫn tiếp cận luật Internet như một nhà nghiên cứu tổng quát, theo dõi hàng chục chủ đề cùng lúc, trong đó có trách nhiệm pháp lý với nội dung do người dùng tạo (UGC)/Mục 230, luật nhãn hiệu trực tuyến và cả... luật về emoji.

Điều đáng chú ý là ông không đưa ra bất kỳ kết luận pháp lý cụ thể nào trong buổi hỏi đáp. Ông nhấn mạnh đây không phải là tư vấn pháp lý, và mọi người cần tham khảo ý kiến luật sư trước khi đưa ra quyết định.

Một vấn đề chính sách đầy mâu thuẫn

Theo Giáo sư Goldman, chính sự mâu thuẫn trong quan điểm của ông về scraping khiến chủ đề này trở nên hấp dẫn.

Một mặt, tôi tin rằng chủ sở hữu tài sản nói chung nên có quyền quyết định cách tài sản của họ được sử dụng... Mặt khác, tôi tin vào quyền tiếp cận thông tin.

Ông lý giải rằng Internet phát triển được một phần nhờ khả năng điều hướng liền mạch, chi phí giao dịch thấp và không cần xin phép. Các học thuyết chống scraping có nguy cơ biến việc duyệt web thành một trải nghiệm phải xin phép, với các trạm kiểm soát ở mọi cổng vào của trang web — điều này sẽ gây bất lợi cho tất cả người dùng.

Ở góc nhìn tích cực, scraping có thể tạo ra những dịch vụ mang lại lợi ích xã hội to lớn như công cụ tìm kiếm, bot so sánh giá và xây dựng mô hình AI. Nhiều nỗ lực chống scraping thực chất mang tính phản cạnh tranh, nhằm duy trì thế độc quyền. Điển hình là vụ Register.com kiện Verio, khi Register.com dùng hợp đồng và luật xâm phạm động sản để bảo vệ thông tin liên hệ WHOIS — vốn không được bảo hộ bản quyền.

Ở góc nhìn tiêu cực, scraping có thể giống như một cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DOS), tạo điều kiện cho việc sao chép hàng loạt — có thể vi phạm bản quyền — và xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư của người tiêu dùng.

Quy trình bốn bước xác định hành vi xâm phạm động sản

Giáo sư Goldman dạy sinh viên một quy trình bốn bước để xác định liệu luật xâm phạm động sản (trespass to chattels — viết tắt là TTC) có được áp dụng hay không:

• Bước 1: Nguyên đơn có sở hữu động sản bị ảnh hưởng không? Thường thì động sản ở đây là máy chủ hoặc phần cứng vật lý dùng để vận hành máy chủ và kết nối Internet.
• Bước 2: Bị đơn có "sử dụng" động sản đó không? Thông thường, việc gửi hoặc nhận các gói tin từ máy chủ được coi là hành vi sử dụng.
• Bước 3: Việc sử dụng đó có "trái phép" không? Đây là điểm cực kỳ mơ hồ. Chủ máy chủ có thể dùng điều khoản dịch vụ (TOS), thư yêu cầu chấm dứt (C&D), tường đăng ký, chặn địa chỉ IP hoặc các tín hiệu như robot exclusion header — nhưng không có cơ chế nào được đảm bảo là hiệu quả.
• Bước 4: Việc sử dụng trái phép đó có gây ra thiệt hại được pháp luật công nhận không? Đây cũng là một khía cạnh không thể dạy rõ ràng, khi ngay cả tòa án cũng thay đổi quan điểm qua lại trong vụ X kiện Bright Data.

"Phổ biến nhưng không rõ ràng là hợp pháp"

Giáo sư Goldman tóm tắt luật về scraping bằng một câu: "Scraping có mặt khắp nơi nhưng không rõ ràng là hợp pháp." Ông cho biết câu này khiến sinh viên của ông "vỡ não" — nếu nó phổ biến đến vậy, chẳng lẽ nó không rõ ràng là hợp pháp sao?

Để một chiến dịch scraping được xem là hợp pháp, nó phải vượt qua tất cả các học thuyết pháp lý sau:

• Luật xâm phạm động sản (TTC): gồm ba nhánh — luật liên bang như Đạo luật Gian lận và Lạm dụng Máy tính (CFAA), luật tiểu bang như Bộ luật Hình sự California 502, và thông luật TTC.
• Luật bản quyền (Mục 106): ngay cả việc duyệt web thông thường cũng có thể bị coi là vi phạm bản quyền, vì tài liệu có bản quyền buộc phải được tải vào RAM của trình duyệt. Ông thừa nhận sinh viên rất không thích phần thảo luận này.
• Luật bản quyền DMCA (Mục 1201/1202): lĩnh vực còn quá non trẻ và hỗn loạn, đến mức chính ông cũng "vỡ não" khi đọc các phán quyết liên quan.
• Điều khoản dịch vụ (TOS): nhiều TOS có điều khoản chống scraping, nhưng không rõ liệu chúng có được hình thành hợp lệ hay không. Luật đã thay đổi đáng kể qua các phán quyết năm 2025 trong vụ Chabolla và Godun tại Tòa phúc thẩm Liên bang Khu vực 9.
• Các học thuyết khác: như nhãn hiệu và quyền riêng tư.

Nếu chiến dịch scraping thất bại ở bất kỳ học thuyết nào, nó không hợp pháp và người thực hiện có thể đối mặt với hậu quả nghiêm trọng, bao gồm cả trách nhiệm hình sự.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện này đặc biệt đáng chú ý với cộng đồng công nghệ Việt Nam, nơi hoạt động thu thập dữ liệu web — từ crawl dữ liệu thương mại điện tử, tổng hợp tin tức đến huấn luyện mô hình AI — đang diễn ra rất sôi động. Nhiều startup và lập trình viên Việt Nam xây dựng sản phẩm dựa trên dữ liệu thu thập từ các nền tảng nước ngoài, phần lớn trong số đó hoạt động theo luật pháp nước sở tại.

Lời khuyên xuyên suốt của Giáo sư Goldman — rằng luật về scraping là "không thể dạy" và mỗi trường hợp đều "còn tùy" — là một lời nhắc nhở quan trọng: không có công thức chung nào đảm bảo an toàn pháp lý. Các nhà phát triển cần đánh giá rủi ro riêng cho từng dự án và tham vấn chuyên gia pháp lý, đặc biệt khi dữ liệu được thu thập từ các dịch vụ lớn có đội ngũ luật sư hùng hậu.

Buổi hỏi đáp đầy đủ có thể được xem trên subreddit r/WebScrapingInsider, và các bài viết học thuật của Giáo sư Goldman có sẵn trên SSRN.