Google bị tố chặt hạ 250.000 cây rừng trái phép tại Phần Lan để xây trung tâm dữ liệu AI

Google đang đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội sau khi bị cáo buộc chặt hạ khoảng 250.000 cây rừng tại miền Bắc Phần Lan để giải phóng mặt bằng cho một trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo. Theo báo cáo của The Guardian, gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã san phẳng 816 mẫu rừng trước khi hoàn tất thủ tục đánh giá tác động môi trường bắt buộc.

Sự việc không chỉ gây phẫn nộ trong cộng đồng địa phương mà còn khiến nhà chức trách Phần Lan ra lệnh đình chỉ toàn bộ hoạt động phát triển tại hai khu vực dự án.

Diễn biến vụ việc

Khu vực bị tàn phá nằm gần thị trấn nông thôn Muhos, phía đông nam Oulu — thành phố lớn thứ năm của Phần Lan. Những bức ảnh chụp từ trên cao cho thấy một vùng đất hoang trơ trọi, chỉ còn lại vết bánh xe, những vũng bùn lầy và đống đất đá.

Toàn cảnh khu vực xây dựng trung tâm dữ liệu của Google tại Muhos, Phần Lan

Theo luật Phần Lan, các doanh nghiệp phải hoàn thành Đánh giá Tác động Môi trường (EIA) trước khi tiến hành các hoạt động quy mô lớn. Cơ quan Cấp phép và Giám sát Phần Lan (LSSAVI) nhận định công ty con Tuike Finland Oy của Google đã thực hiện nhiều bước chuẩn bị "quy mô lớn" khi chưa được phê duyệt, bao gồm chặt cây, bóc lớp đất mặt, làm đường công trường, thay đổi hệ thống mương rãnh và thoát nước mưa.

Ông Tommi Muilu, Trưởng phòng Môi trường của cơ quan này, nhấn mạnh rằng những biện pháp nói trên "sẽ thay đổi môi trường và gây ra các tác động" — tức chính những yếu tố mà quy trình EIA cần nhận diện và đánh giá. Cơ quan đã ấn định hạn chót ngày 23 tháng 10 để Google đình chỉ mọi hoạt động.

Hệ sinh thái bị tổn hại, người dân lo lắng

Việc mất đi mảng rừng lớn đã phá hủy môi trường sống của động vật hoang dã, buộc các loài săn mồi như chó sói phải tìm thức ăn gần khu dân cư hơn. Bà Anni Ranta, một cư dân địa phương, kể lại với The Guardian rằng sói đã xuất hiện trong làng Otanmäki, cách công trường khoảng 80 km, vì "tất cả động vật hoang dã đều rời khỏi khu rừng".

Khu vực dự án trung tâm dữ liệu tại Vaala, Phần Lan

Bên cạnh đó, việc chặt cây còn khiến các nguồn nước gần khu vực chuyển sang màu nâu và gây ô nhiễm các dòng suối đổ vào sông Oulujoki. Bà Ranta cũng bày tỏ lo ngại về tiếng ồn từ trung tâm dữ liệu, bởi địa chất nền đá cứng khiến âm thanh vang dội như tiếng trống.

Một cư dân khác, ông Antti Jakonen, chỉ trích cách làm của Google: "Họ đã làm sai cách. Kiểu Mỹ. Vô lý. Hoàn toàn vô lý." Ông kêu gọi công ty hỗ trợ khôi phục quần thể cá hồi địa phương vốn đã bị hủy hoại từ nhiều năm trước bởi các dự án thủy điện.

Google lên tiếng và bài học về cái giá môi trường của AI

Hai khu vực dự án gần Muhos và Kajaani, cách nhau khoảng 145 km, thuộc khoản đầu tư 15 tỷ USD của Google vào hạ tầng AI tại quốc gia Bắc Âu này, được công bố hồi tháng 9. Ông Antti Järvinen, giám đốc Google tại Phần Lan, khẳng định công ty tin rằng mình đã có sự chấp thuận hợp pháp để tiến hành chặt cây quy mô lớn, đồng thời gửi lời xin lỗi và cam kết bảo vệ nguồn nước trước khi trồng lại cây trên khoảng 321 mẫu trong số diện tích đã san phẳng.

Khu rừng bị chặt hạ nhường chỗ cho trung tâm dữ liệu Google

Tuy nhiên, giải thích này bị bà Hanna Halmeenpää, Chủ tịch Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Phần Lan (SLL), gay gắt phản đối: "Họ mua một vùng đất rộng lớn rồi cứ thế chặt cây, đơn giản vậy thôi. Đó là sự kiêu ngạo thuần túy và thật đáng kinh ngạc."

Nhiều người cho rằng Google đã tranh thủ đẩy nhanh tiến độ trước khi Phần Lan kịp ban hành quy định mới cho lĩnh vực AI. Sự việc phản ánh một xu hướng đáng lo ngại trên toàn cầu: nhu cầu hạ tầng cho AI tăng vọt đang tạo áp lực khổng lồ lên tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái địa phương.

"Tôi tự hỏi tại sao chúng ta phải hy sinh quá nhiều thiên nhiên như vậy. Họ trao đi mọi thứ quá dễ dàng" — nhà bảo tồn Vesa Hyyryläinen.

Câu chuyện tại Phần Lan cũng nối tiếp những tranh cãi tương tự ở Mỹ. Hồi tháng 7, Thống đốc bang New York Kathy Hochul đã ký sắc lệnh tạm dừng cấp phép mới cho các trung tâm dữ liệu AI quy mô "siêu lớn" trong vòng một năm, với lý do lo ngại áp lực lên lưới điện của bang.

Đối với Việt Nam — nơi các ông lớn công nghệ đang ráo riết tìm kiếm địa điểm xây dựng trung tâm dữ liệu và các dự án hạ tầng AI đang được đẩy mạnh — vụ việc là lời cảnh báo về việc cần đảm bảo minh bạch trong đánh giá tác động môi trường, đồng thời cân bằng giữa mục tiêu thu hút đầu tư và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên.