Gravity Linux: Bản fork của Asahi dùng AI đưa Linux lên Mac mini M4

Gravity Linux vừa công bố bản alpha thử nghiệm đầu tiên, cho phép chạy desktop Linux có tăng tốc đồ họa trên chiếc Mac mini M4. Đây là một bản fork (nhánh phát triển độc lập) của dự án Asahi Linux, ra đời vì những khác biệt về chính sách — đặc biệt là quan điểm trái ngược nhau về việc sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) trong phát triển.

Điểm gây chú ý nhất: nhóm phát triển cho biết họ đã hoàn thành phần lớn công việc trong vài tuần nhờ sự hỗ trợ của các tác nhân lập trình AI, thay vì mất nhiều tháng như cách làm truyền thống.

Gravity Linux là gì?

Theo trang chủ dự án, Gravity Linux được mô tả là "một bản remix của Fedora mang đến desktop Linux nhanh và hiện đại cho Apple Silicon — được xây dựng công khai, bởi những người như bạn".

Trang giới thiệu của dự án giải thích rõ lý do ra đời:

"Gravity Linux ban đầu được fork từ Asahi Linux do những khác biệt về chính sách, cụ thể là liên quan đến việc sử dụng LLM. Chúng tôi vô cùng tôn trọng dự án Asahi Linux và nhấn mạnh mục tiêu chung là đưa Linux chạy được trên Apple Silicon."

Đây không phải lần đầu cộng đồng mã nguồn mở chứng kiến các dự án chia tách vì bất đồng về AI. Nhưng đây có thể là một trong những trường hợp đầu tiên mà chính công cụ AI trở thành yếu tố then chốt giúp một dự án vượt mặt dự án gốc về tiến độ.

Bản alpha M4 có gì và chưa có gì?

Bản alpha dành cho Mac mini M4 — dòng máy ra mắt tháng 10/2024 — đã đạt được một số cột mốc quan trọng:

• Tăng tốc GPU với hỗ trợ OpenGL ES 3.0 và OpenGL 3.3
• Xuất hình qua HDMI hoạt động bình thường
• Mục tiêu hướng đến nhà phát triển, chưa phải người dùng phổ thông

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế:

• Màn hình USB-C chưa hoạt động
• USB4 và Thunderbolt chưa được hỗ trợ
• Chế độ ngủ (suspend) chưa chạy được
• Quản lý nguồn vẫn chưa hoàn thiện

So với Asahi Linux, Gravity đang tạm thời dẫn trước về thế hệ phần cứng: Asahi mới chỉ bổ sung hỗ trợ sơ bộ cho chip M3 gần đây, và chưa có tăng tốc đồ họa. Dù vậy, phép so sánh này không hoàn toàn công bằng — Gravity M4 mới ở giai đoạn alpha dành cho nhà phát triển, còn Asahi là dự án lâu năm với phạm vi hỗ trợ phần cứng rộng hơn nhiều.

Trong khi đó, Apple đã tiến xa hơn khi ra mắt những chiếc Mac đầu tiên dùng chip M6.

Dùng LLM để reverse engineering phần cứng Apple

Điểm khác biệt cốt lõi giữa Gravity và Asahi nằm ở phương pháp phát triển. Trưởng dự án Gravity, Cody Ho — từng làm việc tại cả Apple và OpenAI — đã công bố loạt bài hai phần về việc dùng tác nhân lập trình để reverse engineering (dịch ngược) chip Apple Silicon.

Ngày 3/8, Ho đăng phần đầu mang tên "I Came, I Prompted, I Left", mô tả quá trình xây dựng một hypervisor tùy chỉnh cho các chip Apple Silicon mới. Phần hai, ra ngày 15/9, giải thích cách anh và cộng sự Niklas Sheth xây dựng trình điều khiển GPU cho M4 chỉ trong khoảng một tháng. Theo Ho, phần lớn công việc được thực hiện qua các vòng lặp LLM gần như không cần giám sát.

Đây chính là điểm đối lập rõ rệt với Asahi Linux. Dự án Asahi có Chính sách AI tạo sinh (LLM Policy) quy định:

"Chúng tôi nói chung cấm sử dụng công cụ AI tạo sinh cho các đóng góp quan trọng vào Asahi Linux."

Ngược lại, Chính sách Sử dụng LLM và Clean-Room của Gravity cho phép dùng công cụ AI, nhưng cố gắng kiểm soát rủi ro pháp lý bằng cách tách biệt vai trò. Chính sách nêu rõ:

"Nếu trong bất kỳ phiên làm việc nào LLM của bạn đã xem qua bất kỳ đoạn disassembly, decompilation hay chi tiết triển khai được bảo vệ nào của một thành phần Apple, bạn phải coi mình đã bị 'nhiễm' đối với thành phần đó."

Điều này không có nghĩa là không ai được xem mã nhị phân của Apple. Ho cho biết khi phát triển hypervisor, anh đã dùng LLM để dịch ngược thành phần SPTM độc quyền của Apple. Vì vậy, anh không đủ điều kiện viết phần triển khai clean-room tương ứng, mà phải ghi lại kiến thức rồi chuyển cho người chưa từng xem tài liệu được bảo vệ.

Với phần GPU, Ho và Sheth cho biết họ theo một quy trình nghiêm ngặt hơn: dùng dấu vết phần cứng, thăm dò trực tiếp và tự viết shader, không kiểm tra mã nhị phân Apple. Họ cũng thừa nhận đã hưởng lợi từ công việc trước đó của Asahi trên M1 và M2, cùng API không gian người dùng sẵn có.

Ý nghĩa với cộng đồng mã nguồn mở

Kết quả đạt được khá ấn tượng: bản alpha đầu tiên của Gravity đã mang desktop Linux có tăng tốc lên Mac mini M4, và Ho cho rằng LLM đã giúp hai người hoàn thành trong vài tuần khối lượng công việc thông thường phải mất rất lâu.

Dù vậy, cần lưu ý rằng đây vẫn là minh chứng thú vị về tiềm năng của reverse engineering có AI hỗ trợ, chứ chưa phải một thí nghiệm có kiểm soát chứng minh rằng chính sách của Asahi là nguyên nhân khiến dự án đó chậm hơn. Mã nguồn vẫn cần kiểm thử rộng rãi, đánh giá bởi con người và tái cấu trúc trước khi có thể đóng góp ngược lên upstream.

Các nhà phát triển Gravity cũng cảnh báo rằng trình điều khiển kernel của họ có thể phải chờ trình điều khiển M1 và M2 của Asahi được đưa lên upstream trước.

Với người dùng Việt Nam quan tâm đến Linux trên Apple Silicon, câu chuyện này mang lại một góc nhìn đáng suy ngẫm: các công cụ AI đang thay đổi cách cộng đồng mã nguồn mở giải quyết những bài toán kỹ thuật khó, đồng thời đặt ra những câu hỏi mới về đạo đức, bản quyền và phương pháp luận trong phát triển phần mềm.