Hà Lan có thể nạo vét kênh rạch mà không cần nhiên liệu hóa thạch?

Ngành nạo vét là xương sống của nền kinh tế Hà Lan suốt nhiều thế kỷ. Nếu hệ thống kênh rạch, cảng biển và sông ngòi không được duy trì trong vài năm, cả đất nước sẽ ngừng hoạt động. Bài viết khám phá cách người Hà Lan từng giải quyết vấn đề này bằng sức người, sức gió và thủy triều, đồng thời đặt câu hỏi liệu chúng ta có thể áp dụng lại những giải pháp đó trong tương lai.

Vấn đề nghiêm trọng của phù sa

Hà Lan nằm ở vùng đồng bằng châu thổ của nhiều con sông lớn, mang theo lượng lớn phù sa và đất sét. Mỗi năm, khoảng 30-35 triệu m³ bùn phải được nạo vét để duy trì giao thông đường thủy. Riêng cảng Rotterdam - cảng lớn nhất châu Âu - đã chiếm tới 20 triệu m³.

Nhu cầu nạo vét ngày càng tăng do tàu thuyền ngày càng lớn. Chính sách "chuyển dịch phương thức" - đưa hàng hóa từ đường bộ sang đường thủy để giảm ùn tắc - cũng khiến nhu cầu này tăng cao. Một tàu hút bùn hiện đại có công suất bơm 2.500 kW, loại lớn nhất lên tới 30.000 kW, tiêu thụ 3.000 lít dầu mỗi giờ.

Nạo vét bằng tay tại Delft, Hà Lan

Nạo vét bằng sức người: Công cụ "túi bùn"

Trước khi có máy móc, người Hà Lan đã nạo vét bằng tay trong nhiều thế kỷ. Công cụ chính là "baggerbeugel" (túi bùn) - một cây sào dài tới 6 mét với vòng kim loại và lưới ở đầu. Người lao động đứng trên thuyền nhỏ hoặc trên ván gỗ, dùng vai làm điểm tựa và kéo lưới qua đáy nước.

Đối với các công trình lớn, hàng nghìn công nhân được huy động. Chẳng hạn, việc xây dựng kênh đào Bắc Hà Lan (1822-1825) sử dụng hàng nghìn người làm việc với túi bùn. Đến tận năm 1960, công cụ này vẫn được dùng để bảo trì các kênh nhỏ.

Túi bùn - công cụ nạo vét truyền thống

Máy nạo vét: Từ sức người đến sức ngựa

Cuối thế kỷ XVI, "cối xay nạo vét" ra đời, cho phép làm việc ở độ sâu tới 2 mét. Người lao động (thường là tù nhân) đạp bánh xe công suất lớn để dẫn động guồng nước múc bùn. Một thế kỷ sau, khi tàu lớn cần độ sâu 3,5-5 mét, máy nạo vét chạy bằng sức ngựa được phát minh. Ba đến sáu con ngựa quay trục chính, và phải thay phiên mỗi giờ vì quá nặng nhọc.

Tới năm 1829, máy chạy bằng ngựa có thể nạo vét ở độ sâu 5-7 mét, thu được khoảng 20 m³ bùn mỗi giờ. Để so sánh, một tàu hút hiện đại - loại bỏ 100 m³ mỗi phút - tương đương công suất của 300 máy nạo vét dùng ngựa.

Khai thác năng lượng gió và thủy triều

Một giải pháp thông minh khác là tận dụng sức gió và thủy triều. Từ thế kỷ XV, người Hà Lan dùng "krabbelaar" (máy cào) để nạo vét rãnh nước khi có dòng chảy mạnh. Thủy triều mạnh giúp việc nạo vét dễ dàng hơn vì chỉ cần làm tơi bùn, nước sẽ cuốn đi.

Máy cào chạy bằng sức gió

Ở các cảng có gió và thủy triều tốt, máy cào được gắn buồm - tàu tam giác, đáy phẳng, có lưới sắt gắn dưới đáy. Vào lúc thủy triều xuống, nước từ bể chứa đổ ra đẩy tàu đi với lực lớn, lưới sắt cào qua đáy cảng. Mỗi chiếc cần 5-6 người điều khiển hướng và 2-3 người điều chỉnh độ sâu của lưới.

Giải pháp thay thế: Thiết kế lại tàu thuyền

Không chỉ nạo vét, người Hà Lan còn có cách tiếp cận khác: giảm nhu cầu nạo vét. Ở tỉnh Friesland (phía Bắc), họ không dùng máy móc mà vẫn nạo vét bằng tay. Thay vào đó, từ năm 1889 đến 1933, họ đóng 1.200 tàu chở hàng có mớn nước rất nông - gọi là "skûtjes". Tàu cạn nước đồng nghĩa với việc cần ít nạo vét hơn. Chiến lược này tương tự như việc người Trung Quốc thời trung cổ dùng xe cút kít khi đường sá xuống cấp.

Liệu có thể tái hiện trong tương lai?

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, câu hỏi đặt ra là liệu có thể nạo vét Hà Lan mà không cần nhiên liệu hóa thạch? Dùng năng lượng mặt trời hoặc gió cho tàu nạo vét hiện đại là bất khả thi vì cần pin khổng lồ. Tuy nhiên, các tác giả nghiên cứu đã tổ chức một hội thảo nạo vét bằng tay tại vùng nước Friesland để đo thời gian thu được 1 m³ bùn, nhằm tính toán số người cần thiết nếu áp dụng phương pháp truyền thống.

Bài học từ quá khứ cho thấy: đôi khi giải pháp công nghệ thấp - kết hợp sức người, sức gió và thiết kế thông minh - có thể là câu trả lời bền vững cho các vấn đề cơ sở hạ tầng lớn mà chúng ta đang đối mặt.