Học sinh dùng AI để học thường có điểm kém hơn: Báo cáo OECD hé lộ sự thật phức tạp

Học sinh sử dụng AI để hỗ trợ học tập thường có kết quả học tập kém hơn so với những bạn không sử dụng, theo dữ liệu từ báo cáo giáo dục toàn cầu của OECD. Tuy nhiên, tình hình thực tế phức tạp hơn nhiều, khi một số hình thức sử dụng AI cụ thể lại mang đến sự cải thiện nhẹ, đặc biệt ở những học sinh được đào tạo để đánh giá một cách phê phán chất lượng thông tin do AI tạo ra.

Hình minh họa về học sinh sử dụng AI trong học tập

Hiệu quả học tập giảm khi lạm dụng AI

Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) của OECD thu thập dữ liệu từ các quốc gia trên toàn thế giới vài năm một lần. Nghiên cứu năm nay, dựa trên dữ liệu thu thập vào năm 2025, là nghiên cứu đầu tiên được thực hiện kể từ khi AI thực sự trở nên phổ biến. Chương trình kiểm tra học sinh 15 tuổi về khoa học, toán và đọc hiểu, với hơn 760.000 học sinh đến từ 91 quốc gia.

Sau khi điều chỉnh theo tình trạng kinh tế – xã hội, những học sinh không bao giờ sử dụng AI thường có thành tích khoa học tốt hơn so với những bạn có sử dụng. Mức độ chênh lệch khác nhau tùy theo cách dùng:

• Học sinh dùng AI cho các tác vụ cụ thể như tóm tắt văn bản hoặc soạn thảo bài viết thường có kết quả thấp hơn rõ rệt.
• Những bạn sử dụng AI để nghiên cứu sơ bộ hoặc dùng rộng rãi với mục đích "giúp tôi học" lại ít bị sụt giảm điểm số hơn.

Tần suất sử dụng cũng có tác động đáng kể. Những học sinh chỉ dùng AI một hoặc hai lần mỗi năm, cùng với những bạn dùng hằng ngày, thường có kết quả tệ nhất. Trong khi đó, những người sử dụng AI hằng tuần hoặc hằng tháng lại cho thấy điểm số tốt hơn.

Sử dụng AI đúng cách có thể mang lại lợi ích

Trong một số trường hợp, AI thực sự hữu ích. Học sinh sử dụng AI hằng tuần với mục đích chung là hỗ trợ việc học đã vượt qua những bạn không dùng AI, dù mức chênh lệch không lớn. Sự khác biệt này càng rõ ràng hơn ở nhóm học sinh thường xuyên được yêu cầu đánh giá chất lượng thông tin do AI tạo ra. Với sự đào tạo bổ sung này, tất cả những người dùng AI thường xuyên vì mục đích học tập đều có điểm cao hơn nhóm không dùng.

Các tác giả nghiên cứu cho rằng điều này chứng tỏ "việc sử dụng AI một cách vừa phải và có chủ đích cho việc học ở trường" có thể mang lại những ảnh hưởng tích cực.

"Cũng giống như chúng ta không thể khỏe mạnh chỉ bằng cách xem thể thao mà phải tự mình chơi thể thao, việc học không xảy ra qua việc tiêu thụ nội dung, mà là một quá trình đấu tranh nhận thức hiệu quả của trí óc với kiến thức mới", Andreas Schleicher – Giám đốc bộ phận học tập và kỹ năng của OECD – viết. "Nơi nào công nghệ hỗn trợ hoặc tăng cường sự đấu tranh nhận thức đó, học sinh sẽ tiến bộ. Nơi nào công nghệ làm ngắn mạch sự đấu tranh hiệu quả của việc học, nó sẽ cản trở sự phát triển của học sinh."

Sự phân bố và bối cảnh tại Việt Nam

Nghiên cứu PISA cũng xem xét sự phân bố việc sử dụng AI giữa các nhóm học sinh. Kết quả cho thấy AI được sử dụng phổ biến hơn ở những học sinh có điều kiện kinh tế – xã hội khá giả, phản ánh khả năng tiếp cận tốt hơn với phần cứng, internet ổn định và các công cụ AI trả phí.

Tỷ lệ sử dụng AI cũng khác nhau đáng kể giữa các quốc gia. Đáng chú ý, hơn 95% học sinh Việt Nam cho biết họ sử dụng các công cụ AI, trong khi con số này chỉ khoảng 60% tại Nhật Bản.

Xem thêm: NYC cấm học sinh dùng AI cho đến khi vào trung học phổ thông

Người dùng AI có một điểm tích cực: nghiên cứu phát hiện mức độ tò mò có tương quan với việc sử dụng AI, đạt đỉnh ở những người dùng hằng ngày. Tuy nhiên, hiện tại điều đó vẫn chưa chuyển hóa thành điểm số tốt hơn trong học tập.