AI giúp điểm bài tập về nhà tăng 18% nhưng điểm thi lại giảm 20% – Nghiên cứu gây sốc

Một nghiên cứu mới quy mô lớn tại Trung Quốc vừa hé lộ một nghịch lý đáng lo ngại: học sinh sử dụng trợ lý AI đạt điểm cao hơn rõ rệt trong bài tập về nhà, nhưng lại "tụt dốc" nghiêm trọng trong các kỳ thi không có AI hỗ trợ. Kết quả này làm dấy lên cuộc tranh luận sôi nổi về việc liệu công cụ AI có thực sự giúp ích cho việc học tập lâu dài hay chỉ tạo ra "ảo giác thành tích".

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Theo báo cáo của tờ The Economist công bố ngày 18/8, nghiên cứu được thực hiện bởi David Stromberg (Đại học Stockholm) cùng Victor Lei và Wu Yanhui (Đại học Hồng Kông). Nhóm nghiên cứu đã theo dõi 27.000 học sinh trong độ tuổi từ 12 đến 18 tại Trung Quốc – quốc gia có tốc độ áp dụng AI trong giáo dục rất nhanh.

Điểm đáng chú ý là khoảng 80% học sinh được khảo sát cho biết họ sử dụng các mô hình AI như Doubao (豆包) và DeepSeek để học tập. 20% học sinh còn lại không dùng công cụ AI sẽ đóng vai trò là nhóm đối chứng.

Kết quả: Thành tích "ảo" và sự tụt hậu thật

Sau 6 tháng theo dõi, các con số thống kê cho thấy một bức tranh trái ngược hoàn toàn:

• Học sinh dùng AI có điểm bài tập về nhà trung bình tăng 18% ở tất cả các môn.
• Tuy nhiên, khi làm bài kiểm tra trong điều kiện phòng thi không được phép sử dụng AI, nhóm này lại có điểm số thấp hơn 20% so với bạn cùng lớp không sử dụng AI trong suốt thời gian nghiên cứu.

Kết quả này cho thấy AI có thể giúp học sinh hoàn thành bài tập nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng khiến các em phụ thuộc vào công cụ và thiếu đi sự rèn luyện tư duy cần thiết cho các kỳ thi truyền thống.

Bối cảnh: AI đang "xâm chiếm" việc học toàn cầu

Nghiên cứu trích dẫn số liệu rộng hơn về mức độ phổ biến của AI trong giới học sinh. Theo khảo sát của công ty ed-tech Chegg năm ngoái, 80% sinh viên đại học ở các nước giàu cho biết họ từng sử dụng AI trong học tập. Các khảo sát gần đây còn đưa con số này lên tới 94% tại Anh và 93% tại Đức.

Đáng chú ý, The Economist cũng ghi nhận nhiều giáo viên phàn nàn về việc chấm phải những bài luận "khuôn mẫu, na ná giống nhau" mà họ nghi ngờ được tạo ra bởi chatbot AI như ChatGPT. Tuy nhiên, trước nghiên cứu này, chưa có bằng chứng vững chắc nào về tác động thực tế của AI đối với kết quả học tập.

Nghiên cứu liên quan cho thấy xu hướng tương tự

Một nghiên cứu riêng biệt vào năm 2024 tại Đại học Pennsylvania (Mỹ) cũng ghi nhận động thái tương tự ở quy mô nhỏ hơn. Học sinh học toán bằng AI hoặc ChatGPT đạt kết quả tốt hơn trong các buổi luyện tập ngắn hạn, nhưng lợi thế này hoàn toàn biến mất trong bài kiểm tra kín (closed-book) sau đó.

Điều này củng cố giả thuyết rằng AI đang giúp học sinh giải quyết bài tập tức thời nhưng không xây dựng được nền tảng kiến thức vững chắc để áp dụng trong môi trường không có sự trợ giúp.

Phản ứng từ cộng đồng và góc nhìn của chuyên gia

Tóm tắt nghiên cứu của The Economist được chia sẻ trên mạng xã hội X đã thu hút sự chú ý lớn. Nhiều bình luận cho rằng việc học sinh sao chép câu trả lời do AI tạo ra mà không thực sự hiểu bản chất vấn đề chính là nguyên nhân khiến điểm thi sa sút.

Trên diễn đàn Hacker News, cuộc thảo luận diễn ra sôi nổi với hai luồng ý kiến: một số người đặt câu hỏi về thiết kế nghiên cứu, trong khi nhiều người khác cho rằng kết quả hoàn toàn khớp với những lo ngại mà giáo viên đã lên tiếng từ lâu.

Ấn phẩm Brookings Institution hồi đầu năm cũng đưa ra cảnh báo: AI có thể hỗ trợ học tập khi được sử dụng đúng mục đích và thiết kế tốt, nhưng nếu học sinh quá phụ thuộc vào công nghệ để thay thế tư duy, tương tác xã hội hoặc sự sáng tạo, các em sẽ phải trả giá bằng sự phát triển kỹ năng nhận thức và xã hội.

Bài học cho học sinh, phụ huynh và nhà giáo dục

Nghiên cứu này là một lời cảnh tỉnh quan trọng trong bối cảnh AI đang được tích hợp ngày càng sâu vào giáo dục, không chỉ tại Trung Quốc mà còn ở các quốc gia khác trên thế giới khi các công cụ như ChatGPT, DeepSeek hay Gemini trở nên phổ biến.

Việc loại bỏ hoàn toàn AI khỏi lớp học là điều gần như không thể, nhưng cha mẹ và giáo viên cần hướng dẫn học sinh sử dụng AI như một trợ lý học tập – thay vì một chiếc "máy làm bài tập tự động". Đồng thời, các kỳ thi truyền thống cũng cần được thiết kế lại để đánh giá đúng năng lực tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề – những kỹ năng mà AI không thể thay thế được.

Lưu ý: Nghiên cứu đầy đủ do nhóm nghiên cứu Đại học Stockholm và Đại học Hồng Kông thực hiện vẫn chưa được các tổ chức độc lập xác minh tại thời điểm công bố bài viết này.

Học sinh sử dụng điện thoại thông minh trong học tập