ICE chi 5 triệu USD xây dựng cơ sở dữ liệu cử tri toàn quốc: Lo ngại về quyền riêng tư leo thang

Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đang chuẩn bị trao một hợp đồng trị giá lên tới 5 triệu USD cho một công ty chuyên tạo lập cơ sở dữ liệu cử tri quy mô toàn quốc, nhằm phục vụ công tác điều tra gian lận bầu cử. Đây là một phần trong chiến dịch mở rộng của Bộ An ninh Nội địa (DHS), vấp phải nhiều chỉ trích về việc vi phạm quyền riêng tư và lạm dụng dữ liệu.

Chi tiết hợp đồng gây tranh cãi

Tài liệu ICE công bố tuần trước nêu rõ mục đích của hợp đồng là “xử lý và phân phối an toàn các hồ sơ đăng ký cử tri và hồ sơ lịch sử bỏ phiếu công khai” để hỗ trợ các hoạt động phát hiện gian lận và phân đoạn dữ liệu của Cục Điều tra An ninh Nội địa (HSI). Theo đó, nhà thầu phải có khả năng thu thập dữ liệu từ tất cả 50 tiểu bang, không chỉ các bang được ICE chỉ định ban đầu.

Điểm đáng lo ngại nhất nằm ở khả năng thu thập thông tin đảng phái chính trị của cử tri. Mặc dù hợp đồng ban đầu không yêu cầu dữ liệu này, tài liệu cho phép thay đổi nếu có chỉ đạo bằng văn bản từ sĩ quan hợp đồng Michael Royer, trưởng bộ phận tại HSI. Các chuyên gia nhận định điều này có thể vi phạm nghiêm trọng quyền riêng tư của cử tri Mỹ.

Bối cảnh chiến dịch gây sức ép lên bầu cử

Đây không phải nỗ lực đầu tiên của chính quyền nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu cử tri tập trung. Trước đó, Bộ Tư pháp (DOJ) đã yêu cầu các bang cung cấp danh sách cử tri chưa chỉnh sửa, nhưng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ chính quyền bang và tòa án. DHS còn đe dọa cắt viện trợ khẩn cấp và chống khủng bố đối với các bang không tuân thủ chính sách bầu cử của Nhà Trắng.

Không dừng lại ở việc thu thập dữ liệu, chính quyền còn công bố kế hoạch tăng cường điều tra gian lận cử tri tại một số bang trước kỳ bầu cử giữa kỳ, cho phép các đặc vụ tiến hành phỏng vấn hiện trường. Tuy nhiên, các cuộc điều tra tại Georgia mới đây cho thấy số vụ người không phải công dân bỏ phiếu là cực kỳ hiếm, đặt câu hỏi về sự cần thiết của chiến dịch này.

Phản ứng từ chính quyền bang

Thống đốc Wisconsin Tony Evers bày tỏ quan điểm thẳng thắn: “Đó là trò đùa. Tôi nghĩ Trump đang làm mọi thứ để khiến mọi người tin rằng có đủ loại vấn đề thực ra không tồn tại tại Wisconsin. Và thẳng thắn mà nói, ông ta cần tránh xa vì bỏ phiếu là vấn đề của tiểu bang, không phải liên bang.”

Thực tế, theo Hiến pháp Mỹ, việc quản lý bầu cử thuộc thẩm quyền các bang, không phải chính quyền liên bang. Việc ICE – vốn chuyên về thực thi di trú – can thiệp sâu vào dữ liệu cử tri được giới quan sát đánh giá là vượt quá thẩm quyền và tạo tiền lệ nguy hiểm.

Hệ sinh thái dữ liệu đang mở rộng

Động thái này nối tiếp các hợp đồng tương tự trước đó, bao gồm việc ICE chi 125 triệu USD cho Thomson Reuters truy cập cơ sở dữ liệu CLEAR – nền tảng tổng hợp thông tin cá nhân từ nhiều nguồn công khai lẫn riêng tư. Các đặc vụ ICE cũng đã trực tiếp thu thập danh sách cử tri tại hai hạt thuộc Texas và North Carolina từ tháng 6.

Năm ngoái, WIRED đưa tin DOGE (Bộ Hiệu quả Chính phủ) đang xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp từ DHS, An sinh Xã hội, IRS cùng dữ liệu bỏ phiếu từ Pennsylvania và Florida. Một quan chức cấp cao DHS từng chia sẻ: “Họ đang cố gom một lượng dữ liệu khổng lồ. Việc này chẳng liên quan gì đến tìm kiếm gian lận hay lãng phí… Họ đang đối chiếu dữ liệu nhập cư với SSA, IRS và cả dữ liệu cử tri.”

Tác động đối với người dân và bài học cho Việt Nam

Mặc dù tình huống cụ thể tại Mỹ có bối cảnh riêng, câu chuyện này mang đến bài học quan trọng về quyền riêng tư dữ liệu cá nhân trong kỷ nguyên số: các cơ quan thực thi pháp luật có thể tận dụng các quy định mơ hồ để mở rộng thu thập thông tin vượt phạm vi cho phép. Tại nhiều quốc gia, khi hành lang pháp lý về bảo vệ dữ liệu còn lỏng lẻo, nguy cơ bị lạm dụng càng cao.

Với sự phát triển của các hệ thống định danh điện tử và dịch vụ công trực tuyến tại Việt Nam, việc đảm bảo dữ liệu cá nhân được bảo vệ theo đúng quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ 2024) là điều cần được các nhà quản lý đặc biệt lưu ý. Cần có cơ chế giám sát độc lập để ngăn chặn việc dùng dữ liệu cho mục đích chính trị hoặc vượt thẩm quyền, tránh lặp lại mô hình tập trung hóa quyền lực qua dữ liệu đang diễn ra tại Mỹ.