Kế hoạch định danh số của Anh 'chết yểu' nhưng bài toán công nghệ kế thừa vẫn còn nguyên

Báo cáo mới từ cơ quan giám sát chi tiêu công của Anh chỉ ra rằng các hệ thống công nghệ cũ kỹ và dữ liệu bị phân mảnh chính là "rào cản thực tế" kìm hãm mọi nỗ lực triển khai hệ thống định danh số trên toàn chính phủ trong tương lai. Mặc dù kế hoạch định danh số quốc gia vừa bị hủy bỏ, những vấn đề tồn đọng về hạ tầng dữ liệu vẫn là bài toán nan giải.

Bối cảnh: Kế hoạch định danh số bị hủy bỏ

Đầu năm nay, Thủ tướng mới đắc cử Andy Burnham đã chính thức hủy bỏ kế hoạch định danh số quốc gia mà người tiền nhiệm Keir Starmer công bố chưa đầy một năm trước đó. Trước đó, chính phủ Anh cũng đã rút lại đề xuất bắt buộc sử dụng định danh số cho các thủ tục kiểm tra quyền làm việc (right-to-work) do vấp phải nhiều nghi vấn về chi phí, nguồn vốn cũng như tác động đến quyền tự do dân sự.

Phát hiện chính từ báo cáo của NAO

Văn phòng Kiểm toán Quốc gia Anh (NAO) vừa công bố báo cáo đánh giá về bối cảnh định danh số tại xứ sở sương mù, đồng thời rút ra những bài học cho bất kỳ nỗ lực tương lai nào. Theo báo cáo, định danh số không phải là một sản phẩm hay công nghệ đơn lẻ mà bao gồm toàn bộ hệ sinh thái: dịch vụ, thông tin xác thực, tiêu chuẩn, nhà cung cấp và cơ chế quản trị xuyên suốt khu vực công và tư.

Điểm mấu chốt mà NAO nhấn mạnh chính là các hệ thống kế thừa (legacy systems) trong chính phủ sử dụng "tiêu chuẩn dữ liệu không nhất quán và có nhiều cách biểu diễn khác nhau cho cùng một cá nhân."

"Một cá nhân có thể xuất hiện khác nhau trên các hệ thống khác nhau, gây khó khăn cho việc liên kết dữ liệu và hạn chế hiệu quả kết nối dữ liệu giữa các dịch vụ. Nếu không được giải quyết, những vấn đề này sẽ là rào cản thực tế đối với những gì định danh số có thể đạt được."

Bài học cho tương lai

Gareth Davies, người đứng đầu NAO, cho rằng dù chính phủ đã từ bỏ kế hoạch định danh số, câu hỏi về việc làm thế nào để công dân có thể "thuận tiện và an toàn chứng minh danh tính trực tuyến" vẫn vô cùng cấp thiết. Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy định danh số chỉ thực sự hiệu quả khi:

• Người dân nhận thấy giá trị thiết thực trong cuộc sống hàng ngày và chủ động sử dụng
• Đi kèm với các lớp bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư hiệu quả

Báo cáo khuyến nghị rằng bất kỳ đề xuất định danh số cấp chính phủ nào trong tương lai cần xác định rõ mục tiêu, mô hình triển khai và quan trọng hơn, phải có lộ trình giải quyết các hạn chế kéo dài từ hệ thống cũ và dữ liệu phân mảnh.

Liên hệ với bối cảnh chuyển đổi số

Câu chuyện của Anh mang đến bài học đáng chú ý cho nhiều quốc gia đang trong hành trình chuyển đổi số, trong đó có Việt Nam khi Chính phủ đang đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử (Đề án 06). Việc chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng hệ thống kết nối liên thông ngay từ đầu, và quan trọng là tạo ra giá trị thực tế cho người dân chính là yếu tố quyết định sự thành công của bất kỳ hệ thống định danh số nào, thay vì chỉ dừng lại ở mục tiêu hành chính thuần túy.