Kế hoạch phóng gương vũ trụ của Reflect Orbital có thể đe dọa bầu trời đêm

Reflect Orbital, một công ty công nghệ vũ trụ có trụ sở tại Mỹ, đang lên kế hoạch phóng hệ thống gương vệ tinh để chiếu ánh sáng mặt trời xuống Trái Đất theo nhu cầu. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Astrophysical Journal Letters cho thấy dự án này có thể vô tình làm sáng bầu trời đêm trên diện rộng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thiên văn học và hệ sinh thái ban đêm.

Hệ thống gương vũ trụ gây tranh cãi

Công ty Mỹ Reflect Orbital dự kiến phóng vệ tinh thử nghiệm mang tên Eärendil-1 vào cuối năm nay. Vệ tinh này sẽ triển khai một tấm gương có kích thước 18x18 mét trên quỹ đạo. Mục tiêu dài hạn của công ty là phóng lên tới 50.000 vệ tinh lớn hơn, mỗi chiếc rộng 54x54 mét, để phản chiếu ánh sáng mặt trời xuống mặt đất theo yêu cầu.

Theo công bố của Reflect Orbital, hệ thống này nhằm kéo dài thời gian có ánh sáng ban ngày cho nhiều mục đích như sạc pin mặt trời, ứng phó khẩn cấp và hoạt động quân sự. Tuy nhiên, kế hoạch này ngay lập tức vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ giới thiên văn học và các tổ chức bảo vệ môi trường.

Nghiên cứu cảnh báo tác động nghiêm trọng

Nhóm nghiên cứu do nhà thiên văn học Miroslav Kocifaj từ Viện Hàn lâm Khoa học Slovakia dẫn đầu đã tiến hành tính toán mức độ tác động của hệ thống gương này lên bầu trời đêm. Kết quả cho thấy:

• Một vệ tinh Reflect Orbital duy nhất trong khu vực chiếu sáng có đường kính 5km sẽ sáng gấp 40 lần trăng tròn
• Ở khoảng cách 14km tính từ trung tâm chùm sáng, vệ tinh vẫn sáng tương đương trăng tròn
• Khi triển khai 400 vệ tinh kết hợp, ánh sáng trong khu vực 5km có thể đạt 10.000 lần độ sáng của trăng tròn, tương đương 2,4% độ sáng mặt trời
• Ở khoảng cách lên tới 80km, chùm sáng kết hợp vẫn có thể nhìn thấy như một "vầng sáng phía chân trời"

"Việc triển khai những chiếc gương này sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho thiên văn học và môi trường ban đêm. Thiệt hại vượt xa khu vực dự kiến chiếu sáng." — Miroslav Kocifaj

Phản ứng từ phía công ty và giới khoa học

Ben Nowack, CEO của Reflect Orbital, bác bỏ các phát hiện của nghiên cứu, cho rằng "một số giả định là không chính xác". Ông nhấn mạnh công ty đã có "các biện pháp bảo vệ, bao gồm duy trì vùng cấm, có tính đến hiện tượng tán xạ".

Tuy nhiên, Kocifaj cho rằng công ty không cung cấp bất kỳ dữ liệu cụ thể nào để chứng minh cho tuyên bố của mình: "Công ty nói rằng có biện pháp bảo vệ, có tính đến sự tán xạ và đang cập nhật mô hình, nhưng không đưa ra con số, mô tả mô hình, giả định hay dữ liệu nào. Không có gì để đối chiếu về mặt kỹ thuật."

Olivier Hainaut, nhà thiên văn học tại Đài quan sát Nam Âu (ESO), cho biết kết quả của nghiên cứu không gây bất ngờ nhưng rất hữu ích. Nghiên cứu trước đó của ông cũng ước tính hệ thống này có thể làm sáng bầu trời tới 300% trên toàn cầu.

Những lo ngại về pháp lý và an toàn

Tháng 8 vừa qua, nhóm các tổ chức gồm DarkSky International và American Bird Conservancy đã yêu cầu Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) xem xét lại việc phê duyệt vệ tinh Eärendil-1. Họ nêu lo ngại không chỉ về tác động đến thiên văn học mà còn về an toàn hàng không và ảnh hưởng tới động vật hoang dã.

Đáng chú ý, theo hồ sơ gửi FCC hồi tháng 3, chính Reflect Orbital thừa nhận rằng việc quan sát Eärendil-1 bằng kính thiên văn có đường kính lớn hơn 12 inch (30cm) — loại phổ biến mà nhiều nhà thiên văn sử dụng — có thể không an toàn cho mắt người.

Vấn đề pháp lý chưa có lời giải

Michelle Hanlon, luật sư chuyên về không gian tại Trường Luật Đại học Mississippi, nhận định dự án này có thể mang lại "lợi ích thực sự" như kéo dài thời gian hoạt động của các trạm năng lượng mặt trời hay cung cấp ánh sáng sau thảm họa. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh: "Cơ sở pháp lý ít rõ ràng hơn công nghệ."

Theo đó, FCC không có thẩm quyền cấp phép hoặc điều chỉnh hoạt động vận hành của gương phản chiếu năng lượng mặt trời, chỉ có thể cho phép sử dụng tần số vô tuyến để liên lạc với tàu vũ trụ. Điều này có nghĩa Reflect Orbital sẽ cần xin phép ở cấp quốc gia và địa phương, và nếu chùm sáng lan rộng như dự đoán, "công ty có thể cần được phê duyệt từ nhiều khu vực pháp lý cũng như giải quyết các vấn đề về an toàn hàng không xuyên biên giới".

Mối lo không chỉ của giới thiên văn

Samantha Lawler, nhà thiên văn học tại Đại học Regina (Canada), bày tỏ sự thất vọng: "Thật đáng buồn khi các nhà thiên văn phải dành thời gian để thực hiện những phép tính này thay vì thực sự làm thiên văn học. Đây không phải điều chúng tôi muốn dành thời gian cho."

Hiện tại, chưa có tổ chức quốc tế nào có thể quản lý các vệ tinh như vậy, nên việc phê duyệt thuộc về các cơ quan quản lý quốc gia như FCC. Cuộc tranh luận gay gắt về dự án này cho thấy khoảng cách lớn giữa tham vọng công nghệ và tác động thực tế đến môi trường thiên nhiên vốn đang ngày càng chịu áp lực từ ô nhiễm ánh sáng nhân tạo.