Kevin Roose khẳng định không dùng AI để viết sách về AI

Kevin Roose, cựu cây bút và người dẫn podcast của The New York Times, vừa ra mắt cuốn sách mới The AGI Chronicles — một tác phẩm ghi lại lịch sử gần đây của trí tuệ nhân tạo thông qua câu chuyện của ba ông lớn: OpenAI, Anthropic và Google. Điều đáng chú ý là dù viết về AI, ông khẳng định cuốn sách hoàn toàn do con người chấp bút.

Trong cuộc trò chuyện với WIRED, Roose tiết lộ ông đã thực hiện hơn 150 cuộc phỏng vấn với những người trong cuộc để dựng lại "thập kỷ kỳ lạ" mà AI chuyển mình từ công nghệ không hoạt động được sang thứ có thể đe dọa tương lai nhân loại.

Cuốn sách của con người, không phải của máy móc

Khi được hỏi về quy trình sáng tác, Roose thẳng thắn: "Cuốn sách được viết bởi một con người vô cùng mệt mỏi, làm việc quá tải và thiếu ngủ." Ông nhấn mạnh dù có dùng AI hỗ trợ, tác phẩm vẫn là sản phẩm của con người, cùng với sự giúp sức của cộng sự nghiên cứu Jasmine Sun và đội ngũ biên tập tại nhà xuất bản FSG.

Cách Roose dùng AI khá thú vị: ông xây dựng một "siêu kho ghi chú" trên NotebookLM chứa toàn bộ tài liệu nghiên cứu, bản ghi phỏng vấn và bài báo học thuật để tra cứu nhanh. Ông còn lập ra cái mà ông gọi là "Hội đồng Claude" — một nhóm các phiên bản Claude được gán những cá tính khác nhau:

• Một Claude đóng vai người hoài nghi AI cứng rắn, soi lỗi khi Roose nhân cách hóa máy móc quá mức
• Một Claude mang tư duy nhà tương lai học kiểu Kurzweil, giúp mở rộng tầm nhìn về tương lai
• Một nhóm AI khác tham gia kiểm chứng dữ kiện, phát hiện vài lỗi mà cả ông lẫn người kiểm chứng thủ công đều bỏ sót

"Một số góp ý đúng là rác và tốn thời gian hơn là tiết kiệm. Nhưng có vài điều Hội đồng Claude nói khiến tôi phải gật gù: 'Ồ đúng rồi, mình nên sửa lại chỗ này.'"

Sự thật về việc dùng AI trong sáng tạo

Một điểm đáng suy ngẫm mà Roose chia sẻ liên quan đến tâm lý độc giả. Các nghiên cứu cho thấy khi đọc văn bản do AI tạo mà không biết đó là AI, người đọc thường đánh giá rất cao, thậm chí thích hơn văn bản của người. Nhưng ngay khi biết đó là AI, mức độ hài lòng tụt dốc không phanh.

Ông cho rằng điều này phản ánh tâm lý con người: chúng ta muốn tin rằng ai đó đã lao động vất vả để tạo ra tác phẩm cho mình, rằng đó là tiếng nói chân thực của họ. Vì vậy, theo Roose, người sáng tạo nên minh bạch quy trình làm việc, thậm chí quay lại cảnh mình lao động để độc giả kết nối với công sức bỏ ra.

Ba gã khổng lồ và mối quan hệ "thù địch truyền kiếp"

Điều khiến Roose bất ngờ nhất khi viết sách là mức độ căng thẳng giữa các công ty AI hàng đầu. Ông hình dung ban đầu đây giống kiểu cạnh tranh lành mạnh như Coca-Cola và Pepsi, nhưng thực tế lại là "mối thù truyền kiếp".

Câu chuyện bắt nguồn từ chính những con người từng làm việc chung. Google tiên phong phát triển AI và tạo ra kiến trúc transformer — nền tảng của mọi mô hình ngôn ngữ hiện đại. Lo ngại Google bỏ quá xa, Elon Musk và Sam Altman lập ra OpenAI. Rồi Dario Amodei cùng sáu đồng nghiệp rời OpenAI để lập Anthropic, một phần để đảm bảo OpenAI không đạt tới ngưỡng AGI trước tiên.

"Cả ngành công nghiệp này sinh ra từ chính nó. Những người từng làm chung giờ điều hành những công ty coi nhau như kẻ thù không đội trời chung."

Không tin ai tuyệt đối

Khi được hỏi ông đặt niềm tin vào ai trong số những người đang nắm vận mệnh AI, Roose trả lời dứt khoát: "Tôi không tin bất kỳ ai."

Theo ông, đây đều là những con người có khiếm khuyết, có lúc yếu lòng, và động cơ chưa bao giờ thuần khiết 100%. Tuy vậy, ông thừa nhận thế hệ lãnh đạo AI hiện nay có phần "tỉnh táo" hơn so với thời các ông trùm mạng xã hội, những người chỉ bắt đầu nghĩ về tác hại khi bị triệu tập trước Quốc hội.

Lý do các nhà lãnh đạo AI vẫn tiếp tục lao về phía trước dù lo ngại rủi ro diệt vong? Họ tin công thức xây dựng AI không quá khó — chỉ cần nhiều năng lực tính toán, nhiều dữ liệu và kiến trúc phù hợp. Nếu không quá khó, ắt sẽ có ai đó làm. Và thà người hiểu rõ về an toàn làm trước để đặt ra tiêu chuẩn cho cả ngành.

Tia hy vọng từ y học và khoa học

Giữa nhiều lo ngại, Roose tìm thấy lạc quan ở lĩnh vực khoa học và y học. Ông mất cha vì ung thư và chứng kiến nhiều người thân ra đi vì bệnh hiếm, không phải do thiếu trí tuệ mà vì thiếu nguồn lực và nhân lực.

Ông nhắc đến hệ thống AI gập protein của DeepMind từng đoạt giải Nobel, cùng câu chuyện cảm động về một người mẹ có con mắc bệnh di truyền nguy hiểm viết thư hỏi liệu đột phá ấy có cứu được con mình. Câu trả lời trung thực là có thể không, vì còn cả chặng đường thử nghiệm lâm sàng và phê duyệt thuốc kéo dài cả thập kỷ.

"Tôi muốn điều đó diễn ra nhanh hơn. Tôi muốn có nhiều loại thuốc do AI thiết kế hơn, đưa ra thị trường nhanh hơn. Tôi không muốn mọi người phải chịu đựng những căn bệnh đã giết chết các thế hệ trước."

Điều gì đáng lo nhất?

Điểm Roose trăn trở nhất là khoảng cách nhận thức. Những người trong "bong bóng" AI ở San Francisco phần lớn là kiểu người thích sự thay đổi xã hội lớn lao, không báo trước. Họ hào hứng với cái kỳ dị, muốn sống trong tương lai.

Ngược lại, người bình thường chỉ mong một cuộc sống quen thuộc, muốn con cái lớn lên trong xã hội giống nơi mình từng sống. Theo Roose, chỉ khoảng 50 người ở San Francisco đã đưa ra hầu hết quyết định quan trọng về công nghệ này — một nhóm mẫu không hề đại diện cho số đông.

Ông cũng lạc quan hơn so với vài tháng trước, bởi các cuộc thảo luận về an toàn AI cuối cùng đã bước vào "cửa sổ Overton" — vùng các vấn đề được công chúng coi là hợp lý để bàn luận. Ông tin nếu có sự cố nghiêm trọng, nó có thể "nhàm chán" hơn ta tưởng và phần lớn đến từ lỗi con người hơn là kịch bản AI nổi loạn kiểu Hollywood.

Về Machine Gods Media

Roose hiện đã rời The New York Times sau chín năm gắn bó để cùng Casey Newton lập công ty truyền thông Machine Gods Media, kèm thỏa thuận phân phối podcast với NPR. Ông bác bỏ thông tin về mức tiền lên tới 5 triệu USD, nhưng thừa nhận NPR không phải nơi để làm giàu.

Triết lý của họ là "chủ nghĩa hiện thực AI": không hù dọa rằng mọi thứ chỉ là bong bóng, cũng không tô hồng kiểu "17 cách Claude nâng tầm doanh nghiệp của bạn". Thay vào đó, họ muốn giúp công chúng hiểu AI một cách nghiêm túc mà không rơi vào cực đoan, và quan trọng là tiếp cận cả những người ngoài "bong bóng công nghệ".