Khi nhà ở trở nên đắt đỏ: thiết bị của nghệ sĩ này khiến việc đạp xe trở nên khó khăn hơn

Justin Blinder, nghệ sĩ kiêm kỹ thuật viên sống tại Brooklyn, vừa trình làng một dự án nghệ thuật công nghệ độc đáo mang tên Ground Truth. Thiết bị nhỏ gọn gắn vào xe đạp này sẽ thay đổi độ khó khi đạp dựa trên chi phí nhà ở của khu vực người đi xe đang di chuyển. Khi vào nơi có giá nhà đắt đỏ, lực cản tăng lên, buộc người đạp phải vận động nhiều hơn, phản ánh gánh nặng chi phí sinh hoạt mà nhiều cư dân đô thị đang phải chịu đựng.

Thiết bị Ground Truth gắn trên xe đạp

Ý tưởng được nhen nhóm từ chính trải nghiệm cá nhân

Năm 2020, chỉ hai tuần trước khi lệnh phong tỏa vì Covid-19 được ban hành, Blinder bị sa thải khỏi công việc tại một công ty công nghệ. Không biết tương lai sẽ ra sao, anh bắt đầu làm việc cho các ứng dụng giao đồ ăn tại New York. Trong những chuyến đạp xe xuyên thành phố, anh dần nhận ra sự khác biệt rõ rệt giữa các khu phố.

\u201cTôi thực sự bắt đầu nhận thức rõ hơn về việc các khu phố khác nhau, thường nằm cạnh nhau, có thể khác biệt đến chừng nào về mặt kinh tế và tâm lý, dù chỉ cách nhau rất gần,\u201d anh chia sẻ. \u201cVà cũng thấy những bất bình đẳng đó đôi khi có thể cảm nhận được một cách rất thể chất. Độ cao thường góp phần tạo nên sự hấp dẫn và giá trị của một khu phố nhờ tầm nhìn đẹp hơn và ít nguy cơ ngập lụt hơn.\u201d

Chính những quan sát này đã dẫn anh đến suy nghĩ về mối quan hệ giữa đồ ăn mình giao, khu phố nơi đồ ăn được chuyển đến, các tòa nhà anh gặp trên đường, thậm chí cả những kỳ vọng về tiền tip. Tất cả những trăn trở đó đã tích tụ và tạo nên Ground Truth sau vài năm ấp ủ.

Cơ chế hoạt động của Ground Truth

Ground Truth là một hộp nhỏ màu xám gắn vào phuộc trước của xe đạp, có khả năng thay đổi độ khó khi đạp dựa trên khả năng chi trả nhà ở của khu vực xung quanh. Ở những nơi giá nhà phải chăng hơn, việc đạp xe trở nên dễ dàng. Ngược lại, khi đi vào khu vực mà chi phí nhà ở chiếm tỷ trọng lớn trong thu nhập của cư dân, lực cản của xe sẽ tăng lên, khiến người đạp phải vận động nhiều hơn.

Cách kết nối thiết bị với xe đạp

Blinder chia sẻ rằng anh muốn \u201cbiến những trừu tượng kinh tế, cụ thể là khả năng chi trả cho chi phí sinh hoạt, từ những thứ khiến con người bị quy về những con số, trở thành một trải nghiệm thể chất trực tiếp, gắn với thực tế và đường phố.\u201d

Ban đầu, anh có một số ý tưởng nhưng lo ngại về hậu quả pháp lý nên đã quyết định xây dựng một cơ chế bên ngoài, không can thiệp vào hệ thống điện tử kín của xe đạp công cộng Citi Bike. Anh nhận thấy cơ chế phanh tang trống phía trước của xe lộ ra ngoài, và khi bóp phanh, một cần gạt trên phuộc sẽ di chuyển để tạo lực ép. Từ đó, anh tạo ra một cơ chế không dây gắn vào cần gạt này, hoạt động như một bộ kích hoạt phanh bổ sung, giúp tăng hoặc giảm lực cản theo mong muốn.

Phần cứng đơn giản, dữ liệu phức tạp

Về mặt kỹ thuật, phần cứng của thiết bị khá đơn giản, bao gồm một vi điều khiển ESP32-S3, một mô-đun GPS, một động cơ servo mô-men xoắn cao có khả năng điều khiển chuyển động chính xác, và một đầu đọc thẻ SD để lưu trữ bộ dữ liệu cục bộ. Điều quan trọng là thiết bị không ghi lại vị trí của người đạp và cũng không truyền dữ liệu đi đâu; toàn bộ hoạt động diễn ra ngoại tuyến.

\u201cPhần khó nhất thực sự là tạo ra một vỏ bọc hoàn hảo cho khung xe, có thể trượt vào mà không cần thêm bất kỳ phần cứng nào,\u201d Blinder nói.

Thách thức lớn nhất nằm ở việc chọn đúng bộ dữ liệu nhà ở. Cuối cùng, anh quyết định sử dụng bộ dữ liệu Rent Burden từ cuộc khảo sát Cộng đồng Mỹ (American Community Survey) của chính phủ Mỹ, để nắm bắt chính xác tỷ lệ thu nhập của hộ gia đình phải chi cho tiền thuê nhà và tiện ích. Anh sử dụng hai thước đo: tỷ lệ trung bình thu nhập dành cho tiền thuê nhà và tỷ lệ hộ thuê nhà chi ít nhất một nửa thu nhập cho nhà ở. Mỗi nhóm khu vực điều tra dân số (census block group) sẽ được gán một giá trị tương ứng với mức lực phanh mà thiết bị nên tác động.

Thiết bị trong quá trình thử nghiệm thực tế

Những phát hiện thú vị từ thử nghiệm thực tế

Trong các buổi thử nghiệm, Blinder nhận thấy khi đạp qua các khu phố có nhiều nhà ở xã hội, như các tòa chung cư do cơ quan Gia cư NYC (NYCHA) quản lý, xe đi nhanh hơn. Trong khi đó, một số tòa tháp sang trọng theo quy định pháp luật phải có căn hộ giá rẻ, điều này khiến bức tranh trở nên phức tạp hơn so với những gì những người phản đối việc xây dựng chúng thường nêu ra.

\u201cVì vậy, đôi khi rất khó để biết đâu là nhà ở giá rẻ, đâu không phải,\u201d anh nói.

Dự án đã tạo ra những kết quả bất ngờ, thách thức các quan niệm định sẵn về khả năng chi trả nhà ở. Blinder ban đầu muốn tổ chức các buổi đạp xe nhóm bằng Citi Bike, nhưng không chắc điều đó có gây ra rắc rối pháp lý hay không. Anh cũng đang cân nhắc cách làm cho tác phẩm nghệ thuật này trở nên tương tác xã hội hơn, chẳng hạn cho phép người đi xe đóng góp dữ liệu trong lúc di chuyển, hoặc kết hợp thêm các bộ dữ liệu khác để làm rõ các vấn đề đô thị hoặc kinh tế xã hội khác nhau. Dự án có thể sẽ còn tiến hóa đáng kể trong tương lai.

Ground Truth không chỉ là một thiết bị công nghệ, mà còn là một tác phẩm nghệ thuật phản biện mạnh mẽ, buộc người xem (và người đạp xe) phải suy ngẫm về sự bất bình đẳng trong khả năng chi trả nhà ở tại các thành phố lớn — một vấn đề ngày càng nhức nhối, trong đó có cả những đô thị tại Việt Nam với tốc độ đô thị hóa và giá bất động sản đang leo thang.