Kiệt sức dù chỉ làm 3 ngày/tuần: Vấn đề không nằm ở khối lượng công việc

Trong làn sóng chuyển việc và áp lực ngành công nghệ, câu chuyện kiệt sức (burnout) thường được giải quyết bằng cách nghỉ ngơi, giảm tải lịch trình hay thậm chí từ bỏ công việc. Tuy nhiên, những biện pháp này nhiều khi không chạm tới gốc rễ vấn đề: sự chênh lệch giữa con người mà bạn tin mình là và con người đang xuất hiện mỗi ngày ở nơi làm việc. Dưới đây là những phân tích dựa trên các ca huấn luyện thực tế, cho thấy vì sao nghỉ ngơi đơn thuần không thể giải quyết burnout.

Maya và chu kỳ kiệt sức không dứt

Maya dành hơn một thập kỷ làm tại một công ty công nghệ y tế (healthtech). Cô thăng tiến từ vị trí kỹ sư cá nhân lên quản lý, điều hành đội nhóm riêng và đang trên đà trở thành giám đốc. Sau đó, cô phải tạm dừng để điều trị một vấn đề sức khỏe. Khi đã ổn định, cô nhận một vị trí lãnh đạo sản phẩm bán thời gian (3 ngày/tuần) tại một startup, đồng thời tìm kiếm công việc trong môi trường doanh nghiệp lớn.

Đây là khối lượng công việc nhẹ nhất trong nhiều năm của Maya, nhưng cô vẫn cảm thấy kiệt sức trầm trọng. Lời khuyên thông thường dành cho cô là nghỉ ngơi, thiền định, hãy bỏ việc và tìm công ty khác. Nhưng trong các buổi coaching, cô nhận ra vấn đề sâu xa hơn thế.

"Cảm giác của tôi như đang làm rất nhiều thứ nhưng chẳng có gì chạm đích hay thành công," — Maya chia sẻ.

Sau khi liên tục thất bại trong các buổi phỏng vấn, một câu hỏi bắt đầu xuất hiện: Liệu cô có thực sự giỏi như cô vẫn nghĩ? Cô chuyển sang ứng tuyển vào các vị trí thấp hơn — ít lương, ít trách nhiệm — nhưng vẫn không có kết quả.

Maya ở chế độ "lái tự động"

Khi mô tả công việc trước đây, giọng Maya tràn đầy niềm vui. Cô có thể "đi sâu vào chi tiết mà vẫn thực sự hoạch định chiến lược". Nhưng ở vai trò hiện tại, cô thừa nhận mình đang hoạt động theo quán tính.

"Tôi đang kìm hãm bản thân ở đó. Tôi muốn dành năng lượng cho việc tìm việc hơn."

Đây là lần đầu tiên cô nói ra điều đó. Một sự mâu thuẫn nội tại: Cô tin mình là một người có hiệu suất cao, nhưng tại startup, cô đang làm việc cầm chừng. Chính nhà huấn luyện đã chỉ ra khoảng cách (gap) này:

"Bạn có niềm tin về bản thân là một người hoạt động hiệu quả cao. Tôi nghe thấy điều đó xuyên suốt câu chuyện của bạn. Và bây giờ bạn đang lướt qua startup này, điều đó không khớp với cách bạn nhìn nhận mình."

Với Maya, mỗi lần phỏng vấn thất bại là một lần củng cố thêm cảm giác cô không phải là người cô nghĩ. Cô bước vào phòng phỏng vấn với cảm giác như một kẻ nói dối — thể hiện một phiên bản mà cô hiện không sống đúng. Điều đó khiến cô kiệt sức.

Không hẳn là do khối lượng công việc

Một số trường hợp burnout thực sự đến từ việc làm quá nhiều và nghỉ ngơi có thể giải quyết. Nhưng một kiểu khác — kiểu của Maya — không biến mất sau kỳ nghỉ dài hay giảm giờ làm.

Điều nằm bên dưới không phải là khối lượng công việc. Đó là sự lệch pha giữa con người bạn và những gì vai trò hiện tại hoặc nơi làm việc đang thực sự đòi hỏi ở bạn.

Nguồn gốc có thể đến từ môi trường: một vai trò không tận dụng được thế mạnh của bạn, một tổ chức khiến công việc thực sự của bạn không nằm trong lịch, hay một đội nhóm bắt bạn biểu diễn một phiên bản mà chính bạn cũng không nhận ra. Đôi khi đến từ chính bạn: cách bạn tương tác với công việc, những gì bạn tự nhủ, những phần bạn kìm giữ.

Bạn có thể làm rất ít mà vẫn kiệt sức. Bạn có thể làm rất nhiều mà vẫn khỏe mạnh. Biến số nằm ở kích thước của sự lệch pha đó.

Ở Maya, cơ chế rất rõ: Cô để chuỗi phỏng vấn định nghĩa mình. Mỗi lần bị từ chối là một bằng chứng cho thấy cô không phải là phiên bản mà cô muốn trở thành. Và nghỉ ngơi không hề chạm tới điều này.

Jordan: Ngộp thở trong guồng quay vận hành

Jordan là một giám đốc, người tự mô tả mình là "người làm xong việc" (get-it-done) — một người xây dựng và chuyển động. Sau một đợt tái cơ cấu, ban điều hành giao cho anh chuyển đổi một đội sản phẩm quan trọng. Đây là công việc anh mơ ước.

Rồi những thách thức chất chồng: Nhân viên trực tiếp đi nghỉ thai sản, anh được yêu cầu hỗ trợ truyền thông cho sản phẩm khác, vẫn còn cả nhiệm vụ cũ. Lịch làm việc của anh trở thành một chuỗi họp, duy trì nhịp vận hành. Công việc chuyển đổi thực chất cứ bị gạt sang bên. Cuối tuần, anh về nhà với cảm giác chẳng làm được gì.

Jordan tự nhủ: "Tôi không tạo ra giá trị." Điều anh thực sự muốn nói là "Tôi không làm công việc mà tôi đến đây để làm." Anh bắt đầu kể chuyện đời mình như một nạn nhân của lịch trình, của sếp, của hoàn cảnh. Anh muốn là người kiên cường, nhưng giờ đây anh là trái ngược hoàn toàn.

Burnout của Jordan trông giống làm việc quá sức, nhưng thực chất không phải. Đó là khoảng cách giữa nhà lãnh đạo anh tin mình là và câu chuyện anh đang kể về bản thân.

Điểm chung của họ

Với cả Maya và Jordan, điều tạo ra bước ngoặt không phải là nghỉ ngơi hay giảm tải, mà là việc gọi đúng tên vấn đề: Khoảng cách giữa con người họ tin mình là và cách họ đang hiện diện trong công việc.

• Với Maya: Khoảng cách giữa nhà lãnh đạo chiến lược xuất sắc và phiên bản đang hoạt động cầm chừng, không thể hoàn thành các buổi phỏng vấn.
• Với Jordan: Khoảng cách giữa người xây dựng, người "làm xong việc" và phiên bản đang chôn vùi trong các cuộc họp điều hành, tự kể cho mình một câu chuyện thất bại.

Khoảng cách càng lớn, bạn càng kiệt sức khi sống trong đó. Và nó trở nên không thể duy trì nhanh hơn.

Điều gì thực sự tạo ra thay đổi?

Là những người lãnh đạo sản phẩm, lịch trình bận rộn là một phần công việc. Chúng ta hiếm khi tìm được khối lượng nhẹ hơn hay nhiều thời gian để thiền hơn. Và ngay cả khi có, điều đó cũng không sửa được sự lệch lạc nội tại.

Bước chuyển đồi với cả Maya và Jordan không phải là nghỉ ngơi hay bỏ việc. Đó là việc nhận diện rõ sự không khớp giữa con người họ và những gì hoàn cảnh đang đòi hỏi — gọi tên cái khoảng trống giữa cách họ nhìn mình và cách họ đang thể hiện.

Đây là bước đầu tiên, và khó nhất khi tự làm một mình. Nếu bạn đang thấy mình trong Maya hay Jordan, hãy tự hỏi:

• Phiên bản bạn kỳ vọng sẽ trở thành ở nơi làm việc là gì — và nó thế nào so với người đang thực sự xuất hiện?
• Sự lệch pha này đến từ đâu: vai trò, nơi làm việc, cách bạn đang điều hướng, hay sự kết hợp nào?
• Nếu bạn đang mô tả khoảng cách này cho một người bạn, bạn sẽ nói gì?
• Đặt hẹn giờ 10 phút và viết câu trả lời xuống. Khi đọc lại, bạn thấy gì?

Lưu ý quan trọng: Nếu bạn đang gặp trầm cảm, lo âu hay kiệt sức ảnh hưởng sâu hơn công việc, hãy tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần. Coaching phù hợp với những ai nhận ra mô hình này và muốn một người đồng hành tư duy, không thay thế trị liệu lâm sàng.

Bài viết đã thay đổi tên và các chi tiết nhận diện của các cá nhân để bảo vệ quyền riêng tư.