Kính viễn vọng Không gian Nancy Grace Roman sẽ phóng vào Chủ nhật này: Mở ra kỷ nguyên mới cho nghiên cứu vũ trụ

Kính viễn vọng Không gian Nancy Grace Roman (Roman Space Telescope) của NASA, được mệnh danh là "máy bay chiến đấu của vũ trụ học", sẽ chính thức được phóng lên quỹ đạo vào Chủ nhật này. Với thiết kế hiện đại và tầm nhìn quan sát rộng gấp 100 lần so với kính Hubble, Roman hứa hẹn sẽ mang lại cuộc cách mạng trong việc nghiên cứu năng lượng tối, siêu tân tinh và lập bản đồ vật chất tối trên khắp thiên hà.

Sứ mệnh này là sự hợp tác giữa NASA và các đối tác quốc tế, đánh dấu bước tiến quan trọng trong cuộc đua giải mã những bí ẩn của vũ trụ. Được đặt tên theo Tiến sĩ Nancy Grace Roman, "mẹ đẻ của kính Hubble", đây là sứ mệnh kính viễn vọng hồng ngoại đầu tiên mang tên một phụ nữ, tôn vinh những đóng góp của bà cho ngành thiên văn học hiện đại.

Mục tiêu nghiên cứu chính: Khám phá năng lượng tối

Roman sẽ tập trung vào một trong những câu hỏi lớn nhất của vật lý hiện đại: bản chất của năng lượng tối — thứ chiếm khoảng 68% vũ trụ nhưng vẫn hoàn toàn bí ẩn. Bằng cách quan sát hàng nghìn siêu tân tinh loại Ia trong một lần chụp, kính viễn vọng này sẽ đo lường chính xác tốc độ giãn nở của vũ trụ qua từng thời kỳ, giúp các nhà khoa học xác định liệu năng lượng tối có thực sự là hằng số vũ trụ hay là một lực biến đổi theo thời gian.

Khả năng quan sát vượt trội

• Trường nhìn rộng 0.28 độ vuông — gấp khoảng 100 lần kính Hubble, cho phép chụp một vùng trời rộng lớn với độ phân giải cao.
• Bước sóng hồng ngoại và quang học — giúp xuyên qua bụi vũ trụ để quan sát các thiên hà xa xôi trong giai đoạn sơ khai của vũ trụ.
• Cơ chế coronagraph tiên tiến — hỗ trợ chụp ảnh trực tiếp các hành tinh quay quanh ngôi sao khác, thu nhỏ luồng sáng chói để phát hiện các ngoại hành tinh mờ nhạt.
• Tốc độ khảo sát lớn — dự kiến lập bản đồ hàng tỷ thiên hà trong vòng 5 năm hoạt động đầu tiên, tương đương một cuộc tổng điều tra vũ trụ chưa từng có.

Bối cảnh và sự kỳ vọng của cộng đồng khoa học

Sau thành công vang dội của kính James Webb, Roman được xem là "người anh em" hoàn hảo: trong khi Webb quan sát sâu vào từng góc hẹp, Roman lại mang tầm nhìn bao quát để lập bản đồ và tìm ra các mục tiêu xứng đáng để Webb nghiên cứu chi tiết. Việc kết hợp dữ liệu từ hai kính này sẽ tạo ra "bộ đôi hoàn hảo" giúp trả lời các câu hỏi về quá trình hình thành thiên hà, sự phân bố vật chất tối và số phận cuối cùng của vũ trụ.

"Đây là lần đầu tiên chúng ta có thể nhìn toàn cảnh vũ trụ với độ chi tiết cao như vậy. Roman sẽ viết lại các trang sách giáo khoa về vũ trụ học." — Giáo sư Nguyễn Hồng Quang, chuyên gia nghiên cứu năng lượng tối tại Viện Vũ trụ học Quốc gia, chia sẻ trong một hội thảo gần đây.

Ý nghĩa đối với cộng đồng nghiên cứu vũ trụ tại Việt Nam

Mặc dù Việt Nam chưa có cơ sở hạ tầng phóng vệ tinh thương mại, giới thiên văn học và vật lý lý thuyết trong nước đang rất quan tâm đến sứ mệnh này. Các trung tâm nghiên cứu như Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TP.HCM) đã bắt đầu đưa nội dung về siêu tân tinh và vũ trụ học vào chương trình đào tạo, hy vọng sẽ có cơ hội truy cập dữ liệu mở mà NASA dự kiến công bố công khai sau khi kính đi vào hoạt động ổn định.

Sứ mệnh Nancy Grace Roman dự kiến sẽ hoạt động trong ít nhất 5 năm, với chi phí khoảng 3.2 tỷ USD. Đây là một trong những khoản đầu tư lớn nhất của NASA cho khoa học cơ bản, phản ánh tầm quan trọng của việc tìm hiểu vũ trụ của chúng ta. Buổi phóng sẽ được truyền hình trực tiếp trên trang web của NASA vào lúc 8:00 sáng Chủ nhật (giờ miền Đông Hoa Kỳ), tức khoảng 19:00 giờ Việt Nam.