Kính viễn vọng Nancy Grace Roman: 'Mẹ đẻ' của Hubble sắp cất cánh, sẵn sàng giải mã vũ trụ

Sau nhiều năm chế tạo và thử nghiệm, kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman (gọi tắt là Roman) của NASA đã hoàn tất và sẵn sàng cho sứ mệnh lịch sử. Dự kiến phóng vào lúc 07:26 sáng EDT ngày 30/8/2026 (tức 18:26 giờ Việt Nam) từ bệ phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, bằng tên lửa hạng nặng Falcon Heavy của SpaceX.

Được mệnh danh là "mẹ đẻ của Hubble" bởi từng là nhà thiên văn học trưởng đầu tiên của NASA, Nancy Grace Roman đã đặt nền móng cho kính viễn vọng không gian nổi tiếng nhất lịch sử nhân loại. Giờ đây, cái tên bà được đặt cho một thế hệ kính viễn vọng mới với tham vọng vượt xa mọi thứ từng có.

Trường quan sát rộng gấp 100 lần Hubble

Điểm khác biệt quan trọng nhất của Roman so với Hubble nằm ở trường quan sát (field of view) rộng tới 100 lần. Điều này cho phép kính viễn vọng chụp được những vùng trời rộng lớn chỉ trong một lần quan sát, thay vì phải ghép hàng trăm tấm ảnh nhỏ như Hubble từng làm.

Hình minh họa kính viễn vọng Roman trong không gian

Theo NASA, trong suốt vòng đời hoạt động, Roman có thể quan sát và đo ánh sáng từ hơn một tỷ thiên hà, mở ra cuộc khảo sát vũ trụ quy mô chưa từng có. Đây sẽ là dữ liệu vàng cho các nhà khoa học trên toàn thế giới, trong đó có cộng đồng nghiên cứu thiên văn Việt Nam khi dữ liệu từ các sứ mệnh NASA thường được công bố công khai.

Ba nhiệm vụ trọng tâm: Năng lượng tối, ngoại hành tinh và vật lý thiên văn hồng ngoại

1. Giải mã năng lượng tối

Năng lượng tối được cho là chiếm khoảng 68% vũ trụ, là "thủ phạm" khiến sự giãn nở của vũ trụ ngày càng tăng tốc. Roman sẽ lập bản đồ phân bố vật chất tối và đo tốc độ giãn nở vũ trụ qua các thời kỳ khác nhau, giúp trả lời câu hỏi cơ bản: Vũ trụ sẽ kết thúc như thế nào?

2. Thống kê đầy đủ các hệ hành tinh

Roman sở hữu vành chắn sáng (coronagraph) với công nghệ tiên tiến, có thể chặn ánh sáng chói lòa của ngôi sao để quan sát trực tiếp các ngoại hành tinh và đĩa bụi hình thành hành tinh xung quanh chúng. Sứ mệnh sẽ thực hiện một cuộc điều tra dân số hành tinh trong Dải Ngân Hà của chúng ta, tìm kiếm những thế giới có khả năng tồn tại sự sống.

3. Khảo sát hồng ngoại toàn cảnh

Với khả năng quan sát vũ trụ ở bước sóng hồng ngoại, Roman có thể nhìn xuyên qua các đám mây bụi khổng lồ—nơi các ngôi sao và thiên hà được sinh ra—mà kính quang học thông thường không thể nhìn thấy. Điều này giúp kính bổ sung hoàn hảo cho James Webb, vốn tập trung quan sát chi tiết từng vật thể cụ thể.

Kỹ thuật viên làm việc trên kính viễn vọng Roman trong phòng sạch

Tiến độ và tình trạng hiện tại

Theo thông báo mới nhất, các kỹ thuật viên đã hoàn tất quá trình lắp ráp kính viễn vọng Roman. Kính đã được di chuyển tới nhà chứa tên lửa của SpaceX để tiến hành các bước chuẩn bị cuối cùng trước khi lắp lên tên lửa Falcon Heavy. NASA đã chính thức xác nhận sứ mệnh "đủ điều kiện phóng".

"Đây là một cột mốc lịch sử. Roman sẽ thay đổi cách chúng ta hiểu về vũ trụ," - trích thông báo từ nhóm truyền thông NASA.

Các hoạt động truyền thông chính bao gồm:

• Họp báo sứ mệnh: Dự kiến diễn ra vài ngày trước khi phóng.
• Truyền hình trực tiếp: Toàn bộ quá trình phóng sẽ được NASA phát trực tiếp trên kênh NASA TV và YouTube.
• Tài nguyên truyền thông: Bộ tài liệu báo chí, thư viện hình ảnh và video độ phân giải cao đã được công bố rộng rãi.

Kính viễn vọng Roman được di chuyển tới SpaceX hangar

Ý nghĩa đối với cộng đồng khoa học toàn cầu

Khác với nhiều sứ mệnh không gian khác, dữ liệu từ kính Roman sẽ được NASA công bố mở và miễn phí cho cộng đồng khoa học quốc tế ngay sau khi xử lý. Điều này tạo cơ hội lớn cho các nhà nghiên cứu trẻ tại Việt Nam và Đông Nam Á, những nơi đang phát triển mạnh mẽ lĩnh vực khoa học dữ liệu và AI—công cụ không thể thiếu để xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ mà Roman sẽ gửi về Trái Đất.

Việc phân tích dữ liệu từ 1 tỷ thiên hà chắc chắn sẽ đòi hỏi các mô hình học máy tiên tiến nhất, mở ra hướng nghiên cứu mới cho ngành trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong thiên văn học.

Kết luận

Với việc hoàn tất lắp ráp, di chuyển đến bệ phóng và có lịch phóng cụ thể, Nancy Grace Roman Space Telescope đang bước vào chặng cuối của hành trình chinh phục vũ trụ. Ngày 30/8/2026 sẽ là một cột mốc lịch sử, không chỉ với NASA mà với toàn thể nhân loại—mở ra kỷ nguyên mới trong việc thấu hiểu những bí ẩn sâu thẳm nhất của không gian.