NASA kêu gọi ý tưởng giải cứu kính viễn vọng Hubble khỏi rơi khỏi quỹ đạo

Kính viễn vọng Không gian Hubble vẫn là một biểu tượng khoa học sau 36 năm hoạt động, nhưng nó không còn nhanh nhẹn như thuở ban đầu. Nếu không có biện pháp can thiệp, đài quan sát này sẽ lao trở lại bầu khí quyển vào khoảng đầu đến giữa thập niên 2030, khép lại một trong những chương rực rỡ nhất của ngành thiên văn hiện đại.

NASA đang tìm kiếm sự trợ giúp từ bên ngoài để tránh viễn cảnh đó. Cơ quan này vừa phát đi một Yêu cầu Thông tin (RFI), kêu gọi các công ty thương mại đề xuất ý tưởng về cách nâng quỹ đạo, bảo dưỡng hoặc đưa Hubble tái nhập bầu khí quyển một cách có kiểm soát.

Hubble đang mất dần độ cao quỹ đạo

Lần cuối cùng NASA nâng quỹ đạo của Hubble là vào năm 2002, khi tàu con thoi Columbia ghé thăm đài quan sát trong một sứ mệnh bảo dưỡng. Chuyến bay bảo dưỡng cuối cùng của đội tàu con thoi vào năm 2009 đã không nâng quỹ đạo của kính. Hai năm sau, khi đội tàu con thoi nghỉ hưu hoàn toàn, Hubble bắt đầu lặng lẽ mất độ cao mà không có cách nào ngăn chặn sự hủy diệt cuối cùng.

Hiện tại, không có phương tiện nào của NASA có thể tiếp cận và nâng quỹ đạo cho Hubble. Đây chính là lý do cơ quan này chuyển sang tìm kiếm giải pháp từ khu vực tư nhân, nơi các công ty hàng không vũ trụ thương mại đang phát triển nhanh chóng về năng lực tiếp cận quỹ đạo thấp của Trái Đất.

NASA muốn gì từ các công ty?

RFI mà NASA công bố nêu rõ ba hướng tiếp cận chính:

• Thu giữ và nâng quỹ đạo Hubble lên độ cao ít nhất 600 km (khoảng 373 dặm), giúp kéo dài tuổi thọ và cải thiện hiệu suất của kính viễn vọng
• Bảo dưỡng hoặc nâng cấp thiết bị để duy trì khả năng hoạt động khoa học
• Đưa Hubble tái nhập khí quyển có kiểm soát trong trường hợp không thể cứu được, nhằm đảm bảo an toàn

Thời hạn nộp hồ sơ phản hồi là ngày 30 tháng 11. Đáng chú ý, NASA đã từng đưa ra lời kêu gọi tương tự cách đây bốn năm, nhưng những ý tưởng khi đó không đi đến đâu.

Vì sao lần này có thể khác?

Bối cảnh đã thay đổi đáng kể so với bốn năm trước. Các công ty như SpaceX với tàu Dragon, hay các dự án tàu vũ trụ thương mại đang ngày càng chứng minh năng lực tiếp cận và thao tác trên quỹ đạo. Việc một tàu vũ trụ tư nhân có thể ghép nối với Hubble và kéo nó lên độ cao cao hơn không còn là điều viển vông như trước.

Tuy nhiên, bài toán kỹ thuật vẫn rất phức tạp. Hubble là một thiết bị được thiết kế từ thập niên 1980, không có cơ chế ghép nối tự động hiện đại như các vệ tinh thương mại ngày nay. Bất kỳ sứ mệnh tiếp cận nào cũng cần tính toán cực kỳ cẩn thận để không làm hỏng đài quan sát quý giá.

Hubble đã mang đến những hình ảnh vũ trụ làm thay đổi cách nhân loại nhìn nhận về vũ trụ. Việc để nó rơi khỏi quỹ đạo một cách thụ động sẽ là một mất mát lớn đối với cộng đồng khoa học toàn cầu.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện về Hubble phản ánh một xu hướng quan trọng trong ngành vũ trụ hiện đại: sự chuyển dịch từ các cơ quan nhà nước độc quyền sang mô hình hợp tác công - tư. Khi NASA ngày càng dựa vào khu vực thương mại cho các sứ mệnh quỹ đạo thấp, cơ hội cũng mở ra cho các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam.

Các startup vũ trụ Việt Nam như FPT Space hay những nhóm nghiên cứu tại các trường đại học đang từng bước xây dựng năng lực trong lĩnh vực vệ tinh nhỏ. Những bài học từ việc duy trì và cứu hộ các thiết bị trên quỹ đạo là kinh nghiệm quý giá cho bất kỳ ai muốn bước chân vào lĩnh vực này.

Dù Hubble có được cứu hay không, câu hỏi mà NASA đặt ra lúc này không chỉ là về một kính viễn vọng, mà còn về cách nhân loại quản lý những tài sản khoa học quý giá trên quỹ đạo trong kỷ nguyên mới của không gian thương mại.