Kính viễn vọng Nancy Grace Roman phóng thành công, mở ra kỷ nguyên mới khám phá vũ trụ

Sau nhiều năm dài chờ đợi với không ít sóng gió về ngân sách và cả việc đổi tên, kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman của NASA cuối cùng đã được phóng thành công vào chiều ngày 30/8/2026. Đây được xem là một trong những sứ mệnh khoa học tham vọng nhất của NASA trong thập kỷ này, hứa hẹn sẽ thay đổi hiểu biết của nhân loại về vũ trụ.

Ngay sau khi rời bệ phóng, kính viễn vọng này sẽ bắt đầu hành trình kéo dài ba tháng để di chuyển khoảng 1,6 triệu km, tiến tới điểm cân bằng Lagrange L2 giữa Mặt Trời và Trái Đất — một vị trí chiến lược nằm xa hơn quỹ đạo Mặt Trăng. Từ điểm quan sát đặc biệt này, Roman sẽ thực hiện nhiệm vụ khảo sát vũ trụ với quy mô chưa từng có trong lịch sử.

Kính viễn vọng Nancy Grace Roman phóng lên từ bệ phóng, mở ra hành trình khám phá vũ trụ

Khả năng quan sát vượt trội so với Hubble

Điểm mạnh nhất của Roman nằm ở trường quan sát cực rộng — lớn gấp 100 lần so với kính viễn vọng Hubble huyền thoại. Theo NASA, với camera hồng ngoại 300 megapixel, Roman có thể khảo sát toàn bộ bầu trời nhanh hơn Hubble tới 1.000 lần. Điều này đồng nghĩa với việc một bức ảnh chụp từ Roman có thể bao phủ một khu vực mà Hubble phải mất hàng trăm lần quan sát mới có thể ghi lại.

Bên cạnh đó, hệ thống Coronagraph tích hợp trên kính là một công nghệ đột phá. Nó có khả năng che chắn và làm mờ ánh sáng chói lòa từ các ngôi sao, nhờ đó cho phép quan sát trực tiếp các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời (exoplanets) — đặc biệt là những hành tinh nhỏ, già và lạnh hơn, nằm ở khoảng cách gần ngôi sao chủ mà trước đây gần như không thể nhìn thấy bằng các phương pháp gián tiếp.

Nhiệm vụ trọng tâm: Bản đồ vật chất tối và năng lượng tối

Điểm cốt lõi trong sứ mệnh của Roman là giải mã hai bí ẩn lớn nhất của vũ trụ học hiện đại: vật chất tối và năng lượng tối. Mặc dù chiếm tới khoảng 95% tổng khối lượng – năng lượng của vũ trụ, hai thành phần này vẫn gần như là một ẩn số đối với các nhà khoa học.

Roman sẽ thực hiện các cuộc quét 3D chi tiết để lập bản đồ phân bố của vật chất tối trong không gian, từ đó thu hẹp các ứng viên vật lý tiềm năng có thể cấu thành nên nó. Sử dụng kỹ thuật thấu kính hấp dẫn (gravitational lensing) — nơi khối lượng lớn của vật chất tối bẻ cong ánh sáng từ các thiên hà xa xôi — các nhà khoa học sẽ đo đạc một cách chính xác nhất có thể. Những dữ liệu này cũng giúp vẽ nên bức tranh chi tiết về cách năng lượng tối đã định hình sự giãn nở và tiến hóa của vũ trụ trong suốt hàng tỷ năm.

Tuyên bố từ NASA

Phát biểu trong buổi lễ phóng, bà Nicky Fox, quản trị viên liên kết của Ban Giám đốc Sứ mệnh Khoa học tại NASA, nhấn mạnh:

"Roman sẽ là một cỗ máy khám phá thực thụ, đưa chúng ta đến gần hơn bao giờ hết với những câu hỏi sâu sắc nhất của nhân loại về lịch sử vũ trụ."

Việt Nam có thể đón nhận gì từ dữ liệu của Roman?

Đối với cộng đồng thiên văn và khoa học vũ trụ non trẻ tại Việt Nam, sứ mệnh này mang lại nguồn cảm hứng và dữ liệu mở vô cùng quý giá. Toàn bộ dữ liệu quan sát của Roman dự kiến sẽ được NASA công bố công khai chỉ sau vài tháng xử lý. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà nghiên cứu trẻ Việt Nam có thể tiếp cận nguồn dữ liệu khổng lồ về bản đồ thiên hà, vật chất tối hay quang phổ của các ngoại hành tinh — một cơ hội tuyệt vời để đưa chất lượng nghiên cứu vũ trụ trong nước tiến gần hơn tới chuẩn quốc tế, ngay cả khi chúng ta chưa tự phóng được kính thiên văn riêng.

Sau khi hoàn thành hành trình ba tháng tới điểm Lagrange L2, Roman sẽ bắt đầu ngay giai đoạn hiệu chỉnh thiết bị và dự kiến cho ra những hình ảnh khoa học đầu tiên vào đầu năm 2027. Giới thiên văn học trên toàn thế giới đang rất nóng lòng chờ đợi những khám phá ngoạn mục mà "con mắt mới" nhạy bén nhất của nhân loại này sẽ mang lại.