Kỹ sư sẽ làm mọi cách để tránh học từ lịch sử

Trong thế giới công nghệ phát triển chóng mặt, một nghịch lý đang ngày càng rõ ràng: các kỹ sư thà viết lại mọi thứ từ đầu còn hơn dành thời gian đọc lại những gì đã xảy ra trong quá khứ. Bài viết trên blog horn.gg đã chỉ ra rằng việc lặp lại các sai lầm kinh điển trong lập trình và thiết kế hệ thống không phải vì thiếu tài liệu, mà vì văn hóa kỹ thuật hiện đại đang có xu hướng bài trừ lịch sử.

Vì sao kỹ sư lại ngại nhìn lại quá khứ?

Có nhiều lý do khiến các kỹ sư có xu hướng "tẩy chay" lịch sử ngành mình. Đầu tiên là áp lực về tốc độ – trong môi trường startup hay các công ty công nghệ lớn, việc nghiên cứu tài liệu cũ bị xem là mất thời gian so với việc "ship" sản phẩm. Thứ hai, sự phổ biến của các framework và ngôn ngữ mới khiến nhiều người tin rằng những bài học từ thập niên 1990 hay 2000 đã "lỗi thời".

"Các kỹ sư thà viết một bài blog về lý do họ ghét legacy code còn hơn đọc một bài blog về lý do legacy code tồn tại."

Ngoài ra, tư duy "tái phát minh" cũng đóng vai trò lớn. Việc tự mày mò xây dựng lại một hệ thống từ đầu thường mang lại cảm giác thỏa mãn cá nhân hơn là đọc tài liệu của người đi trước. Điều này vô tình tạo ra vòng lặp sai lầm: các vấn đề về phân tán hệ thống, xử lý lỗi, hay thiết kế API đã được giải quyết từ lâu, nhưng vẫn bị giải quyết sai lần nữa bởi các kỹ sư mới.

Hậu quả của việc lặp lại lịch sử

Hậu quả rõ ràng nhất là sự lãng phí nguồn lực khổng lồ. Hàng nghìn giờ lập trình bị đốt vào việc xây dựng lại những thứ đã tồn tại – từ database logging, message queue cho đến các hệ thống quản lý cấu hình. Không chỉ vậy, khi các kỹ sư va phải những vấn đề mà họ không nhận ra là đã được giải quyết từ 30 năm trước, họ thường tạo ra các giải pháp phức tạp hơn mức cần thiết.

Chưa kể đến rủi ro bảo mật. Nhiều lỗ hổng nghiêm trọng gần đây là do các kỹ sư trẻ không nhận thức được những lỗi kinh điển đã được ghi chép đầy đủ trong các tài liệu như The Art of Computer Programming hay các bài viết từ những người tiên phong như Douglas McIlroy hay Ken Thompson.

Làm sao để thoát khỏi vòng lặp?

Tác giả bài viết đề xuất một số cách để thay đổi văn hóa này:

• Đưa lịch sử kỹ thuật vào chương trình đào tạo: Thay vì chỉ tập trung vào các framework mới, các khóa học nên dành thời gian tìm hiểu vì sao các hệ thống cũ được thiết kế như vậy.
• Khuyến khích văn hóa đọc tài liệu cũ: Các công ty nên tạo điều kiện để kỹ sư dành thời gian nghiên cứu source code cũ, blog kỹ thuật từ những năm 2000, thay vì chỉ lao vào coding.
• Tôn vinh sự kế thừa: Thay vì coi legacy code là "thứ cần thay thế", hãy coi đó là tài sản tri thức khổng lồ từ những người đi trước.

Kết luận

Bài học lớn nhất từ bài viết này là: lịch sử công nghệ không phải là gánh nặng, mà là tấm bản đồ giúp kỹ sư tránh những con đường đã dẫn tới thất bại. Trong bối cảnh AI và các công nghệ mới đang thay đổi nhanh chóng, việc giữ một nền tảng tri thức lịch sử vững chắc sẽ là lợi thế cạnh tranh lớn cho bất kỳ kỹ sư hay tổ chức nào – dù họ ở Việt Nam hay bất kỳ đâu trên thế giới.

Với cộng đồng kỹ sư Việt Nam, nơi ngành công nghệ đang phát triển mạnh mẽ, việc học hỏi từ các bài học lịch sử toàn cầu càng quan trọng hơn. Thay vì "bơi" trong biển framework mới, hãy dành thời gian đọc lại những kiến thức nền tảng – bạn sẽ ngạc nhiên vì những thứ "mới" hóa ra lại rất "cũ".