Libreboot 26.10 "Ominous Olive" ra mắt: Hỗ trợ UEFI toàn diện và 233 mẫu Chromebook

Libreboot vừa phát hành phiên bản 26.10 với tên mã "Ominous Olive", đánh dấu một trong những bước chuyển mình quan trọng nhất trong lịch sử dự án firmware mã nguồn mở này. Điểm nhấn chính là việc EDK2 — bộ công cụ phát triển UEFI tham chiếu của Intel — trở thành payload mặc định, thay thế hoàn toàn U-Boot trên nền tảng x86.

Bo mạch chủ ThinkPad T480 chạy Libreboot

UEFI chính thức có mặt trên gần như mọi bo mạch

Trước đây, Libreboot hầu như không cung cấp UEFI, ngoại trừ U-Boot trên một vài bo mạch nhất định. Với bản 26.10, toàn bộ các bo mạch 64-bit tương thích đều sử dụng EDK2 làm payload mặc định, trong khi các bo mạch 32-bit cũ vẫn dùng GRUB/SeaBIOS thuần.

"Tất cả các bo mạch Libreboot giờ đây đều dùng triển khai UEFI mã nguồn mở theo mặc định, khi khả thi. Chúng tôi cung cấp UEFI đầy đủ, với cả bốn quyền tự do nguyên vẹn, trên gần như mọi bo mạch chủ mà Libreboot hỗ trợ."

EDK2 là triển khai tham chiếu của Intel cho đặc tả UEFI, vốn được các nhà sản xuất dùng trong các bản fork độc quyền — nhưng mã tham chiếu gốc của Intel lại là phần mềm tự do. Libreboot sử dụng bản fork EDK2 do MrChromebox cung cấp, cho phép dùng EDK2 như một payload coreboot tổng quát.

Ưu điểm lớn nhất: EDK2 có thể khởi động Windows, Linux và BSD hiện đại mà không gặp trở ngại. Các bản dựng GRUB EFI và SeaBIOS CSM vẫn được nhúng trong flash để đảm bảo tương thích ngược, truy cập qua menu EDK2 bằng cách nhấn phím ESC khi khởi động.

233 mẫu Chromebook được nhập từ MrChromebox

Bản phát hành này nhập toàn bộ 233 bo mạch Chromebook hiện được MrChromebox hỗ trợ, bao gồm cả những phần cứng Intel và AMD mới nhất. Tất cả đều biên dịch thành công, dù hiện chỉ ở dạng source-only (người dùng phải tự build từ mã nguồn, chưa có binary sẵn).

Libreboot coi MrChromebox là "upstream" trên các Chromebook Intel/AMD, và cam kết duy trì đồng bộ chặt chẽ với dự án này. Các công cụ cài đặt của MrChromebox vẫn hoạt động tương thích với ảnh Libreboot.

Điểm đáng chú ý về mặt kỹ thuật: hệ thống build của Libreboot nay hỗ trợ số lượng upstream tùy ý cho mỗi dự án, cho phép dùng nhiều nhánh coreboot khác nhau. Ví dụ, các bo mạch AMD Fam15h (như KGPE-D16) chuyển sang dùng fork coreboot từ 15h.org với mã AGESA gốc, giúp khởi tạo RAM và CPU ổn định hơn hẳn.

Chính sách chống AI — tuyên bố gây chú ý nhất

Điều gây tranh luận nhất trong bản phát hành này là việc Libreboot bổ sung chính sách chống AI mạnh mẽ vào file AGENTS.md trong lbmk (Libreboot Make). Theo tác giả dự án, đây là "thay đổi quan trọng nhất của bản phát hành."

Lý do chính: payload U-Boot trên x86 bị thay thế hoàn toàn bằng EDK2, một phần vì người phụ trách chính của U-Boot x86 đã fork dự án sang một nhánh "vibe-coded" bằng AI. Libreboot tuyên bố sẽ không sử dụng bất kỳ fork U-Boot nào dính đến AI.

"Khi bạn chấp nhận AI, bạn trở nên mất kỹ năng và làm xói mòn lòng tin giữa bạn và người dùng. AI là một trong những thứ tiêu thụ điện và nước lớn nhất hành tinh... Libreboot nói không với AI."

Tác giả dự án cũng cho biết sẽ kiểm tra và "de-slop" (loại bỏ phần do AI tạo) các dự án mà Libreboot phụ thuộc như GCC, GRUB trong tương lai, thậm chí có thể fork chúng nếu cần thiết.

Các thay đổi kỹ thuật đáng chú ý khác

• Hỗ trợ GPU hiện đại: EDK2 kết hợp với PCI-E Resizable BAR (rebar) cho phép dùng card đồ họa mới yêu cầu cấp phát bộ nhớ trên 4GB. Tuy nhiên rebar tắt mặc định do gây lỗi xuất hình trên GPU Intel tích hợp qua libgfxinit.
• Nhiều bản cập nhật upstream: coreboot nay dùng GCC 15.2, MPC 1.4.1, Nasm 3.02, acpica 20251212 và binutils 2.46.1 trong crossgcc.
• Dọn dẹp mã nguồn: khoảng một nghìn dòng mã chết được loại khỏi hệ thống build, dù hàng trăm dòng mới được thêm vào cho các tính năng mới.
• Hạn chế đã biết: CSMWrap (SeaBIOS CSM trong EDK2) chiếm trọn một nhân CPU khi khởi động, khiến CPU bốn nhân hiển thị thành ba nhân trong Linux. Người dùng cần tương thích ngược nên dùng GRUB EFI thay thế.

Ý nghĩa với người dùng Việt Nam

Với cộng đồng yêu thích phần mềm tự do và bảo mật tại Việt Nam, Libreboot 26.10 mở ra cơ hội sử dụng firmware mã nguồn mở trên nhiều dòng máy hơn bao giờ hết — đặc biệt là các mẫu ThinkPad cũ giá rẻ như X200, T400, T480 hay X280 vốn phổ biến trên thị trường máy tính xách tay đã qua sử dụng.

Tuy nhiên, người dùng cần lưu ý: các bản dựng Chromebook hiện chỉ ở dạng source-only, đòi hỏi kỹ năng build từ mã nguồn. Việc chuyển sang EDK2 cũng có thể ảnh hưởng đến các cài đặt Linux/BSD cũ dùng chế độ BIOS, nên nên chuyển sang khởi động UEFI hoặc cài lại hệ điều hành.

Bản phát hành có sẵn tại rsync.libreboot.org/stable/26.10/ hoặc qua các mirror. Người dùng nên đọc kỹ changelog trước khi nâng cấp do có nhiều thay đổi thiết kế lớn.