Lộ diện 'think tank' giả do Israel tài trợ: Chiêu trò thao túng AI phục vụ tuyên truyền

Một trang web mạo danh viện nghiên cứu chính sách của Mỹ đã xuất bản hơn 560.000 từ chỉ trong 9 ngày, được thiết kế để 'gài bẫy' các chatbot AI như ChatGPT phải trích dẫn quan điểm thân Israel. Vụ việc hé lộ chiến dịch truyền thông quy mô lớn trị giá hàng chục triệu USD của chính phủ Israel nhằm định hình dư luận thông qua công nghệ AI.

Theo phân tích của tờ The Guardian, trang web mang tên Hanover Institute for Public Policy — thực chất là một tổ chức không tồn tại về mặt pháp lý — đã đăng tải 124 báo cáo với tổng cộng hơn 560.000 từ chỉ trong khoảng thời gian từ ngày 6 đến 14/8. Đáng chú ý, riêng hai ngày 12 và 13/8, trang này đã "nhả" ra 73 báo cáo, tương đương gần 354.000 từ. Toàn bộ nội dung đều được trình bày theo phong cách học thuật, có trích dẫn nguồn từ các tổ chức quốc tế, nhưng thực chất là để phục vụ cho lập trường của Israel.

Chiến dịch "gieo hạt" vào bộ nhớ AI

Điểm mấu chốt của chiến dịch này không chỉ nằm ở việc xuất bản nội dung, mà còn ở việc sử dụng một nền tảng thương mại có tên Res — được quảng cáo là giúp các chatbot như ChatGPT, Perplexity, Claude và Gemini trích dẫn nội dung của khách hàng. Đây là kỹ thuật mà giới công nghệ gọi là Generative Engine Optimization (GEO), một dạng "SEO" dành riêng cho công cụ AI.

Một trong những chiến lược quan trọng là đưa nội dung vào các kho dữ liệu huấn luyện như Common Crawl — nguồn dữ liệu khổng lồ mà các hãng AI thương mại sử dụng để đào tạo mô hình.

"Khi chatbot lặp lại các câu chuyện mà nó đã được huấn luyện, nó thậm chí sẽ không trích dẫn nguồn. Bạn sẽ không thể kiểm chứng được thông tin đó." — Nick Cleveland-Stout, chuyên gia nghiên cứu tại Quincy Institute.

Minh họa về con quạ đậu trên lá cờ Israel gần bờ biển Tel Aviv

Hàng chục triệu USD cho cuộc chơi ảnh hưởng

Theo hồ sơ đăng ký theo Đạo luật Đại diện Nước ngoài (FARA) của Mỹ, công ty truyền thông Piro Inc có trụ sở tại New York đã nhận 1 triệu USD cho hai hợp đồng liên quan. Tuy nhiên, tổng số tiền cho chiến dịch lớn hơn nhiều, ước tính lên tới hàng chục triệu USD, được chuyển qua các bên trung gian, bao gồm tập đoàn quảng cáo châu Âu Havas Media.

Các tài liệu cho thấy Havas đã chi trả 15 triệu USD cho công ty Clock Tower X của Brad Parscale — cựu giám đốc chiến dịch tranh cử của Donald Trump, và gần 10 triệu USD cho một công ty Mỹ khác. Một hợp đồng giữa Havas và một công ty Mỹ tham gia chiến dịch cam kết "triển khai các trang web và nội dung để mang lại kết quả GPT trong các cuộc trò chuyện GPT".

Tiếp cận dữ liệu huấn luyện — mục tiêu nguy hiểm hơn

Giới phân tích cảnh báo rằng việc người dùng trực tiếp truy cập trang web này có thể không phải là mối lo ngại lớn nhất. Điều đáng lo hơn là việc các nội dung này được đưa vào các kho dữ liệu huấn luyện AI thông qua Common Crawl.

Bảy trang web thuộc mạng lưới Clock Tower X đã xuất hiện 294 lần trong chỉ mục tháng 7 của Common Crawl. Hanover Institute chưa xuất hiện trong chỉ mục đó, nhưng rõ ràng đang ở điểm khởi đầu của cùng một quy trình. Khi một mô hình AI lớn đã "hấp thụ" nội dung này, nó sẽ tái tạo các lập luận thân Israel một cách tự nhiên trong các câu trả lời mà không cần trích dẫn nguồn cụ thể, khiến việc kiểm chứng trở nên vô cùng khó khăn.

"Hasbara không phải là giải pháp cho mọi thất bại"

Cuộc điều tra được công bố trong bối cảnh dư luận Mỹ đang ngày càng quay lưng với Israel. Khảo sát của Gallup hồi tháng 2 cho thấy lần đầu tiên người Mỹ có thiện cảm với người Palestine nhiều hơn người Israel. Trong khi đó, một cuộc thăm dò của AP-NORC công bố tháng 7 cho thấy 31% người Mỹ tin rằng hành động quân sự của Israel ở Gaza cấu thành tội diệt chủng, con số này tăng lên 52% ở cử tri Dân chủ.

Chính giới chức Israel cũng đã lên tiếng nghi ngờ về hiệu quả của chiến dịch này. Một cựu quan chức cấp cao trong bộ máy ngoại giao công chúng của Israel gọi đây là "một trò lừa bịp khủng khiếp".

Nick Cleveland-Stout cho rằng chiến dịch này có thể thành công trong việc ảnh hưởng đến phản hồi của chatbot, nhưng khó có thể thay đổi các cuộc thăm dò dư luận:

"Dù là chính phủ nước ngoài, công ty hay thậm chí là một người chủ tiệm kem — việc định hình hay 'đầu độc' các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chính là một phần của hiện thực mới mà chúng ta đang sống."

Vụ việc này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tính dễ bị tổn thương của hệ sinh thái AI trước các chiến dịch thao túng thông tin có chủ đích. Khi mà các chatbot AI ngày càng trở thành kênh thông tin phổ biến, việc đảm bảo tính minh bạch và nguồn gốc dữ liệu huấn luyện đang trở thành một vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết.