Lỗi lạ trên Windows: Sao chép đĩa Video CD khiến Explorer tê liệt

Một lỗi kỳ lạ trên Windows có thể khiến Windows Explorer rơi vào trạng thái hỏng hoàn toàn chỉ vì người dùng cố sao chép dữ liệu từ đĩa Video CD (VCD). Vấn đề xuất hiện từ các bản cập nhật đầu năm 2023 và đến nay vẫn chưa được Microsoft xử lý, dù nó ảnh hưởng trực tiếp đến tính ổn định của hệ thống.

Minh họa lỗi sao chép Video CD trên Windows Explorer

Cách tái hiện lỗi

Quy trình gây lỗi khá đơn giản. Người dùng chỉ cần chèn một đĩa Video CD (hoặc dùng file ảnh đĩa định dạng bin+cue và ghi ra đĩa bằng các công cụ như AnyBurn), sau đó mở Explorer và sao chép nội dung đĩa vào máy tính. Việc chỉ sao chép thư mục MPEGAV — nơi chứa các tệp đa phương tiện dung lượng lớn — cũng đủ để kích hoạt vấn đề.

Kết quả thường thấy là tốc độ sao chép bất ngờ giảm về 0 và giữ nguyên như vậy. Khi đó, Windows Explorer rơi vào trạng thái "hỏng": các tệp và thư mục mới không hiển thị nếu không làm mới thủ công, một số thành phần giao diện Windows trở nên lỗi hiển thị, và tiến trình Explorer không thể khởi động lại.

Đáng chú ý, cách duy nhất để khôi phục hệ thống là khởi động lại máy bằng nút nguồn. Kiểu khởi động lại "mềm" từ menu Windows không có tác dụng, khi màn hình chỉ dừng mãi ở trạng thái "Restarting".

Đây là một lỗi hiếm gặp, nhưng vì nó ảnh hưởng đến tính ổn định của hệ thống nên vẫn cần được xử lý sớm.

Phạm vi ảnh hưởng và các phát hiện chính

Qua quá trình điều tra — chủ yếu thực hiện trên máy ảo như VMware Workstation để dễ khởi động lại mà không ảnh hưởng đến máy thật — tác giả bài viết ghi nhận một số điểm sau:

• Lỗi xuất hiện lần đầu với bản cập nhật tháng 3/2023 (KB5023706) trên Windows 11 và tháng 4/2023 (KB5025221) trên Windows 10. Các bản phát hành gốc của Windows 10 và Windows 11 22H2 chưa cập nhật không mắc lỗi này.
• Có thể tái hiện bằng ổ đĩa CD ảo (ví dụ gắn ảnh VCD bằng Alcohol 120%), nhưng dùng đĩa CD vật lý thường cho kết quả ổn định hơn, có thể do quá trình sao chép kéo dài hơn và tạo điều kiện cho lỗi xuất hiện.
• Nếu chưa tái hiện được ở lần đầu, hãy xóa các tệp đã sao chép, khởi động lại và thử lại.
• Phát nội dung VCD bằng Windows Media Player không gây lỗi.
• Trích xuất nội dung bằng phần mềm chuyên dụng như VCDGear cũng không gây lỗi.
• Sao chép bằng ứng dụng bên thứ ba (FastCopy, TeraCopy) không gây lỗi, trừ khi ứng dụng đó dùng cơ chế sao chép tiêu chuẩn của Windows — điển hình là Total Commander ở cấu hình mặc định.

Lỗi không phải lúc nào cũng tái hiện được, nhưng tác giả đã gặp nó trên nhiều hệ thống khác nhau, kể cả những bản cài Windows chưa bị can thiệp, và tìm thấy một số báo cáo tương tự từ người dùng khác. Lỗi đã được gửi báo cáo tới Microsoft qua Feedback Hub vào cuối năm 2025, nhưng đến nay không có phản hồi, xác nhận hay bản vá nào.

Vì sao Video CD lại khác biệt?

Dù trong Windows Explorer, đĩa VCD trông giống như đĩa dữ liệu thông thường, thực tế chúng không phải vậy.

VCD trông giống hệ thống tệp ISO 9660 tiêu chuẩn nhưng không tuân theo chuẩn này. Nếu dùng các mục trong hệ thống tệp với mục đích khác ngoài việc trỏ đến vị trí bắt đầu của tệp, dữ liệu sẽ bị sai lệch vì thông tin không hợp lệ. Khi sao chép VCD, người dùng thường muốn lấy cả ảnh tĩnh, menu, âm thanh CD, chỉ mục i-frame — những thứ chỉ được bảo toàn khi sao chép toàn bộ đĩa bằng công cụ như dd. Việc trích xuất từng tệp riêng lẻ (và bỏ qua lỗi theo cách Windows làm) sẽ đánh mất những thành phần đó.

Về các tệp .DAT, tệp khoảng 600 MB hiển thị ở track đầu tiên của VCD không phải là tệp thực sự. Đó là một dạng cổng ISO được tạo ra để Windows có thể xử lý loại track này, bởi Windows không cho phép ứng dụng truy cập trực tiếp thiết bị. Trên Linux, người dùng không thể sao chép hay phát các tệp này vì chúng chứa dữ liệu rác. Trên Windows thì được, nhờ trình điều khiển ISO 9660 mô phỏng việc đọc thô các track.

Ngay cả khi sao chép thành công tệp .dat nhiều lần mà không gặp lỗi, các tệp thu được cũng không hoàn toàn giống nhau, có thể vì đĩa VCD không có cơ chế phát hiện và sửa lỗi như đĩa dữ liệu thông thường.

Lời khuyên cho người dùng

Cách sao chép nội dung VCD tốt nhất là dùng phần mềm chuyên dụng như VCDGear để trích xuất nội dung AV và cố gắng sửa các lỗi luồng MPEG, hoặc sao chép toàn bộ đĩa thành ảnh bin+cue bằng phần mềm tạo ảnh đĩa.

Tóm lại, sao chép tệp VCD bằng Windows Explorer chưa bao giờ là cách tối ưu. Nhưng nhiều người vẫn làm vì giao diện cho thấy điều đó là khả thi và phần lớn trường hợp vẫn hoạt động tương đối ổn. Một bản cập nhật Windows đầu năm 2023 đã thay đổi điều gì đó liên quan đến việc sao chép các tệp này. Điều hợp lý cần làm là khôi phục hành vi cũ, hoặc chặn sao chép tệp VCD và hướng người dùng sang phương án thay thế — bất cứ giải pháp nào cũng tốt hơn việc để hệ thống mất ổn định.