Làn sóng "tác tử AI" tràn vào dịch vụ chính phủ: Cơ hội hay thách thức?

Một nghiên cứu mới được đăng tải trên arXiv đã đưa ra cảnh báo về hiện tượng "agentic flooding" – tình trạng các tác tử AI (AI agents) được sử dụng rộng rãi để tương tác với dịch vụ công, tạo ra một lượng yêu cầu khổng lồ có thể làm quá tải hệ thống vốn chưa được chuẩn bị. Nghiên cứu này không chỉ phân tích hiện trạng mà còn đề xuất các giải pháp để chính phủ có thể ứng phó mà không phải hy sinh tính công bằng trong tiếp cận dịch vụ.

Hiện tượng "Agentic Flooding" là gì?

Các tác tử AI ngày càng giúp người dân tương tác với chính phủ dễ dàng hơn, từ việc hỗ trợ nộp đơn xin trợ cấp, giải thích các chính sách phức tạp, cho đến việc khuếch đại tiếng nói của người dân. Nhóm tác giả Chris Schmitz, Lewis Hammond và Alan Chan gọi những đợt tăng đột biến nhu cầu này là "agentic flooding" (lũ lụt tác tử).

Mặc dù việc nâng cao khả năng tiếp cận là tích cực, nhưng nếu không được kiểm soát, nó có thể gây ra "cơn lũ" yêu cầu, làm tê liệt các dịch vụ công vốn vận hành với nguồn lực có hạn.

Bằng chứng từ 84 trường hợp thực tế

Nhóm nghiên cứu đã thu thập và phân tích một bộ dữ liệu gồm 84 trường hợp tiềm năng về hiện tượng flooding tại 11 khu vực pháp lý khác nhau. Kết luận ban đầu của họ là hiện tượng này có thể đang xảy ra trên diện rộng, chủ yếu thông qua việc sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để tạo ra văn bản yêu cầu với chi phí rất thấp.

Điều này có nghĩa là các bên có thể dễ dàng tự động hóa việc gửi hàng loạt đơn từ, phản hồi, hoặc khiếu nại tới các cơ quan chính phủ chỉ với một khoản chi phí nhỏ, tạo ra áp lực chưa từng có lên quy trình xử lý thủ công truyền thống.

Rủi ro tập trung vào đâu?

Nghiên cứu đã phát triển một ma trận rủi ro để đánh giá mức độ "phơi nhiễm" của từng loại dịch vụ công. Kết quả cho thấy, trong ngắn hạn, các dịch vụ có giá trị tài chính cao nhưng quy trình xử lý phức tạp sẽ là mục tiêu lớn nhất. Đây là những lĩnh vực mà việc lạm dụng có thể mang lại lợi nhuận đáng kể cho kẻ xấu, đồng thời khó phát hiện và xử lý hơn.

Giải pháp nào cho chính phủ?

Các tác giả đã phân tích các phản ứng khả thi của chính phủ trước hiện tượng này, dựa trên tiền lệ trong quá khứ. Họ tin rằng hầu hết các biện pháp sẽ đủ mạnh để ngăn chặn phần lớn các vụ việc. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ các biện pháp nhanh chóng và dễ triển khai nhất – như tăng phí dịch vụ – lại thường đánh đổi quyền tiếp cận công bằng của người dân nghèo và yếu thế.

"Nhóm tác giả kết luận bằng việc khuyến nghị các hành động ngắn hạn mà chính phủ có thể thực hiện để giảm thiểu rủi ro từ 'flooding' mà không phải đánh đổi tính công bằng và khả năng tiếp cận dịch vụ công của mọi công dân."

Đây là một lời cảnh báo quan trọng cho các chính phủ trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam, khi đang đẩy mạnh chuyển đổi số và đưa AI vào vận hành bộ máy hành chính. Việc chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật và xây dựng các cơ chế phòng vệ ngay từ bây giờ là vô cùng cần thiết để đón nhận làn sóng công nghệ mà không bị quá tải.