Lừa đảo thư mời tiệc qua email: Hiểm họa mới lại vô tình hàn gắn tình bạn cũ

Các vụ lừa đảo giả danh thư mời từ Evite hay Paperless Post đang gia tăng nhằm đánh cắp dữ liệu người dùng. Thế nhưng, với không ít người, những email đáng ngờ này lại trở thành cái cớ để họ liên lạc lại với bạn bè và người thân đã lâu không gặp.

Vào một buổi sáng tháng Tư, khi đang dự lễ bar mitzvah của cháu trai ở Cape Cod, nhà báo Eric Umansky bất ngờ nhận được một loạt email từ những người quen cũ. Tất cả đều hỏi cùng một câu: "Cậu thực sự tổ chức tiệc tối thứ Bảy này à?" Umansky hoàn toàn không hiểu họ đang nói đến bữa tiệc nào, và càng không hiểu vì sao những người quen chỉ gặp thoáng qua từ 15 năm trước lại nhắn cho mình.

Hóa ra, anh là một trong những nạn nhân đầu tiên của một chiêu lừa đảo qua email đang ngày càng lan rộng. Điều Umansky không ngờ tới là nó lại mang đến một tác động tích cực cho đời sống xã hội của anh.

Chiêu lừa đảo giả danh thư mời tiệc

Vào tháng Năm, sau khi nhận được nhiều báo cáo, Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) đã đưa ra cảnh báo về việc kẻ gian gửi "những tin nhắn bất ngờ trông như đến từ các nền tảng mời tiệc nổi tiếng như Evite hay Paperless Post". Một số tin nhắn yêu cầu người nhận nhập tên đăng nhập và mật khẩu email để xem chi tiết sự kiện, trong khi những tin khác lại dụ người dùng nhập số điện thoại và chia sẻ mã xác nhận để RSVP.

Umansky không rõ kẻ gian đã chiếm được email của mình bằng cách nào, dù anh tin rằng mình đã áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết, bao gồm cả xác thực hai yếu tố. Việc duy nhất anh có thể làm là đăng thông báo trên Facebook, LinkedIn và các mạng xã hội khác để báo cho mọi người rằng anh không hề tổ chức tiệc, và quan trọng hơn hết: "Đừng đến nhà tôi."

Nạn lừa đảo ngày càng tinh vi nhờ AI

Lừa đảo phishing đã bùng nổ trong hai thập kỷ qua và vẫn là một trong những rủi ro an ninh lớn nhất đối với cả cá nhân lẫn doanh nghiệp. Các vụ lừa đảo qua email hiện nay có thể cực kỳ tinh vi, kết hợp các kỹ thuật thao túng tâm lý như tạo cảm giác khẩn cấp hoặc sợ hãi, thậm chí lợi dụng mối quan hệ cá nhân giữa hai người để thao túng nạn nhân — hay còn gọi là spear phishing.

Trí tuệ nhân tạo (AI) càng khiến những màn lừa dối này khó bị phát hiện hơn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp gần đây như của Umansky, thư mời tiệc giả lại mang đến một kết quả không ai ngờ: nó khuyến khích mọi người kiểm tra xem tin nhắn có thật hay không, và chính điều đó đã thắp lại những mối quan hệ đã nguội lạnh từ lâu.

"Sau khi sự việc xảy ra, tôi thực sự đã nghĩ: Liệu đây có phải là điều tích cực không?" — Eric Umansky chia sẻ.

Trong vài tháng qua, anh đã gặp lại một vài người bạn và đồng nghiệp cũ qua bữa trưa hoặc tin nhắn. Gần đây, anh dành cả một giờ đồng hồ trò chuyện qua Zoom với một đồng nghiệp cũ hiện sống ở Mexico City. Hai người đã không nói chuyện với nhau hơn một thập kỷ.

Vì sao người ta ngần ngại liên lạc lại với bạn cũ?

Theo một nghiên cứu năm 2024 công bố trên tạp chí khoa học Communications Psychology về chủ đề thu mình xã hội, khảo sát 2.400 người trưởng thành tại Mỹ, Anh và Canada, người ta thường không muốn liên lạc với bạn cũ vì tin rằng đối phương không muốn nghe tin từ mình, hoặc sợ cuộc trò chuyện sẽ trở nên ngượng ngùng.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng "ưu tiên cao dành cho công việc và năng suất ở Bắc Mỹ đã khiến con người cắt giảm các kết nối xã hội để đáp ứng nhu cầu công việc ngày càng tăng", bên cạnh những thay đổi khác trong cuộc sống như làm cha mẹ hay chuyển đến thành phố mới.

Nhưng một thư mời tiệc đáng ngờ lại chính là kiểu động lực có rủi ro thấp, giúp việc bắt chuyện trở nên dễ dàng hơn — bởi nó đại diện cho điều mà tất cả chúng ta đều khao khát: cảm giác thuộc về.

Theo Lara Aknin, giáo sư tâm lý học tại Đại học Simon Fraser, người nghiên cứu về sự ngần ngại khi kết nối lại với những mối quan hệ đã lâu, chỉ có 30% người thực sự liên lạc với một người bạn cũ "ngay cả khi chúng tôi giúp việc đó trở nên dễ dàng nhất có thể".

"Với các vụ lừa đảo qua email, người ta có động lực và sẵn lòng liên lạc với bạn cũ vì trò lừa đảo mang đến một cái cớ chính đáng, hay một lớp vỏ bọc xã hội để làm điều đó" — Lara Aknin giải thích.

Bà nói thêm rằng người ta thậm chí có thể hơi biết ơn cơ hội kết nối lại mà tình huống này mang lại, dù họ hy vọng trò lừa đảo đó là giả.

Mặt trái và những con số đáng lo ngại

Hầu hết mọi người chỉ có một số lượng nhỏ các mối quan hệ thân thiết trong suốt cuộc đời, và con số này ngày càng ít đi. Gần một nửa dân số (44%) có từ năm người quen trở xuống.

"Trong quá trình [kẻ lừa đảo] lợi dụng khao khát thực sự đó, chúng lại vô tình giúp lấp đầy nó", Umansky nhận định.

Anh không phải là người duy nhất tái kết nối các mối quan hệ cũ sau khi bị nhắm mục tiêu bởi trò lừa đảo. "Tôi đã nhận được tin từ một người bạn hơn 30 năm", Larry Persily viết trên tờ Wrangell Sentinel, một tờ báo địa phương ở Alaska. Một nguồn tin cũng xác nhận với WIRED rằng họ đã liên lạc lại với một người yêu cũ sau nhiều năm nhờ nhận được thư mời giả.

Tuy nhiên, cần nói rõ rằng dù hậu quả ngoài ý muốn của các vụ lừa đảo có thể là việc kết nối lại với bạn bè đã mất liên lạc, nhưng không phải tất cả đều là những buổi hội ngộ qua Zoom hay bữa brunch vui vẻ. FBI ước tính chỉ riêng trong năm 2025, kẻ lừa đảo đã chiếm đoạt của người Mỹ 21 tỷ USD, với sự hỗ trợ của AI.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Câu chuyện này là lời cảnh tỉnh cho người dùng internet tại Việt Nam, nơi các hình thức lừa đảo qua email, tin nhắn và mạng xã hội cũng đang gia tăng với tốc độ đáng báo động. Người dùng cần đặc biệt cảnh giác với:

• Email bất ngờ từ người quen hoặc tổ chức lạ, đặc biệt là những thư mời sự kiện không rõ nguồn gốc
• Yêu cầu nhập thông tin đăng nhập hoặc mã xác thực qua các liên kết trong email
• Các nền tảng mạo danh như Google, Facebook, hay các dịch vụ mời tiệc, sự kiện
• Tuyệt đối không nhấp vào liên kết đáng ngờ, hãy kiểm tra trực tiếp với người gửi qua kênh liên lạc khác

Đồng thời, câu chuyện cũng gợi mở một góc nhìn thú vị: đôi khi, một "cái cớ" nhỏ bé lại là cầu nối để chúng ta chủ động tìm lại những người bạn cũ. Nhưng thay vì chờ đợi một thư mời giả, có lẽ chúng ta nên tự mình nhấc điện thoại lên và nhắn cho người bạn đó — ngay hôm nay.