Maka - Nền tảng streaming mới nỗ lực 'cứu' nội dung thiếu nhi khỏi sự thống trị của AI rác

Nếu bạn có con nhỏ, hoặc quen ai đó đang nuôi con nhỏ, chắc hẳn bạn đã biết về vấn đề AI rác trên YouTube. Các video nhắm đến trẻ em trên nền tảng này thường chứa đầy nội dung kỳ quái, kích thích quá mức và được tạo hoàn toàn bởi AI, không phải tất cả đều phù hợp với lứa tuổi. Những video này tự động phát liên tục theo thuật toán, xen kẽ là quảng cáo không dứt.

Maka, một ứng dụng streaming mới dành cho trẻ từ 0 đến 6 tuổi, đang định vị mình như liều thuốc giải cho mối lo ngại đó. Nền tảng này không có quảng cáo, không cho phép tự động phát hay cuộn vô tận, và thuật toán của họ cố tình không tối đa hóa thời gian xem.

Triết lý đối lập hoàn toàn với ngành streaming hiện tại

Tanyella Leta, đồng sáng lập kiêm giám đốc sản phẩm của Maka, chia sẻ với WIRED rằng nền tảng này chủ động từ bỏ những cơ chế đã "biến truyền thông trẻ em thành cỗ máy gắn kết". Isabel Sheinman, CEO kiêm đồng sáng lập, bổ sung rằng phần lớn các dịch vụ streaming hiện nay được xây dựng để phục vụ người lớn, còn trẻ em chỉ là "đối tượng nghĩ thêm".

"Maka được xây dựng dựa trên khoa học phát triển trẻ em và hành vi của trẻ em trước tiên", Sheinman nhấn mạnh.

Ra mắt hôm nay, danh mục nội dung của Maka là sự kết hợp giữa nội dung cấp phép từ các studio toàn cầu và nhà sáng tạo độc lập, với 25 chương trình gồm Franklin, The Wiggles, Pocoyo, Vida the Vet và Sesame Street. Nền tảng hoạt động theo mô hình thuê bao: 15 USD/tháng hoặc 107 USD/năm.

Quy trình kiểm duyệt dựa trên khoa học phát triển trẻ em

Ý tưởng về Maka nảy sinh trong giai đoạn đại dịch Covid, khi Sheinman và Leta trăn trở về cách thiết kế lại truyền thông cho trẻ em. Giải pháp của họ: mỗi tập phim phát trên Maka đều được các chuyên gia phát triển trẻ em đánh giá thông qua Imprint — một khung đánh giá được xây dựng cùng các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Trẻ em thuộc Đại học Yale.

Quy trình này xem xét mọi thứ từ nhịp cắt cảnh đến tốc độ nội dung, đối chiếu với bảy lĩnh vực phát triển cốt lõi của trẻ. Nó tìm kiếm những yếu tố như khả năng điều tiết cảm xúc, lòng tốt, cách mối quan hệ giữa trẻ và người chăm sóc được thể hiện trong câu chuyện, và cách một câu chuyện có thể hỗ trợ tư duy phản biện hay phát triển ngôn ngữ.

Nội dung do AI tạo ra chỉ làm vấn đề thêm phức tạp: video rời rạc, không có cốt truyện, hoặc chứa thông tin sai lệch nhưng được đóng gói trông như đang dạy học. Như WIRED từng đưa tin, một số nội dung còn mang tính gợi dục một cách đáng lo ngại, chứa cả cảnh máu me và những sở thích lệch lạc.

Vấn đề nhức nhối của toàn ngành

Michael Robb, giám đốc nghiên cứu tại tổ chức phi lợi nhuận về hiểu biết truyền thông Common Sense Media, cho rằng trên các nền tảng như YouTube, những video rác khoác lớp vỏ giáo dục tồn tại song song với các chương trình giáo dục được thiết kế kỹ lưỡng. Ông nhận định YouTube và các nền tảng streaming cho trẻ em khác chưa làm đủ để phân biệt nội dung giáo dục thực sự với nội dung rác, khiến việc lọc nội dung của phụ huynh càng khó khăn hơn.

"Các nền tảng đã có bước giảm thiểu nội dung không phù hợp với trẻ, điều đó quan trọng. Nhưng 'không không phù hợp' là một tiêu chuẩn quá thấp. Có một khoảng cách rất lớn giữa điều đó và nội dung được tạo ra có chủ đích dành cho trẻ em", Robb nói.

Một nghiên cứu năm 2020 của Common Sense Media về các video YouTube mà trẻ nhỏ xem cho thấy 75% có giá trị giáo dục yếu hoặc không có. Trẻ em cũng thường xuyên xem quảng cáo và nội dung dành cho đối tượng lớn tuổi hơn.

Theo chính sách YouTube Kids — vốn cho phép phụ huynh tự phê duyệt nội dung cụ thể — nền tảng loại trừ các video "gây nhầm lẫn, giật gân hoặc câu view", nhưng thừa nhận không phải video nào cũng được kiểm duyệt thủ công. YouTube cũng nói rõ rằng việc lọc tự động không thể đảm bảo mọi video đều phù hợp, và lưu ý trong tài liệu hỗ trợ rằng "có khả năng con bạn sẽ tìm thấy nội dung mà bạn không muốn chúng xem".

Khuyến nghị từ giới y khoa và lo ngại từ chuyên gia

Đầu năm nay, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) đã cập nhật hướng dẫn, vượt ra ngoài khuyến nghị về thời gian sử dụng màn hình, kêu gọi trẻ em tránh "nội dung do AI tạo", "chatbot AI", "video dạng ngắn" và "nội dung giật gân hoặc câu view". Hướng dẫn này ưu tiên nội dung chất lượng và việc cùng xem với phụ huynh thay vì xem thụ động.

Tiffany Munzer, bác sĩ nhi khoa phát triển - hành vi kiêm nhà nghiên cứu truyền thông số tại Đại học Michigan, tác giả chính của tuyên bố chính sách "Hệ sinh thái số, Trẻ em và Thanh thiếu niên" của AAP, cho biết sự bùng nổ nội dung chất lượng thấp khiến trẻ "bỏ lỡ những cơ hội học tập quan trọng và chậm rãi hơn, vốn thúc đẩy tư duy phản biện, tạo ra ý tưởng mới và rèn luyện khả năng tập trung kéo dài".

Vào tháng 4, nhóm vận động vì trẻ em Fairplay đã gửi thư với hơn 200 tổ chức và chuyên gia cá nhân ký tên, yêu cầu YouTube giải quyết vấn nạn video AI lan tràn, cho rằng AI rác "gây hại cho sự phát triển của trẻ bằng cách bóp méo nhận thức về thực tại, làm quá tải quá trình học tập và cướp đi sự chú ý của trẻ".

Yalda Uhls, cựu giám đốc điều hành phim tại Sony và MGM, hiện là nhà nghiên cứu tại UCLA về ảnh hưởng của truyền thông đến việc học xã hội của trẻ nhỏ, lo ngại rằng khi AI cách mạng hóa nội dung streaming cho trẻ, những người nghiên cứu phát triển trẻ em đang bị gạt ra ngoài quy trình.

"Khi tôi còn là giám đốc điều hành studio, mọi câu chuyện dành cho trẻ em đều đi qua nhiều lớp người lớn có trách nhiệm. Nhưng ngày nay, thuật toán, nhà sáng tạo ẩn danh và công cụ AI định hình những gì trẻ em xem, còn những người nghiên cứu phát triển trẻ em hiếm khi có mặt trong phòng", bà nói. "Những người gác cổng đã bị thay thế bằng một chỉ số: số phút đã xem. Không ai trong chuỗi đó buộc phải hỏi đứa trẻ thực sự đang học được gì."

Bài toán kinh doanh không dễ giải

Đối với Maka, một trong những tính năng cốt lõi là bộ đếm thời gian mà phụ huynh đặt trước mỗi phiên xem để giúp trẻ "hạ nhiệt" khỏi màn hình. Khi chương trình kết thúc, một nhân vật do Maka phát triển tên là Scoot sẽ xuất hiện để giúp trẻ sẵn sàng rời khỏi thiết bị. Sheinman cho rằng những tính năng như vậy chính là sự khác biệt giữa việc chiếm đoạt sự chú ý của trẻ và giành được nó một cách chính đáng.

Các nhà sáng lập cuối cùng muốn Maka giúp thay đổi cách nhìn nhận về mối quan hệ giữa trẻ em và màn hình.

"Chúng tôi thấy một thách thức rất lớn xoay quanh việc phán xét phụ huynh. Chúng ta đều từng phán xét những phụ huynh đưa màn hình ra trên tàu hay trong nhà hàng. Nói thật, hầu hết phụ huynh sẽ đến lúc phải dùng đến màn hình. Chúng tôi không nghĩ họ nên bị phán xét vì lựa chọn đó", Leta chia sẻ.

Liệu tất cả những điều này có hiệu quả hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Câu hỏi cốt lõi trong sứ mệnh của Maka là liệu họ có thể xây dựng một công ty streaming thành công mà không phải áp dụng chính những cơ chế khuyến khích đã tạo ra vấn đề mà họ đang cố giải quyết.

Robb từ Common Sense Media gọi việc cạnh tranh với YouTube là nhiệm vụ "khổng lồ". "YouTube miễn phí và đã có sẵn trên các thiết bị trong nhà. Kéo người dùng rời khỏi đó rất khó khăn", ông nói. Phép thử thực sự của Maka, theo Robb, "sẽ là liệu họ có thể phát triển cùng trẻ em và duy trì bền vững mà không bị kéo trở lại các chỉ số gắn kết vốn chi phối phần còn lại của ngành hay không".

Leta thừa nhận dễ trở nên hoài nghi khi bàn về trẻ em và màn hình, nhưng bà vẫn lạc quan:

"Nhưng truyền hình cũng đã mang đến cho chúng ta Sesame Street. Nó mang đến Fred Rogers, người tin rằng khoảng không gian giữa đứa trẻ và màn hình là vùng đất thiêng liêng. Một người cha trong chương trình thử nghiệm của chúng tôi nói rằng với các nền tảng khác, khi con anh xem, cảm giác như 'cuộc đua xuống tận cùng thân não của con tôi'. Điều đó không nhất thiết phải như vậy."