Mạng lưới doanh nghiệp phức tạp đằng sau trung tâm dữ liệu AI trị giá 3,2 tỷ USD

Đầu tháng 6 vừa qua, một vụ hỏa hoạn đã bùng phát tại một tòa nhà chưa hoàn thiện thuộc khu trung tâm dữ liệu Lake Mariner ở Somerset, New York. Sự cố này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn phơi bày một thực tế đáng lo ngại: chính quyền địa phương gần như không biết gì về những gì họ đang đối mặt bên trong công trình.

Theo lời kể của ông Steve Matisz, cảnh sát trưởng Sở cứu hỏa Barker, đội ngũ cứu hộ đã phải tiếp cận hiện trường "trong tình trạng mù mờ", bị bao phủ bởi làn khói đen dày đặc từ các hóa chất mà họ không thể nhận dạng. Nguyên nhân là các bảng dữ liệu an toàn (safety data sheets) — thứ mà luật pháp yêu cầu phải cung cấp cho lực lượng chức năng — được cho là đã bị thiêu rụi ngay trong đám cháy. Đáng chú ý, khi được hỏi về tuyên bố này, ông Matisz tỏ ra hoài nghi: "Tình huống rất khó khăn. Tôi không chắc nên nghĩ gì về việc các tài liệu an toàn lại cháy trụi trong chính vụ hỏa hoạn đó."

Được đặt trên nền móng của một mỏ than cũ ven hồ Ontario, khuôn viên Lake Mariner là một trong những dự án xây dựng trung tâm dữ liệu AI lớn nhất tại bang New York, với tổng vốn đầu tư lên tới 3,2 tỷ USD. Tuy nhiên, điều khiến dự án này trở nên đặc biệt phức tạp không nằm ở quy mô mà nằm ở cấu trúc quản trị chằng chịt, nơi trách nhiệm bị phân mảnh qua nhiều lớp chủ thể.

Một dự án, bốn lóp trách nhiệm

Hệ sinh thái các bên liên quan của khu trung tâm dữ liệu này được ví như một mê cung doanh nghiệp:

• TeraWulf – công ty sở hữu và vận hành trung tâm dữ liệu, nhưng lại đang thuê đất từ một công ty khác do chính CEO của họ đứng tên sở hữu, tạo nên mối quan hệ giao dịch giữa công ty đại chúng và công ty tư nhân của lãnh đạo.
• Fluidstack – một công ty AI có trụ sở tại Anh, sẽ đảm nhận vai trò vận hành toàn bộ cụm máy chủ sau khi hoàn thiện.
• Google – nắm giữ chứng quyền (warrants) để sở hữu 14% cổ phần trong tương lai và cam kết bảo lãnh các khoản thanh toán tiền thuê cho Fluidstack.
• Anthropic – nhà phát triển AI nổi tiếng với mô hình Claude, là một trong những "khách hàng" chính mà sức mạnh tính toán của cơ sở này phục vụ.

Vụ cháy không có thương vong về người, nhưng nó đã mở ra một vấn đề lớn hơn: khi một siêu dự án công nghệ có quá nhiều bên tham gia, ai sẽ là người chịu trách nhiệm cuối cùng khi có sự cố xảy ra?

Sự thiếu minh bạch trong kỷ nguyên AI

Thực trạng trên không phải là cá biệt. Trong cuộc đua phát triển hạ tầng AI toàn cầu, các trung tâm dữ liệu khổng lồ đang mọc lên với tốc độ chóng mặt. Nhưng đi kèm với đó là sự thiếu đồng bộ giữa tốc độ xây dựng của doanh nghiệp và năng lực quản lý, giám sát của chính quyền địa phương.

"Lính cứu hỏa không thể chiến đấu với đám cháy nếu họ không được trang bị kiến thức về những hóa chất đang cháy bên trong. Trong một dự án có 4-5 công ty cùng tham gia, tài liệu an toàn được chuẩn bị bởi ai? Và ai là người chịu trách nhiệm cập nhật khi tình trạng nhân sự thay đổi?" – một chuyên gia an toàn phòng cháy giấu tên từng làm việc cho các dự án hạ tầng lớn nhận định.

Với các trung tâm dữ liệu AI, rủi ro không chỉ đến từ nguy cơ cháy nổ thông thường. Các hệ thống làm mát bằng chất lỏng (liquid cooling), pin lithium-ion lưu trữ năng lượng, hoặc các loại khí cách điện trong thiết bị đóng cắt đều có thể gây ra các sự cố hóa học mà tiêu chuẩn chữa cháy truyền thống không lường trước được.

Khuyến nghị cho thị trường Việt Nam trong tương lai

Việt Nam cũng đang bước vào cuộc đua phát triển trung tâm dữ liệu phục vụ AI với các dự án lớn. Bài học từ Lake Mariner cho thấy một số yêu cầu cần đặt lên hàng đầu:

• Quy định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm duy nhất về an toàn vận hành thay vì để trách nhiệm trải khắp các bên thuê, cho thuê, vận hành và đầu tư.
• Đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của cơ quan chức năng địa phương trong suốt quá trình xây dựng, không chỉ sau khi công trình đã đi vào hoạt động.
• Xây dựng quy trình phản ứng khẩn cấp chung có sự tham gia ngay từ đầu của các công ty công nghệ nước ngoài, tránh tình trạng "giấy tờ bốc cháy giữa lúc cần nhất" như ở Somerset.

Vào thời điểm đồng tiền chảy mạnh vào lĩnh vực AI, câu chuyện tại một thị trấn nhỏ bên hồ Ontario là hồi chuông cảnh tỉnh rằng: sự phức tạp của mạng lưới tài chính và cổ phần không được phép làm lu mờ trách nhiệm cơ bản nhất — bảo vệ an toàn cho con người và cộng đồng nơi đặt trung tâm dữ liệu.