MIT và camera giám sát AI: khi công nghệ theo dõi trở thành 'tác phẩm nghệ thuật' châm biếm

Việc Đại học MIT lắp đặt hàng loạt camera giám sát trang bị AI trên khuôn viên đang tạo ra làn sóng phản đối mạnh mẽ trong nội bộ nhà trường. Đáng chú ý, một nhóm giảng viên đã chọn cách phản ứng đầy châm biếm: gắn đá quý lên từng camera như một hành động nghệ thuật phản kháng.

Câu chuyện này đặt ra những câu hỏi quan trọng về ranh giới giữa an ninh và quyền riêng tư trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống.

Camera AI xuất hiện dày đặc trên khuôn viên

Nếu bạn không có mặt tại MIT trong mùa hè vừa qua, có thể bạn đã bỏ lỡ một thay đổi đáng kể: hàng trăm camera giám sát nhỏ hình con mắt được lắp đặt khắp khuôn viên. Chỉ riêng Tòa nhà 1 đã có 6-7 camera mỗi tầng, và theo tờ The Tech, hơn 500 camera khác đã được ghi nhận vị trí trên toàn trường.

Điều đáng lo ngại là các camera này hướng thẳng vào cửa văn phòng giảng viên và lối vào nhà vệ sinh. Một số camera đặt quá gần văn phòng đến mức micro của chúng có thể ghi âm được nội dung trò chuyện bên trong.

Camera giám sát tích hợp AI được gắn đá quý trang trí

Theo thông tin được công bố, MIT đang nghiên cứu tích hợp khả năng AI do Ambient.ai cung cấp. Công nghệ này có thể cho phép tìm kiếm bất kỳ cá nhân nào chỉ bằng một câu lệnh đơn giản — ví dụ như truy vấn toàn bộ đoạn phim ghi lại cảnh một người nào đó đi vào nhà vệ sinh. Tại cuộc họp hội đồng giảng viên tháng 5/2026, ban lãnh đạo MIT thừa nhận họ đã thử nghiệm các tính năng AI trong khuôn viên mà không thông báo hay xin phép cộng đồng.

Những lo ngại về quyền riêng tư và hiệu ứng Panopticon

Một bộ phận giảng viên bày tỏ lo ngại rằng các camera mới này xâm phạm đời tư, theo dõi chuyển động, hội thoại và cả thói quen sinh hoạt. Họ lo rằng văn hóa học đường đang trở nên áp bức hơn, bóp nghẹt tiếng nói và đàn áp các cuộc biểu tình.

Khả năng AI theo dõi tự động làm dấy lên hiệu ứng Panopticon — khi con người ý thức rằng mình có thể bị quan sát bất cứ lúc nào, họ sẽ tự điều chỉnh hành vi một cách lo lắng, ngay cả khi việc giám sát không hề được xác minh. Các ý kiến phản đối cũng chỉ ra rằng hệ thống nhận diện khuôn mặt đã được chứng minh có thiên kiến về giới tính và chủng tộc, và rằng nhiều camera hơn không đồng nghĩa với an toàn hơn.

Đáng chú ý, MIT chính là một trong số ít cơ quan cảnh sát đại học vẫn chia sẻ dữ liệu với Lực lượng Đặc nhiệm Chống Khủng bố Liên bang Boston — trong khi hầu hết các đơn vị công an khác đã rút khỏi thỏa thuận này sau khi bị các tổ chức tự do dân sự phản đối.

Hành động nghệ thuật châm biếm: gắn đá quý lên camera

Thay vì chỉ phản đối, một nhóm giảng viên đã phát động sáng kiến mang tên IBAISBIAOMITCORPICBBTC (viết tắt của cụm từ ám chỉ việc "tô điểm" camera AI được lắp đặt bởi ban quản trị).

Mục tiêu của sáng kiến là gắn đá quý nhiều màu lên từng camera với lý do mỉa mai rằng đó là "biểu tượng của lòng yêu mến" dành cho hệ thống giám sát. Những viên đá có thể tháo rời nếu ai đó không thích, nhưng nhóm tác giả cho rằng khó ai có thể phản đối vẻ đẹp thẩm mỹ của những camera được "tô điểm".

Camera giám sát được trang trí đá quý tại tòa nhà MIT

Sáng kiến bắt đầu từ tháng 8/2026 và sẽ tiếp tục cho đến khi không còn camera nào chưa được trang trí. Toàn bộ chi phí đá quý do chính nhóm tác giả tự bỏ tiền túi.

Những vấn đề đằng sau câu chuyện châm biếm

Đằng sau lớp vỏ hài hước, bài viết của các giảng viên đề cập đến nhiều vấn đề nghiêm trọng:

• Cắt giảm ngân sách thư viện: MIT đã cắt giảm mạnh tài trợ cho thư viện, dẫn đến kế hoạch hủy đăng ký hơn 700 tạp chí học thuật thiết yếu cho nghiên cứu và giảng dạy — trong khi vẫn chi hàng triệu USD cho hệ thống camera.
• Thiếu tham vấn cộng đồng: Chỉ có khoảng năm người được hỏi ý kiến trước khi quyết định biến khuôn viên thành một hệ thống giám sát AI, bỏ qua các chuyên gia về AI, sinh viên quốc tế, người chuyển giới và các nhóm thiểu số.
• Sử dụng dữ liệu giám sát trong kỷ luật: Dù chính sách của MIT tuyên bố dữ liệu camera không được dùng trong các vụ kỷ luật sinh viên, thực tế đã có nhiều trường hợp hình ảnh và video có âm thanh được dùng làm bằng chứng chống lại sinh viên.
• Thiên kiến của AI: Một ví dụ được nêu là việc tám xe cảnh sát ập đến vây một thiếu niên da đen chỉ vì ăn Doritos, xuất phát từ hệ thống AI giám sát bị lỗi.

"Tất cả các vấn đề xã hội và chính trị đều chắc chắn có giải pháp kỹ thuật, và thường thì chúng ta chỉ cần chi tiền cho một thứ gì đó liên quan đến AI thay vì thảo luận cởi mở như một cộng đồng."

Ý nghĩa đối với người dùng công nghệ

Câu chuyện tại MIT không chỉ là vấn đề nội bộ của một trường đại học. Nó phản ánh xu hướng toàn cầu khi các tổ chức ngày càng tin tưởng vào giám sát bằng AI như một giải pháp cho các vấn đề an ninh phức tạp.

Với người dùng công nghệ nói chung, đây là lời nhắc nhở về việc cần hiểu rõ:

• Dữ liệu cá nhân có thể bị thu thập, lưu trữ trên đám mây và chia sẻ với bên thứ ba hoặc cơ quan thực thi pháp luật mà không cần thông báo.
• Hệ thống AI nhận diện có thể mắc lỗi và gây hậu quả nghiêm trọng cho những nhóm yếu thế.
• Sự hiện diện của camera có thể âm thầm thay đổi hành vi và bóp nghẹt tự do biểu đạt.

Sáng kiến gắn đá quý của các giảng viên MIT, dù mang tính châm biếm, đã đặt ra một câu hỏi nghiêm túc: liệu chúng ta có đang đánh đổi quá nhiều quyền riêng tư và tự do để lấy cảm giác an toàn — và liệu cảm giác đó có thực sự được đảm bảo bằng công nghệ hay không.