Mỹ có thể đưa người lên Mặt Trăng, tại sao không thể giúp người dân Iran kết nối Internet?

Mỹ có thể đưa người lên Mặt Trăng, tại sao không thể giúp người dân Iran kết nối Internet?

Trong bối cảnh xung đột leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran, một vấn đề ít được bàn luận nhưng lại mang tính sống còn đối với người dân thường chính là sự cô lập kỹ thuật số. Jason Rezaian, cựu trưởng văn phòng Tehran của The Washington Post và người từng bị chính quyền Iran giam giữ gần hai năm, đã có một cuộc phỏng vấn sâu sắc về vấn đề này. Ông lập luận rằng trong khi Mỹ có khả năng quân sự hùng mạnh, họ lại đang thất bại trong việc sử dụng công nghệ để hỗ trợ quyền cơ bản của người dân Iran: quyền truy cập Internet.

Internet là "oxy" trong thời đại số

Rezaian mô tả việc cắt đứt Internet toàn quốc mà chế độ Iran đang áp dụng giống như việc tước đi nguồn oxy của người dân. Kể từ cuộc bầu cử gây tranh cãi năm 2009, đây là công cụ đàn áp chính mà chính quyền Iran sử dụng để ngăn chặn sự tổ chức và lan truyền thông tin của các cuộc biểu tình.

Ông nhấn mạnh rằng mọi nỗ lực thay đổi chế độ hay hỗ trợ người dân sẽ vô nghĩa nếu họ không thể kết nối với nhau và với thế giới bên ngoài. Trong một thời đại mà smartphone đã phổ biến, việc thiếu kết nối Internet không chỉ là sự bất tiện, mà là một rào cản đối với sự tự do và sinh tồn xã hội.

Giải pháp công nghệ đang bị bỏ lỡ

Điều đáng buồn nhất, theo Rezaian, là Mỹ hoàn toàn có khả năng công nghệ để giải quyết vấn đề này nhưng lại không hành động. Các công nghệ như Starlink của SpaceX hay Internet vệ tinh trực tiếp đến điện thoại (direct-to-cell) hiện đã sẵn sàng và hoạt động hiệu quả ở nhiều nơi trên thế giới.

"Những thứ này tồn tại, và chúng rẻ hơn nhiều so với tên lửa và bom mà người đóng thuế Mỹ đang tài trợ," Rezaian nhận định.

Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp này gặp phải rào cản không phải là kỹ thuật, mà là hành chính và chính sách. Để kích hoạt các thiết bị đầu cuối hoặc bật tính năng kết nối vệ tinh cho người dân Iran, cần có sự chấp thuận của Quốc hội hoặc lệnh hành pháp từ Tổng thống. Các nhà mạng cũng cần sự đảm bảo rằng họ sẽ không bị trừng phạt (sanctions) nếu cung cấp dịch vụ cho Iran.

Rezaian đặt câu hỏi: Tại sao chúng ta có thể đưa người lên Mặt Trăng nhưng lại không thể "bật công tắc" để kết nối Internet cho 93 triệu người tại Iran? Ông cho rằng vấn đề nằm ở việc các nhà hoạch định chính sách không đặt ưu tiên này lên "radar" của họ.

Chiến tranh Meme và tuyên truyền kỹ thuật số

Cuộc phỏng vấn cũng đề cập đến sự thay đổi trong chiến tranh thông tin. Trong khi chính quyền Trump trước đây sử dụng các video tuyên truyền thô sơ, các nhóm ủng hộ Iran lại sử dụng các phương pháp tinh vi hơn, như các video Lego lan truyền trên mạng xã hội.

Rezaian nhận định rằng tuyên truyền của Iran đã hiệu quả hơn rất nhiều so với quá khứ. Thay vì chỉ nhắm vào khán giả trong nước với ngôn ngữ tôn giáo khô khan, họ đang "troll" khán giả phương Tây bằng cách khai thác các vấn đề nội bộ của Mỹ (như bạo lực súng đạn) để gây ảnh hưởng và cực đoan hóa giới trẻ. Điều này cho thấy sự am hiểu sâu sắc về văn hóa kỹ thuật số và mạng xã hội của các tác nhân đứng sau các chiến dịch này.

Thách thức đối với tự do báo chí

Sự thiếu hụt Internet cũng đồng nghĩa với việc thiếu thông tin xác thực từ chính quyền Iran. Rezaian chia sẻ cảm giác bị cô lập khi không có Internet trong tù, và so sánh nó với cảm giác của cả một quốc gia bị cắt đứt kết nối. Các nhà báo nước ngoài không thể hoạt động, và các phương tiện truyền thông độc lập bị hạn chế tối đa.

Ông kêu gọi Mỹ cần sử dụng sức mạnh mềm và nguồn lực công nghệ của mình để hỗ trợ các nhà báo và người dân Iran vượt qua sự kiểm duyệt này, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp trừng phạt kinh tế hay hành động quân sự.

Kết luận

Câu chuyện ở Iran không chỉ là về chính trị hay chiến tranh, mà là về việc công nghệ có thể được sử dụng để giải phóng con người. Rezaian kết luận rằng tương lai của Iran phải nằm trong tay người dân Iran, và công cụ quan trọng nhất để họ giành lại quyền lực đó chính là kết nối Internet. Việc Mỹ chậm trễ trong việc cung cấp các giải pháp như Starlink là một sự bỏ lỡ đau đớn trong việc hỗ trợ các nguyện vọng tự do tại quốc gia này.