Mỹ đề xuất thu 100.000 USD để sinh viên quốc tế được làm việc sau tốt nghiệp

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố một đề xuất gây chấn động giới học thuật Mỹ: các trường đại học sẽ phải trả tới 100.000 USD cho mỗi sinh viên quốc tế muốn làm việc tại Mỹ sau khi tốt nghiệp. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ liên tục siết chặt chính sách nhập cư, và có thể làm thay đổi sâu sắc dòng chảy nhân tài toàn cầu vào nền kinh tế số của xứ cờ hoa.

Chương trình OPT và con số 420.000 sinh viên

Đề xuất mới nhắm trực tiếp vào Optional Practical Training (OPT) — chương trình cho phép sinh viên quốc tế làm việc tại Mỹ tối đa 3 năm sau khi hoàn thành bằng cử nhân hoặc sau đại học. Trong năm học 2025–2026, khoảng 420.000 sinh viên quốc tế đã tham gia OPT, tương đương khoảng một phần ba tổng số du học sinh tại Mỹ, biến đây thành nguồn cung nhân tài toàn cầu lớn nhất cho thị trường lao động Mỹ.

Sinh viên quốc tế tại Mỹ đối mặt với chi phí OPT mới

Theo quy định được đề xuất, sinh viên sẽ phải trả 70.000 USD cho năm OPT đầu tiên. Riêng sinh viên các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) sẽ trả thêm 30.000 USD cho phần gia hạn hai năm, nâng tổng chi phí lên mức 100.000 USD.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) — cơ quan ban hành đề xuất — khẳng định quy định này nhằm "chống gian lận, tăng cường tính toàn vẹn của hệ thống nhập cư và bảo vệ người lao động Mỹ". DHS dự báo nếu quy định được thông qua, số lượng đăng ký OPT có thể giảm tới 44%, và các trường đại học sẽ phải chi trả từ 8,4 đến 16,5 tỷ USD mỗi năm.

Tác động nặng nề lên nguồn nhân lực STEM

Không chỉ dừng ở con số, các chuyên gia lo ngại đề xuất này sẽ làm xói mòn vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực công nghệ và nghiên cứu.

Phân tích của Michael Clemens, nhà kinh tế tại Trường Chính sách & Quản trị Johns Hopkins, dự báo số sinh viên theo học OPT sau bậc cử nhân sẽ giảm một nửa, trong khi tỷ lệ đăng ký của sinh viên có bằng thạc sĩ gần như bị xóa sổ hoàn toàn. Đáng chú ý, OPT đặc biệt quan trọng với nghiên cứu sinh tiến sĩ các ngành STEM — nhóm chiếm khoảng 70% tổng số tiến sĩ STEM vào năm 2022.

"Nếu đề xuất mới và các hạn chế liên quan được thực thi, chúng sẽ xóa sổ hoàn toàn đường ống nhân tài" — Michael Clemens nhận định.

Clemens cùng các đồng nghiệp, trong một phân tích độc lập do Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ đặt hàng, ước tính lực lượng lao động STEM của Mỹ sẽ giảm 6–11% trong vòng một thập kỷ nếu toàn bộ các đề xuất của chính quyền được triển khai.

Các trường đại học Mỹ có thể mất hàng tỷ USD doanh thu

Hệ quả tài chính và sự dịch chuyển nhân tài

Đề xuất này là bước tiếp theo trong chuỗi biện pháp siết chặt nhập cư của chính quyền Trump. Trước đó vào năm 2025, ông đã công bố mức phí 100.000 USD đối với loại visa dành cho nhà nghiên cứu và lao động có kỹ năng cao. Kết quả là số đơn xin visa mới đã giảm 90%, theo Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ.

Về phía các trường đại học, Clemens dự báo họ có thể mất từ 2,5 đến 4,2 tỷ USD mỗi năm từ học phí và các nguồn thu khác. Điều này đặc biệt nghiêm trọng với các trường phụ thuộc lớn vào sinh viên quốc tế để cân đối ngân sách nghiên cứu và vận hành.

Ina Ganguli, nhà kinh tế học về khoa học và đổi mới tại Đại học Massachusetts Amherst, nhấn mạnh tác động vượt xa khía cạnh tài chính: "Nó sẽ thay đổi cả loại sinh viên đến Mỹ", bởi những ứng viên hàng đầu hoàn toàn có thể tìm kiếm cơ hội ở nơi khác.

Nguy cơ đối với hệ sinh thái công nghệ

Đối với ngành công nghệ Mỹ, nơi các "gã khổng lồ" như Google và Amazon vốn phụ thuộc đáng kể vào nhân tài quốc tế từ OPT, đề xuất này có thể gây ra làn sóng dịch chuyển nhân lực nghiêm trọng. Ngay cả khi nhập cư bị siết chặt, theo nhà nghiên cứu Violet Buxton-Walsh từ Viện Tiến bộ (Institute for Progress), "rất ít người có lựa chọn nào tốt hơn việc ở lại Mỹ" — nhưng điều đó có thể thay đổi nếu chi phí trở nên quá đắt đỏ.

Nhân tài STEM toàn cầu có thể tìm đến các quốc gia khác

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc Mỹ thu hẹp cánh cửa với nhân tài quốc tế có thể mở ra cơ hội cho các quốc gia khác như Canada, Đức hay Trung Quốc trong cuộc đua thu hút chuyên gia AI, bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Đáng chú ý, Canada gần đây đã tích cực chiêu mộ hàng chục nhà khoa học Mỹ, bao gồm cả những tên tuổi hàng đầu trong giới nghiên cứu. Với các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, làn sóng dịch chuyển nhân tài này cũng có thể tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức trong việc thu hút và giữ chân chuyên gia công nghệ chất lượng cao.

Hiện đề xuất vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến và chưa được chính thức thông qua. Tuy nhiên, nếu được ban hành, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất đối với chính sách du học Mỹ trong nhiều thập kỷ — với hệ quả trực tiếp lên cả nền giáo dục đại học lẫn thị trường nhân lực công nghệ toàn cầu.