Người tiền sử đã ăn carbs và đường — và điều đó đã tạo nên bộ não của chúng ta

Trong suốt chiều dài lịch sử tiến hóa, quan điểm phổ biến cho rằng việc ăn thịt và phát minh ra nấu nướng là "nhiên liệu" chính giúp bộ não con người phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, một nghiên cứu khoa học mới lại chỉ ra một yếu tố quan trọng không kém, thậm chí có thể là then chốt: đường và tinh bột (carbohydrate). Những "đồ ngọt" tự nhiên này không chỉ nuôi dưỡng cơ thể mà còn là nguồn năng lượng trực tiếp cho sự phát triển trí não, giúp chúng ta trở thành loài thông minh nhất hành tinh.

Mô phỏng người Homo erectus - minh họa về tổ tiên loài người

Thịt không phải là "toàn bộ câu chuyện"

Trong một thời gian dài, giới khoa học thường nhấn mạnh vai trò của protein động vật và việc nấu chín thức ăn. Bởi thịt giàu năng lượng, giúp tổ tiên chúng ta có thêm calo để "nuôi" một bộ não ngày càng lớn. Nhưng thực tế, bộ não của con người hiện đại chạy bằng glucose — một loại đường. Vì vậy, nếu chỉ ăn thịt, chúng ta khó có thể có được nguồn nhiên liệu ổn định và nhanh chóng cho sự phát triển thần kinh.

Jennie Brand-Miller, tác giả chính của một bài báo khoa học đăng trên tạp chí Science, cho biết: "Meat is energy dense in ways that fruits and plant foods are not, and we needed that energy and those calories, but you can’t get everything from one category of food. We have billions of neurons in our brains, and those neurons run on glucose—they run on sugar." (Thịt đậm đặc năng lượng, nhưng bạn không thể lấy mọi thứ từ một nhóm thực phẩm. Hàng tỷ tế bào thần kinh của chúng ta chạy bằng glucose — chúng chạy bằng đường).

Trái cây: "Thức ăn cho não bộ" bị bỏ quên

Trước khi con người biết săn bắn lớn, chế độ ăn của tổ tiên chúng ta rất giống tinh tinh ngày nay. Theo nghiên cứu, tới 75% lượng calo của loài linh trưởng này đến từ carbohydrate, chủ yếu là đường từ trái cây và mật ong.

Một nghiên cứu năm 2017 với 140 loài linh trưởng đã chỉ ra rằng: những loài ăn trái cây (frugivores) có bộ não lớn hơn trung bình 25% so với các loài ăn lá (folivores) và thậm chí lớn hơn cả những loài ăn tạp. Vậy nên, có thể khẳng định trái cây chính là "siêu thực phẩm" cho trí não trong một giai đoạn dài tiến hóa.

Quả sung - một loại trái cây có thể có trong chế độ ăn của người tiền sử

Sự tiến hóa "ngọt ngào" được ghi trong DNA

Không chỉ dừng lại ở bằng chứng cổ sinh vật học, bằng chứng di truyền còn cho thấy rõ hơn tầm quan trọng của đường. Loài người chúng ta có tới 20 bản sao của gen mã hóa enzyme amylase trong nước bọt, trong khi tinh tinh chỉ có một. Enzyme này giúp phân hủy tinh bột thành đường glucose — loại đường mà não bộ ưa thích. Đây là một minh chứng tiến hóa rõ ràng: cơ thể chúng ta đã được "thiết kế" để hấp thụ và chuyển hóa carbs một cách hiệu quả nhất.

Ngoài ra, khả năng nhìn màu sắc của con người — thứ giúp chúng ta phân biệt trái cây chín với trái cây xanh — là một bước tiến hóa lớn nhằm tìm kiếm nguồn đường tốt nhất. Khả năng ghi nhớ vị trí cây ăn trái cũng được cho là động lực thúc đẩy trí thông minh của tổ tiên chúng ta.

Ý nghĩa hiện đại và lời khuyên cho người Việt

Việc hiểu rằng con người tiến hóa nhờ đường không có nghĩa là chúng ta nên ăn đường tinh luyện. Sự khác biệt nằm ở nguồn gốc: đường tự nhiên trong trái cây đi kèm với chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa, rất khác với đường trong nước ngọt hay bánh kẹo công nghiệp.

Đối với người Việt Nam, nơi có nền ẩm thực phong phú với nhiều loại trái cây nhiệt đới (xoài, mít, nhãn, vải...) và các món ăn truyền thống giàu tinh bột (cơm, bún, phở), việc duy trì một chế độ ăn cân bằng với carbs phức hợp và trái cây tươi là hoàn toàn phù hợp với thiết kế sinh học của cơ thể. Não bộ của chúng ta vẫn cần glucose để hoạt động, nhưng tốt nhất là nên nạp từ những nguồn thực phẩm tự nhiên, thay vì các sản phẩm chế biến sẵn.

Quá trình di cư của người cổ đại - minh họa cho sự thích nghi của con người

Kết luận

Nghiên cứu này đã thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về chế độ ăn của người tiền sử. Đường và tinh bột không phải là "kẻ thù" của sức khỏe, mà là nền tảng cho sự phát triển trí tuệ của loài người. Sự tiến hóa không chỉ đến từ việc săn bắt những con mồi lớn, mà còn đến từ việc biết lựa chọn những trái cây ngọt nhất, giàu năng lượng nhất. Và bài học đó vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.